دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 11 4 2026 01 21 Evaluating the consequences of the livestock removal from forests in Iran: a meta-synthesis (systematic review and grounded theory-based analysis) ارزیابی پیامدهای طرح خروج دام از جنگل در ایران: یک فراترکیب (مرور نظام‌مند و تحلیل مبتنی بر نظریه بنیانی) 583 599 121861 10.30466/jfrd.2025.56573.1782 FA امین محمدی استادکلایه استادیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه گنبدکاووس، گلستان، ایران 0000-0002-7108-5676 محمدرضا رحمانی راد محقق مستقل، دانش آموخته دکتری مدیریت مرتع، دانشگاه گنبدکاووس، گلستان، ایران Journal Article 2025 09 22 <strong>Background and Objective:</strong> Deforestation and the conversion of forest and rangeland into other ecosystems have emerged as a global crisis, showing a concerning upward trend particularly during the twentieth century. Research indicates that 87% of degradation factors in Iran's natural resources are anthropogenic (human-induced), while only 13% are attributed to natural causes. Key human factors include overgrazing and the destructive impacts of livestock farmers and forest dwellers in Northern Iran. The significant reduction in Iran's forest area over recent decades has prompted environmental management to implement control measures to halt this degradation. One such policy is the "Livestock Removal Plan" from Northern forests, which involves the resettlement of forest dwellers to other regions. Evidence suggests that the relocation and resettlement of these rural forest dwellers, conducted without comprehensive and detailed assessments, has resulted in various economic, social, environmental, and physical consequences.<br /><strong>Material and Methods:</strong> This study employs a meta-synthesis approach (combining systematic review and Grounded Theory) to examine the impacts of the Livestock Removal Plan on the affected communities. The search strategy involved a comprehensive investigation using keywords such as "Livestock Removal," "Forest Dwellers," and "Livestock Management," individually and in combination using Boolean operators (AND, OR, NOT). Searches were conducted across five major scientific indexing databases, including Ensani, IranDoc, Magiran, Noormags, and SID (Scientific Information Database), as well as Google Scholar. Inclusion criteria encompassed all Persian-language research articles published between 2002 and 2022 (1381-1401 SH) that included the term "Livestock Removal Plan" in their titles. Exclusion criteria included conference abstracts and review articles. This specific timeframe was selected to ensure the use of recent and up-to-date data. A total of 17 articles were initially retrieved. After applying inclusion criteria and screening titles, 10 articles were excluded due to duplication or lack of alignment with the research objectives. The full texts of the remaining seven articles were imported into MAXQDA software for coding. Finally, the conceptual model of the Grounded Theory was developed by systematically implementing its five-step process, linking codes through open, axial, and selective coding.<br /><strong>Results: </strong>One of the most significant consequences of implementing the "Livestock Removal Plan" and the subsequent resettlement in the studied areas is the transformation of a productive rural community into a consumerist urban society. Abandoning original settlements and relocating to new areas has resulted in the abandonment and loss of rural production facilities. According to the results, the plan has led to a substantial increase in the cost of living; settling in new locations, coupled with the requirements of urban life, has escalated household expenses. Furthermore, the relocation has altered the villagers' lifestyle, leading to a decline in their traditional spirit of contentment (frugality). The incompatibility of the new living environment with rural livelihood patterns—where life and production are intrinsically linked to the surrounding nature—is another major outcome of this resettlement. The research findings indicate various "subjective-objective" shifts within the rural "milieu." In the economic and livelihood sphere, these changes manifest as "increased living costs" and decreased self-sufficiency due to urban requirements and lifestyle changes. Ultimately, the inability to continue agricultural and livestock activities has transitioned a formerly productive society into a consumer-based one.<br /><strong>Conclusion:</strong> Resettlement is far more complex than merely providing new housing for displaced populations. It necessitates the reconstruction of social networks, political affiliations, and livelihood systems. These connections are deeply embedded in cultural, social, economic, and environmental frameworks. Moreover, these bonds are symbolized by tangible and intangible cultural markers inseparably linked to specific locations, making their replication in new settlements exceptionally difficult. <strong>مقدمه و هدف</strong>: جنگل‌زدایی و تغییر کاربری اراضی جنگلی و مرتعی به دیگر اشکال بوم­سازگان به­عنوان یک بحران جهانی مطرح است که به‌ویژه در طی قرن بیستم روند رو به رشد و نگران­کننده‌ای داشته ­است. بر اساس بررسی­های انجام شده 87 درصد ازعوامل تخریب در منابع طبیعی کشور، انسانی و تنها 13 درصد عوامل طبیعی است که از مهم­ترین عوامل انسانی می‌توان به چرای بی­رویه و اثرات ناشی از تخریب توسط دامداران و جنگلنشینان در جنگل‌های شمال کشور اشاره کرد. کاهش قابل ملاحظه وسعت جنگل­ها در ایران در دهه­های گذشته، مدیریت محیط­زیستی کشور را به اجرای اقدامات کنترلی برای جلوگیری از ادامه روند تخریب جنگل وا داشته است. یکی از این اقدامات اتخاذ سیاست خروج دام و دامدار از جنگل در شمال کشور و اسکان مجدد در دیگر نواحی است. بررسی­های به­عمل آمده بیانگر آن است جابجایی روستاییان جنگل­نشین و اسکان مجدد آنها در طرح ذکر­شده، بدون انجام بررسی­های دقیق و جامع، تبعات مختلف اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و کالبدی را درپی داشته است.<br /><strong>مواد و روش‌ها:</strong> در این پژوهش برای بررسی اثرهای اجرای طرح خروج دام بر جوامع مشمول طرح، از روش فراترکیب (ترکیب مرور سیستماتیک و نظریه بنیانی) استفاده شده است. راهبرد جست و جوی مقالات به این شکل بود که با استفاده از کلید واژه­های"خروج دام"، "جنگلنشینان" و "ساماندهی دام"، به­صورت مجزا و ترکیبی با استفاده از راهبردهای OR, AND NOT، جستجوی جامعی از طریق پنج پایگاه اینترنتی نمایه­کننده مقالات علمی شامل "Ensani"، "IranDoc"، "Magiran"، "Noormags"، "SID" (پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی) و همچنین موتور جستجوی "Google Scholar" انجام شد. معیارهای ورود شامل کلیه مقالات پژوهشی چاپ­شده به زبان فارسی در بازه زمانی 1381 تا 1401 بود که از واژه طرح خروج دام در عنوان استفاده کرده بودند. همچنین، معیارهای خروج شامل خلاصه مقالات کنفرانس­ها و مقالات مروری بود. دلیل انتخاب این بازه زمانی استفاده از بررسی­های جدید و بروز بـود. مجموع 17 مقاله از پایگاه­های داخلی در جستجوها یافت شد. سپس معیارهای ورود برای عناوین مقالات اعمال شد. 10 مقاله به­دلیل تکراری بودن و یا عدم انطباق مقاله با اهداف پژوهش حذف شدند. متن کامل هفت مقاله باقی­مانده برای رمزگذاری وارد نرم­افزار Maxqda شدند. با اجرای نظام‌وار پنج مرحله روش نظریه بنیانی و با پیوند­دادن کدها (کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی)، مدل مفهومی روش نظریه بنیانی تهیه شد.<br /><strong>یافته‌ها:</strong> یکی از مهم­ترین پیامدهای اجرای طرح خروج دام از جنگل و اسکان مجدد در نواحی مورد بررسی تبدیل­شدن جامعه تولیدکننده روستایی به جامعه مصرف­کننده شهری است. ترک مکان سکونت و اسکان در محل جدید سبب بدون استفاده ماندن و ازدست­رفتن امکانات تولیدی در روستا شده است. براساس نتایج بررسی، از پیامدهای طرح خروج دام از جنگل و اسکان مجدد افزایش هزینه­های زندگی است. استقرار در مکان جدید در کنار الزامات زندگی شهری به ازدیاد هزینه­های زندگی منجر شده است. همچنین جابجایی روستاییان به تغییر سبک زندگی و در نتیجه کاهش روحیه قناعت در آنها منجر شده است. وجود ناسازگاری فضای زیست جدید با الگوی معیشت روستایی که در آن بستر زندگی و تولید در ارتباط تنگاتنگ با محیط پیرامون و طبیعت است، از پیامدهای جابجایی سکونتگاه­های روستایی است. نتایج پژوهش بیانگر وقوع تغییرات متنوع "ذهنی-عینی" در "زیست محیط" روستایی منطقه است. تغییرات مذکور در حوزه اقتصاد و معیشت روستاییان "افزایش هزینه­های زندگی" و کاهش قناعت یعنی در اثر استقرار مکان جدید در کنار الزامات زندگی شهری و تغییر سبک زندگی بوده است. همچنین عدم امکان ادامه فعالیت­های کشاورزی و دامداری، جامعه تولیدکننده را به یک جامعه مصرف­کننده مبدل کرده است.<br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> موضوع اسکان مجدد بسیار پیچیده‌تر از صرفاً فراهم کردن مسکن جدید برای بازماندگان است. این امر مستلزم بازسازی شبکه‌های اجتماعی، وابستگی‌های سیاسی و روش‌های امرار معاش است. این ارتباطات عمیقاً در بافت‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و محیطی ریشه دوانده است. علاوه بر این، این پیوندها توسط نشانگرهای فرهنگی ملموس و ناملموس که به­طور جدایی‌ناپذیری با مکان‌های خاص مرتبط هستند، نمادین می‌شوند و تکرار آنها را در سکونتگاه‌های جدید دشوار می‌کنند. https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121861_e5f5161c303055b5b9076141e2d04790.pdf