دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 11 4 2026 01 21 Analyzing forest structure in Iran: A review of research insights and findings across forest ecosystems تحلیل ساختار جنگل‌های ایران: مروری بر پژوهش‌ها و یافته‌ها در بوم‌سازگان‌های جنگلی ایران 445 478 121771 10.30466/jfrd.2025.55950.1753 FA معصومه خزائی پول دانشجوی دکتری علوم زیستی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0001-7166-0661 جواد اسحاقی راد استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0002-2359-8020 رضا اخوان دانشیارپژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0001-9803-6260 جرزی سوآگزک استاد، گروه جنگل‌شناسی و حفاظت از طبیعت، دانشگاه کشاورزی کراکف، کراکف، لهستان Journal Article 2025 02 06 Background and Objective: Forest structure represents the distribution of tree characteristics within forest ecosystems, encompassing factors such as age, size, and species composition. Analyzing this structure is essential for effective management and biodiversity conservation, as it guides the selection of appropriate strategies for forest sustainability. Furthermore, stand structure serves as a key indicator for assessing forest quality, wildlife habitats, and environmental values. Various methods are employed to measure forest structure, including nearest-neighbor indices, which analyze spatial distribution patterns and tree dimension diversity. Numerous studies have explored forest stand structure across Iran's diverse vegetative regions. Therefore, this research aims to collect, synthesize, evaluate, and summarize all existing studies in this field, with no time constraints, up to the year 2024. Material and Methods: This study presents a review of published literature on the structure of natural forest stands across Iran's diverse vegetative regions. Comprehensive searches were conducted in national and international databases, including Scopus, Magiran, Web of Science Core Collection, SciELO Citation Index, SID, Google Scholar, ScienceDirect, and Biological Abstracts. The search encompassed peer-reviewed articles in both domestic and international journals up to 2024, without time constraints. Key topics included the effects of physiographic factors (elevation, slope, and aspect) and management practices on stand structure, forest structure quantification, species diversity, species mingling, and spatial patterns of forest stands. A total of 97 articles were analyzed, consisting of 47 studies from the Hyrcanian (northern) forests, 4 from the Arasbaran forests, 40 from the Zagros forests, and 6 from the Khalij-Omani forests. These studies were systematically collected and synthesized based on vertical and horizontal structure indices, species mingling, homogeneity, physiographical influences, and the impact of anthropogenic interventions on forest structure, with findings organized into distinct tables. Results: Results from studies utilizing nearest-neighbor methods revealed that spatial patterns in the Hyrcanian and Zagros forest stands—dominated by Beech and Oak, respectively—are not entirely identical; however, most cases exhibited a clumped (aggregated) pattern. In contrast, Hyrcanian stands dominated by species other than Beech showed random or intermediate (between random and clumped) spatial patterns. Similarly, other structural analysis methods predominantly identified clumped spatial patterns in both Hyrcanian and Zagros forests. Vertical structure across the Hyrcanian, Zagros, and Khalij-Omani forests did not follow a uniform trend, with the highest and lowest number of canopy layers recorded in the Hyrcanian and Khalij-Omani forests, respectively. Furthermore, most studies employing nearest-neighbor indices in the Zagros, Arasbaran, and Khalij-Omani forests reported low species mingling and a homogeneous forest structure. Analysis of physiographic factors (slope, aspect, and elevation) on non-spatial structural characteristics (DBH, height, basal area, crown area, and tree density) indicated that while most studies observed an increase in these indices on northern and eastern aspects, they tended to decrease with increasing slope and elevation. Additionally, the majority of research highlighted that management practices and anthropogenic interventions negatively impact the non-spatial structural characteristics of the studied forest stands, with the exception of tree density. Conclusion: This review demonstrates that the horizontal structure of forest stands across Iran's diverse vegetative regions is significantly influenced by both natural and anthropogenic factors. Structural analysis of Hyrcanian (Beech) and Zagros (Oak) forests reveals a predominant clumped distribution pattern, largely shaped by ecological factors such as seed weight and patch regeneration. Furthermore, low mingling indices and tree dimension homogeneity in the studied areas suggest intense competition or advanced ecosystem degradation. Other key findings include the more complex vertical structure of Hyrcanian forests and the heterogeneous impact of physiographic factors on structural attributes. While forest management has positively influenced tree density, it has adversely affected non-spatial structural indices, highlighting the urgent need for strategies such as selective logging, preserving patch-based structures, and developing specialized conservation guidelines for sensitive regions, particularly the Zagros. Despite the limitation of temporal data, this research underscores the necessity for future studies to incorporate modeling for structural trend analysis and meta-analyses of forest stand structures. مقدمه و هدف: ساختار جنگل نمایانگر توزیع ویژگی‌های درختان در بومسازگانهای جنگلی است و شامل عواملی مانند سن، اندازه و نوع گونه‌ها می‌شود. بررسی ساختار جنگل برای مدیریت صحیح و حفظ تنوع زیستی ضروری است، زیرا به انتخاب روش‌های مناسب برای پایداری جنگل کمک می‌کند. همچنین، ساختار توده‌های جنگلی بهعنوان شاخصی برای ارزیابی کیفیت جنگل، زیستگاه حیاتوحش و ارزش‌های زیست‌محیطی مورد توجه قرار می‌گیرد. روش‌های مختلفی برای اندازه‌گیری ساختار جنگل وجود دارد که شاخص‌های نزدیکترین همسایه یکی از آنهاست که به تحلیل الگوهای پراکنش و تنوع ابعاد درختان می‌پردازد. پژوهش‌های متعددی در زمینه ساختار توده‌های جنگلی در مناطق مختلف رویشی ایران انجام شده و هدف از این پژوهش، گردآوری، ترکیب، ارزیابی و جمع‌بندی تمام پژوهش‌های انجام‌شده در این زمینه بدون محدودیت زمانی تا سال 2024 میلادی است. مواد و روش‌ها: این نوشتار، مروری بر مقالات منتشرشده در حوزه بررسی ساختار تودههای طبیعی مناطق رویشی مختلف ایران است. در پایگاه‌های ملی و بین المللی Scopus, Magiran, Science Core Collection, SciELO Citation Index, Sid, Google Scholar, Science Direct, Biological Abstract مقالاتی بدون محدودیت زمانی تا سال 2024 میلادی در مجلات داخلی و خارجی در زمینه ساختار جنگل و با موضوعاتی مانند اثر عوامل فیزیوگرافی (ارتفاع از سطح دریا، شیب، جهت) و اثر مدیریت بر ساختار تودهها، کمّی‌سازی ساختار جنگل‌ها، تنوع گونه‌ای و ساختار جنگل، آمیختگی گونه‌ای و الگوی مکانی توده‌های جنگلی جستجو شد. در مجموع 97 مقاله در زمینه ساختار توده‌های جنگلی مورد بررسی قرار گرفت که از این تعداد 47 مورد مربوط به پژوهش‌های انجامشده در جنگل‌های شمال کشور (هیرکانی)، چهار مورد مربوط به جنگل‌های ارسباران، 40 مورد مربوط به جنگل‌های زاگرس و شش مورد مربوط به جنگل‌های خلیج و عمانی است. این مقالات بر اساس شاخص‌های ساختار عمودی و افقی، آمیختگی و وضعیت همگنی، تأثیر عوامل فیزیوگرافی و همچنین تاثیر مدیریت و دخالت‌های انسانی بر ساختار تودههای مناطق مختلف رویشی ایران، گردآوری، جمع‌بندی و در جداول جداگانه سازماندهی شدند. یافته‌ها: نتایج پژوهش‌های بررسیشده با روش‌های مبتنی بر نزدیکترین همسایه نشان داد الگوی مکانی در توده‌های جنگلی هیرکانی و زاگرس به‌ترتیب با گونه غالب راش و بلوط، کاملا مشابه نبوده ولی در بیشتر آنها، الگوی کپه‌ای ارزیابی شده است. در مقابل در توده‌های جنگلی هیرکانی با گونه غالب غیر از راش، الگوی مکانی تصادفی یا مابین تصادفی و کپه‌ای بهدست آمد. همچنین در بررسی الگوی مکانی با دیگر روش‌های بررسی ساختار در توده‌های جنگلی هیرکانی و زاگرس در بیشتر پژوهش‌ها الگوی مکانی کپه‌ای ارزیابی شد. ساختار عمودی در توده‌های جنگلی هیرکانی، زاگرس و خلیج و عمانی نیز روند مشابهی را نشان نداد و بیشترین و کمترین تعداد آشکوب به‌ترتیب مربوط به توده‌های جنگلی هیرکانی و خلیج و عمانی است. همچنین در بیشتر پژوهش‌های بررسیشده با روش‌های مبتنی بر نزدیکترین همسایه در جنگل‌های زاگرس، ارسباران و خلیج عمانی آمیختگی کم و ساختار جنگل همگن ارزیابی شد. نتایج بررسی تأثیر عوامل فیزیوگرافی (شیب، جهت، ارتفاع) بر روی مشخصه‌های غیرمکانی ساختار درختان (قطر برابرسینه، ارتفاع، سطح مقطع، سطح تاج، تعداد درختان) نشان داد که در بیشتر پژوهش‌ها در جهت‌های شمالی و شرقی میانگین شاخص‌های مورد بررسی افزایش یافته ولی با افزایش شیب و ارتفاع از سطح دریا، میانگین این مشخصهها کاهش می‌یابد. همچنین در بیشتر پژوهش‌ها، مدیریت و دخالت‌های انسانی بر روی مشخصه‌های غیرمکانی ساختار توده‌های جنگلی بررسی‌شده (بهجز تعداد درختان) اثر منفی دارد. نتیجه‌گیری: بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که ساختار افقی توده‌های جنگلی در مناطق مختلف رویشی ایران متاثر از عوامل طبیعی و انسانی است. تحلیل ساختار جنگل‌های هیرکانی (راش) و زاگرس (بلوط) نشان داد الگوی غالب پراکنش افقی به‌صورت کپه‌ای است که تحت تأثیر عوامل بومشناسی مانند سنگینی بذر و زادآوری لکه‌ای شکل می‌گیرد. شاخص آمیختگی پایین و همگنی ابعاد درختان در مناطق مورد بررسی، حاکی از غلبه رقابت شدید یا تخریب بومسازگانی است. ساختار عمودی پیچیده‌تر در جنگل‌های هیرکانی و تأثیر ناهمگون عوامل فیزیوگرافی بر مشخصه‌های ساختاری از دیگر یافته‌ها است. مدیریت جنگل با تأثیر مثبت بر تراکم، اثرات منفی بر شاخص‌های غیرمکانی داشته که لزوم به‌کارگیری روش‌هایی مانند قطع گزینشی، حفظ ساختار لکه‌ای و تدوین دستورالعمل‌های حفاظتی ویژه برای مناطق حساس (به‌ویژه زاگرس) را پررنگ می‌سازد. این پژوهش با محدودیت داده‌های زمانی، نیازمند تکمیل با مدلسازی برای تحلیل روند تغییرات ساختاری و پژوهش‌های متاآنالیز بررسیهای ساختار تودهها در پژوهش‌های آتی است.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121771_ed670472d16d9bdb5d27c2e80c324691.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 11 4 2026 01 21 Investigation of some morphological and physiological traits of yew leaf in the Arasbaran region to propose some management strategies بررسی برخی صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی برگ سرخدار منطقه ارسباران با هدف پیشنهاد برخی اقدامات مدیریتی 479 497 121795 10.30466/jfrd.2025.56235.1758 FA محمد اسماعیل پور دانشیار، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، اهر، ایران 0000-0002-7700-2261 Journal Article 2025 05 31 Background and Objective: The scarcity of English Yew (Taxus baccata L.) habitats in the Arasbaran forests, coupled with its low natural regeneration, endangered status, high medicinal value, and critical role in maintaining the region's ecological landscape, underscores the importance of this valuable species and the urgent need for its conservation. Despite its significance, precise data regarding the genetic diversity of Yew in this region is currently unavailable. The primary objective of this study was to identify Yew populations in the Arasbaran region that exhibit lower genetic diversity in order to propose management strategies aimed at enhancing the genetic levels of these vulnerable populations. Material and Methods: Two primary Yew habitats in the Arasbaran region, Kalaleh-ye Olya village (Khoda Afarin county) and Kuran village (Horand county), were selected for this study. In each habitat, 20 healthy trees were randomly selected. From each tree, 20 healthy leaves were collected from the middle of two-year-old branches (both left and right sides), the middle canopy, and the outer canopy (both northern and southern aspects). A total of 800 leaf samples were imaged. Morphological traits, including leaf area (cm2), perimeter (cm), length (cm), and width at 50% of the length (cm), were measured. Additionally, the leaf index, relative water content (RWC), specific leaf area (SLA, cm2/g), dry weight, and specific leaf weight (g/cm2) were calculated. A nested Analysis of Variance (nested ANOVA) was performed to compare the populations. Subsequently, environmental variance, genetic variance, phenotypic variance, heritability, phenotypic and genetic coefficients of variation, and genetic and phenotypic correlations were calculated. Finally, Principal Component Analysis (PCA) was conducted to identify the traits contributing most significantly to the total observed variance. Results: The results indicated significant differences (at 95% and 99% confidence levels) for leaf area, Specific Leaf Area (SLA), leaf index, specific weight, and leaf dry weight across the different Taxus baccata populations. The mean values for leaf area, SLA, leaf perimeter, and Relative Water Content (RWC) were higher in the Kalaleh population compared to the Kuran population. Conversely, the highest values for leaf index, specific weight, and dry weight were observed in the Kuran population. In both populations, SLA exhibited the highest genotypic variance. In the Kalaleh population, the highest genetic and phenotypic coefficients of variation (GCV and PCV) were recorded for dry weight, while the lowest were found for RWC. The lowest PCV in the Kuran population was associated with the leaf index trait. Heritability exceeding 50% was observed only for leaf perimeter in the Kalaleh population, whereas in the Kuran population, heritability for both leaf area and perimeter surpassed this threshold. The GCV for the Kalaleh population exceeded 20% only for dry weight, while for the Kuran population, the GCV for all studied traits remained below 20%. The highest significant genetic correlations were observed between SLA and specific weight in both the Kuran (r = −0.985) and Kalaleh (r = −0.981) populations. Additionally, the Kuran population showed its highest significant positive correlation (0.9808) between leaf area and leaf perimeter. Analysis of genetic and phenotypic correlations across populations revealed that genetic correlation values were generally higher than phenotypic correlations for most traits, with the highest positive genetic correlation (0.9808) recorded between leaf area and leaf perimeter. Conclusion: Based on the results of this study, field observations, and the premise that populations with lower genetic diversity are inherently more vulnerable, it can be concluded that the Yew population in Kuran exhibits lower genetic diversity compared to the Kalaleh population. Consequently, it is recommended that seeds from at least 30 seed-bearing trees from the superior Kalaleh population be transferred to the Kuran site. This intervention would effectively enhance gene flow between populations and help compensate for the loss of genetic diversity in Kuran. Additionally, installing protective netting around isolated Yew saplings in the weaker Kuran population is advised. For ex-situ conservation efforts, samples from the genetically diverse Kalaleh population should be selected for propagation and planted under the canopy of established trees at the University of Tabriz Botanical Garden and Abbas Mirza Forest Park in Tabriz. Finally, further research into the genetic diversity of seed traits is suggested to identify the optimal seed sources for future restoration projects. مقدمه و هدف: وجود تعداد کم رویشگاه‌های درخت سرخدار (Taxus baccata L.) در جنگل‌های ارسباران، زادآوری پایین این گونه، درمعرض تهدیدبودن، داشتن ارزش بالا از نظر دارویی و نقش مهم در حفظ سیمای طبیعی منطقه بر اهمیت این گونه ارزشمند میافزاید و نیاز به حفاظت از آن را شدت می‌بخشد. با این حال اطلاعات دقیقی از سطح تنوع ژنتیکی گونه سرخدار در این منطقه دردسترس نیست. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی جمعیتی از گونه سرخدار در منطقه ارسباران بود که دارای تنوع ژنتیکی کمتری بوده تا بر این مبنا، بتوان اقدامات مدیریتی برای افزایش سطح تنوع ژنتیکی برای آن جمعیت ضعیف پیشنهاد داد. مواد و روش‌ها: دو رویشگاه عمده درخت مهم سرخدار در منطقه ارسباران، به نام‌های روستای کلاله علیا واقع در شهرستان خداآفرین و روستای کورن واقع در شهرستان هوراند انتخاب شدند. در هر رویشگاه 20 اصله درخت سالم سرخدار به‌طور تصادفی انتخاب و از هر پایه درختی 20 برگ سالم از وسط شاخه‌های دوساله (از سمت راست و چپ شاخه‌ها)، از قسمت میانی تاج درخت و همچنین از قسمت‌های بیرونی تاج (جهت شمالی و جنوبی تاج) جمع‌آوری شدند. در مجموع 800 نمونه برگی تصویربرداری شد. صفات مورفولوژیک برگ شامل سطح برگ (cm2)، محیط برگ (cm)، طول برگ (cm) و عرض برگ در 50 درصد طول برگ (cm) اندازه‌گیری شد. همچنین شاخص برگ، محتوای نسبی آب برگ، سطح ویژه (cm2/g)، وزن خشک و وزن ویژه (g/cm2) نمونه‌های برگ محاسبه شدند. تجزیه واریانس آشیانه‌ای بین جمعیت‌های مورد بررسی انجام شد. سپس واریانس محیطی، واریانس ژنتیکی، واریانس فنوتیپی، وراثت‌پذیری، ضریب تغییرات فنوتیپی، ضریب تغییرات ژنتیکی، همبستگی ژنتیکی و همبستگی فنوتیپی صفات محاسبه شد. تجزیه به مولفه‌های اصلی برای تعیین صفاتی که دارای بیشترین درصد واریانس هستند، انجام شد. یافته‌ها: نتایج، تفاوت معنی‌داری را برای صفات سطح برگ، سطح ویژه برگ، شاخص برگ، وزن ویژه و وزن خشک برگ در سطح اطمینان 95 درصد و 99 درصد در جمعیت‌های مختلف سرخدار نشان داد. میانگین صفات سطح برگ، سطح ویژه برگ، محیط برگ و محتوای نسبی آب در جمعیت کلاله از جمعیت کورن بیشتر بود. در مقابل، بیشترین مقدار شاخص برگ، وزن ویژه و وزن خشک در جمعیت کورن مشاهده شد. نتایج نشان داد که در هر دو جمعیت، صفت سطح ویژه برگ دارای بالاترین مقدار واریانس ژنوتیپی است. بالاترین مقدار ضریب تغییرات ژنتیکی و فنوتیپی در جمعیت کلاله برای صفت وزن خشک و کمترین آن برای صفت محتوای نسبی آب برگ به‌دست آمد. کمترین مقدار ضریب تغییرات فنوتیپی در جمعیت کورن مربوط به صفت شاخص برگ بود. مقدار وراثت‌پذیری بیشتر از 50 درصد در جمعیت کلاله فقط برای صفت محیط برگ مشاهده شد. برای جمعیت کورن مقدار وراثت‌پذیری برای صفات سطح برگ و محیط برگ، بیشتر از 50 درصد بود. ضریب تغییرات ژنتیکی برای جمعیت کلاله فقط برای صفت وزن خشک بیشتر ار 20 درصد بود و برای جمعیت کورن، ضریب تغییرات ژنتیکی برای همه صفات مورد پژوهش کمتر از 20 درصد بود. بالاترین مقدار همبستگی ژنتیکی معنی‌دار در جمعیت کورن (985/0 -) و کلاله (981/0 -) بین صفات سطح ویژه برگ و وزن ویژه مشاهده شد. همچنین در جمعیت کورن نیز بیشترین مقدار همبستگی مثبت و معنی‌دار (9808/0) بین صفات سطح برگ و محیط برگ مشاهده شد. نتایج بررسی همبستگی ژنتیکی و فنوتیپی در جمعیت‌ها نشان داد که در بیشتر صفات مقادیر همبستگی ژنتیکی بین صفات بیشتر از همبستگی فنوتیپی است؛ به‌طوری‌که بیشترین همبستگی ژنتیکی مثبت (9808/0) بین صفات سطح برگ و محیط برگ مشاهده شد. نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج این پژوهش، مشاهدات میدانی و همچنین با قبول این پیش‌فرض که اگر تنوع ژنتیکی جمعیتی کمتر از دیگر جمعیت‌های آن گونه باشد آن جمعیت ضعیف‌تر هست، در مجموع ﻣﻲ‌ﺗﻮان پیشنهاد داد از آنجایی که تنوع ژنتیکی درختان سرخدار در جمعیت روستای کورن کمتر از جمعیت روستای کلاله است؛ از این‌رو، تعدادی بذر (حداقل از 30 درخت بذری) از جمعیت برتر کلاله به جمعیت ضعیف‌تر کلاله منتقل شود که این کار در حقیقت تقویت جریان ژنی در بین جمعیت‌ها بوده و می‌تواند سبب جبران تنوع ژنتیکی از بین رفته در کورن شود. همچنین، نصب توری در اطراف نونهال‌های سرخدار تنهاافتاده در جمعیت ضعیف‌تر کورن توصیه می‌شود. با هدف حفاظت از سرخدار در خارج از رویشگاه طبیعی خود، از جمعیت سرخدار کلاله که تنوع ژنتیکی بالاتری دارد، نمونه‌هایی برای تکثیر انتخاب و زیر سایه درختان بلند در باغ گیاه‌شناسی دانشگاه تبریز و پارک جنگلی عباس میرزای تبریز کاشته شود. پیدا کردن بهترین منبع بذر سرخدار از طریق بررسی تنوع ژنتیکی صفات بذر نیز پیشنهاد می‌شود.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121795_f78e405b75596c4b3238789d8056e523.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 11 4 2026 01 21 Risk analysis of chainsaw worker's motion and body posture using the REBA method in tree felling operations in forestry in western Guilan province تحلیل ریسک حرکات و وضعیت بدن کارگر اره‌موتورچی با استفاده از روش REBA در عملیات قطع درخت در جنگلکاری‌های غرب استان گیلان 499 517 121854 10.30466/jfrd.2025.56343.1764 FA سیده سعیده موسوی جنبه سرائی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه،سرا، ایران 0009-0008-7092-5152 مهرداد نیکوی استاد، گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه،سرا، ایران 0000-0002-4985-2648 پترس سایوریس استادیار آزمایشگاه بهره‌برداری از جنگل، دانشکده جنگلداری و محیط زیست طبیعی، دانشگاه Aristotle، یونان Journal Article 2025 07 09 Background and Objective: Chainsaw-based felling is the predominant method of timber harvesting in the forest plantations of western Guilan Province. In these clear-cutting operations, operators are required to adopt various awkward body postures. Despite technological advancements and significant improvements in occupational health and safety (OHS) within the forestry sector, wood harvesting in this region remains heavily dependent on manual chainsaw operators. The repetitive and demanding physical postures assumed during these operations can lead to discomfort, increased risk of accidents, and long-term health issues. This study aimed to evaluate the body postures and repetitive movements of chainsaw operators during semi-mechanized felling of poplar (Populus spp.) trees, with the ultimate goal of improving operator comfort, safety, and occupational health. Material and Methods: The study was conducted in the poplar plantations of District Two (Series 2), Gisum. A total of 430 body postures were recorded and analyzed across various work components, including moving between trees, undercutting, and back-cutting. Postural assessment was performed using the Rapid Entire Body Assessment (REBA) method. Operations were carried out using STIHL chainsaws. Data collection involved analyzing four hours of video recordings of the operators to identify different working postures. Scoring was then applied to various body regions, categorized into Group A (trunk, neck, and legs) and Group B (upper arm, lower arm, and wrist). Finally, based on the cumulative scores, five action levels were determined: Action Level 0 (low risk/unnecessary), 1 (negligible/may be necessary), 2 (medium/necessary), 3 (high/necessary as soon as possible), and 4 (very high/necessary immediately). Results: The results indicated that the chainsaw operator's trunk was most frequently in a straight position during tree assessment (45.6%) and moving between trees (53.3%). In contrast, trunk flexion exceeding 60° was the most prevalent posture during undercutting (51.4%) and back-cutting (38.5%). Regarding neck positioning, the highest frequency during the tree assessment and undercutting phases was observed for extension or flexion exceeding 20° (54.4% and 51.9%, respectively). However, during back-cutting and moving between trees, neck extension/flexion of 0 to 20° was most common (46.7% and 53.3%, respectively). Analysis of leg postures showed that across all work phases, assessment, undercutting, back-cutting, and moving, the highest frequency corresponded to Code 1 (balanced weight distribution while walking or sitting). For upper arm positioning, Code 1 (20° forward or backward deviation) was the most frequent posture across the assessment, undercutting, back-cutting, and moving phases, with frequencies of 32.9%, 45.3%, 34.4%, and 46.7%, respectively. The forearm position most frequently recorded across all four work components was Code 1 (60–100° forward flexion). Similarly, wrist positioning across all stages predominantly fell under Code 2 (flexion or extension exceeding 15°). Overall, 0.7% of body postures were classified as Action Level 0, 13.71% as Action Level 1, 43.49% as Action Level 2, 34.89% as Action Level 3, and 7.20% reached Action Level 4. Conclusion: The REBA analysis of felling components revealed that "tree assessment" and "moving between trees" fall under Action Level 2, indicating a need for further investigation and necessary ergonomic interventions to improve working conditions. Furthermore, the "undercutting" and "back-cutting" phases were classified as Action Level 4, necessitating immediate modifications to body postures during these tasks. The REBA index proved to be an effective tool for assessing musculoskeletal risks in forestry, particularly for felling operations. Integrating this method with other ergonomic assessment tools to evaluate various forestry operations could facilitate the acquisition of quality certifications for forestry companies. مقدمه و هدف: قطع درختان با اره‌موتوری غالبترین روش قطع درختان در جنگلکاریهای غرب استان گیلان است. در این جنگلکاری‌ها عملیات قطع که بهصورت قطع یکسره انجام میشود، نیاز به اتخاذ موقعیتهای مختلف بدن توسط کارگر اره‌موتورچی دارد. با توجه به پیشرفت تکنولوژی و بهبود فرآیندهای کاری، تغییرات قابلتوجهی در زمینه حفاظت از سلامت و ایمنی در محل کار در بخش جنگلداری رخ داده است. بیشتر فناوری برداشت چوب در این جنگلکاری‌های غرب استان گیلان متکی به کارگران ارهموتورچی است و کارگران در حین انجام عملیات قطع موقعیتهای بدنی مختلفی را اتخاذ میکنند. چنین شرایطی ممکن است موجب ناراحتی، افزایش خطر و آسیب به سلامت کارگران قطع شود. هدف از این پژوهش ارزیابی وضعیت بدن و حرکات تکراری اتخاذشده توسط اپراتورهای ارهموتوری در عملیات قطع نیمهمکانیزه درختان صنوبر، با هدف بهبود راحتی، ایمنی و سلامت اپراتورهای قطع بود. مواد و روش‌ها: این بررسی در جنگلکاریهای صنوبر در سری دو گیسوم انجام شد. در عملیات قطع تعداد 430 موقعیت بدن مربوط به مولفههای ارزیابی، حرکت بین درختان، بنزنی و بنبری ثبت و ارزیابی موقعیت بدن کارگر قطع با استفاده از روش ارزیابی سریع بدن REBA مشاهده و ارزیابی شد. عملیات قطع با استفاده از ارهموتوری STIHL انجام شد. چهار ساعت فیلم ضبطشده از کارگر قطع مشاهده و انواع موقعیتهای بدن کاری مورد بررسی قرار گرفت. سپس امتیازدهی به موقعیتهای بدن برای نواحی مختلف بدن در دو دسته گروه A (تنه، گردن و پاها) و گروه B (بازو، ساعد و مچ) انجام شد. در نهایت بر اساس نمرات کسب شده برای هر یک از موقعیتهای بدن بررسیشده، پنج سطح اقدام شامل سطح اقدام صفر (ضروری نیست)، یک (شاید ضروری است)، دو (ضروری)، سه (ضروری هر چه زودتر) و چهار (ضروری آنی) تعیین شد. یافته‌ها: بیشترین حالت تنه کارگر ارهموتورچی در مرحله ارزیابی درخت (6/45 درصد) و حرکت بین درختان (3/53 درصد) در حالت مستقیم بود، درحالیکه وضعیت تنه خمش بین از 60 درجه، بیشترین حالت را در مرحله بن‌زنی (4/51 درصد) و بن‌بری ( 5/38 درصد) داشت. بیشترین فراوانی موقعیت گردن کارگر ارهموتورچی در مرحله ارزیابی درخت، گردن حالت کشش یا خمش بیش از ۲۰ درجه (4/54 درصد)، در مرحله مرحله بن‌زنی حالت کشش یا خمش بیش از ۲۰ درجه (9/51 درصد)، در مرحله بن‌بری حالت کشش صفر تا ۲۰ درجه گردن (7/46) درصد) و در مرحله حرکت بین درختان حالت کشش صفر تا ۲۰ درجه گردن (3/53 درصد) بود. بررسی امتیازات مربوط به موقعیت پاها نتایج نشان داد که در مراحل ارزیابی، بن‌زنی، بن‌بری و حرکت بین درختان بیشترین فراوانی موقعیت پاها مربوط به کد 1 (وزن بدن بهطور متعادل در حالت راه رفتن یا نشسته به هر دو پا منتقل می‌شود) بود. در بررسی امتیازات مربوط به موقعیت بازو در مراحل ارزیابی درخت، بن‌زنی، بن‌بری و حرکت بین درختان بیشترین درصد فراوانی بهترتیب با 9/32 درصد، 3/45 درصد، 4/34 درصد و 7/46 درصد به کد یک (انحراف 20 درجه به سمت جلو یا عقب) اختصاص یافت. بیشترین درصد فراوانی موقعیت ساعد در اجزای کار چهارگانه ارزیابی درخت، بن‌زنی، بن‌بری و حرکت بین درختان مربوط به کد یک (خمش ۶۰ تا ۱۰۰ درجه ساعد به سمت جلو) بود. در ارزیابی موقعیت مچ دست هم در هر چهار مرحله ارزیابی درخت، بن‌زنی، بن‌بری و حرکت بین درختان بیشترین درصد فراوانی به کد وضعیت مچ دست دو (خمش یا کشش بیش از 15 درجه مچ دست) بود. 7/0 درصد از وضعیت‌های بدن در سطح صفر، 71/13 درصد وضعیت‌های بدن در سطح اقدام یک، 49/43 درصد موقعیت‌های بدن در سطح دو، 89/34 درصد موقعیت‌های بدن در سطح سه و 20/7 درصد موقعیت‌های بدن هم در سطح چهار قرار داشت. نتیجه‌گیری: آنالیز REBA برای اجزای کاری قطع نشان داد که اجزای کار ارزیابی و حرکت بین درختان در سطح اقدام دو قرار داشته و به بررسیهای بیشتر و تغییرات و مداخلات ارگونومیک لازم برای اصلاح شرایط و وضعیت‌های کاری نیاز دارند. همچنین مراحل بنزنی و بنبری در سطح اقدام چهار قرار داشته و بررسی و ایجاد تغییرات در موقعیت بدن در این اجزای کاری در سریعترین زمان ممکن ضروری است. شاخص REBA کاربرد خوبی برای ارزیابی مشکلات اسکلتی-عضلانی در بخش جنگل، بیشتر برای ارزیابی عملیات قطع درختان، نشان داد. امکان استفاده از این روش برای ارزیابی در دیگر بخشهای عملیات جنگل، همراه با دیگر روش‌های ارزیابی ارگونومیک، امکان ارزیابی شرکت‌های جنگلداری را برای اخذ گواهینامه‌های کیفیت فراهم می‌کند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121854_648a3152937701758fab4b01a1ea4b4b.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 11 4 2026 01 21 Investigating the performance of biopolymers in dust control on forest roads using wind tunnel simulation بررسی عملکرد پلیمرهای زیستی در کنترل گرد و غبار جاده‌های جنگلی با استفاده از شبیه‌سازی تونل باد 519 534 121796 10.30466/jfrd.2025.56429.1772 FA آیدین پارساخو دانشیار، گروه جنگلداری، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ، گرگان، ایران محمد جوان محجوب دوست دانشجوی کارشناسی ارشد عمران و بهره برداری جنگل، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران ایوب رضایی مطلق کارشناس بخش تحقیقات جنگل، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Journal Article 2025 07 28 Background and Objective: Forest roads, which are predominantly unpaved, are highly susceptible to dust emission during vehicle traffic. This dust can lead to various complications, including health hazards for workers, mechanical damage to equipment, and environmental concerns. Dust control technologies are therefore crucial for mitigating these issues in forestry operations. Road dust suppression encompasses various methods aimed at minimizing the generation and suspension of airborne particles, particularly on unpaved roads. These methods can be broadly classified into reducing dust production, preventing its suspension, or capturing and removing it. This study aims to investigate the efficacy of biopolymers in controlling dust on the Arab-Dagh forest roads in Golestan Province. Material and Methods: For this purpose, a wind tunnel with a contact surface area of 38 × 60 cm was utilized. Undisturbed surface samples from the region's forest roads were randomly selected. Three biopolymers—xanthan, guar, and beta-glucan—were applied separately at weight percentages of 0%, 0.5%, 1%, 2%, 3%, or 5% over the contact area of the wind tunnel. Subsequently, the treated road surfaces were exposed to wind speeds of 8 and 10 m/s using the wind tunnel apparatus. The duration of wind exposure was kept constant at two minutes for all samples. The accumulated wind-blown sediments were then collected in plastic cyclones and weighed with a precision of 0.1 mg. The experiments were conducted using a factorial design within a randomized complete block (RCB) framework. The primary treatments included the type of biopolymer (three levels), the application rate (four levels), and wind speed as the blocking factor (two levels). Three replicates were considered for each speed, resulting in a total of 24 treatments and 72 sediment samples. Statistical analyses were performed using SPSS software; data normality was verified via the Kolmogorov-Smirnov test, mean comparisons were conducted using the LSD test, and correlation analysis was carried out using the Pearson test. Results: The results of the mean comparison tests indicated that all three biopolymer treatments significantly reduced dust emissions from the wind tunnel plots compared to the control group. Specifically, dust production for plots treated with beta-glucan, guar, and xanthan was 8.27, 7.23, and 7.78 g/m², respectively, whereas the control group yielded 11.58 g/m². Furthermore, increasing the biopolymer concentration led to a significant decrease in dust levels, with the most pronounced reduction observed at the 5% concentration. As wind speed increased from 8 m/s to 10 m/s, dust production significantly rose from 7.85 g/m² to 9 g/m². The analysis further revealed that the greatest dust reduction occurred with the 5% guar treatment, which achieved a decrease of 76.5% and 66.3% at wind speeds of 8 m/s and 10 m/s, respectively. Across all biopolymer treatments, the highest dust emissions were recorded at the lowest concentration (0.5%). Conclusion: Based on the findings of this study, applying high concentrations of biopolymers via tractor-mounted field sprayers enables the effective large-scale use of dust suppressants. The experimental results provide evidence that biopolymer spray applications can effectively mitigate dust emissions on forest roads and even in mining operations in the short term. Consequently, the tested biopolymers represent a promising, bio-based, and environmentally friendly alternative for dust control. مقدمه و هدف: جاده‌های جنگلی که اغلب آسفالت نشده‌اند، هنگام تردد وسایل نقلیه در معرض تولید گرد و غبار قرار دارند.این گرد و غبار می‌تواند مشکلات مختلفی مانند خطرات سلامتی برای کارگران، آسیب به تجهیزات و نگرانی‌های زیست‌محیطی ایجاد کند.فناوری‌های کنترل گرد و غبار در کاهش این مشکلات در عملیات جنگلداری بسیار مهم هستند. کنترل گرد و غبار جاده‌ای شامل روش‌های مختلف برای به کمینهرساندن مقدار گرد و غبار تولید شده و معلق در هوا، بهویژه جاده‌های غیر آسفالته است. این روش‌ها را می‌توان بهطورکلی به کاهش تولید گرد و غبار، جلوگیری از معلق شدن آن در هوا یا جذب و حذف گرد و غبار طبقه‌بندی کرد. هدف از این پژوهش، بررسی تاثیر پلیمرهای زیستی بر کنترل گرد و غبار جادههای جنگلی عربداغ استان گلستان است. مواد و روش‌ها: بدینمنظور از یک دستگاه تونل باد با سطح تماس به ابعاد 60 × 38 سانتیمتر استفاده شد. بر روی نمونههای دستنخورده رویه جادههای جنگلی منطقه که بهصورت تصادفی انتخاب شدند، پلیمرهای زیستی زانتان، گوار و بتاگلوکان با درصدهای وزنی صفر، 5/0، یک، دو، سه یا پنج درصد بهطور جداگانه به اندازه سطح تماس تونل باد پاشیده شد. در مرحله بعد با استقرار و راهاندازی دستگاه تونل باد روی نمونه، سطح جاده در معرض بادهایی با سرعت هشت و 10 متر در ثانیه قرار گرفت. مدت زمان تأثیر باد روی کلیه قطعات یکسان و معادل دو دقیقه درنظر گرفته شد. سپس رسوبات بادی جمعشده در داخل سیلیکونهای پلاستیکی جمعآوری و با دقت 1/0 میلی‌متر وزن شد. آزمایشات بهصورت فاکتوریل در قالب بلوکهای کامل تصادفی انجام شد. تیمار اصلی شامل نوع پلیمر زیستی در سه سطح و مقدار پلیمرها در چهار سطح و سرعت باد بهعنوان بلوک در دو سطح بود. برای هر سرعت سه تکرار درنظر گرفته شد (در کل 24 تیمار و 72 نمونه رسوب بادی). تجزیه و تحلیلهای آماری در نرمافزار SPSS، نرمالبودن دادهها بهکمک آزمون کولموگروف اسمیرنوف، مقایسه میانگینها به کمک آزمون LSD و آنالیز همبستگی به کمک آزمون پیرسون انجام شد. یافته‌ها: نتایج آزمون مقایسه میانگینها نشان داد که هر سه تیمار پلیمر زیستی توانستند بهطور معنیداری مقدار گرد و غبار حاصل از پلاتهای مستقر در تونل باد را در مقایسه با تیمار شاهد کاهش دهند. بهطوریکه مقدار تولید گرد و غبار در پلات تیمار شده با بتاگلوکان، گوار و زانتان بهترتیب 27/8، 23/7 و 78/7 گرم در مترمربع و در تیمار شاهد 58/11 گرم در مترمربع بود. همچنین با افزایش غلظت پلیمرهای زیستی مقدار گرد و غبار بهطور معنیداری کاهش یافت و شیب این کاهش در تیمار با غلظت پنج درصد بیشتر از تیمارهای دیگر بود. با افزایش سرعت باد از هشت متر بر ثانیه به 10 متر بر ثانیه، مقدار گرد و غبار حاصل از پلاتهای مستقر در تونل باد بهطور معنیداری از 85/7 گرم در متر مربع به نه گرم در مترمربع افزایش یافت. بررسیها نشان داد که بیشترین مقدار کاهش گرد و غبار در تیمار گوار با غلظت پنج درصد حاصل شد. در این تیمار در سرعتهای باد هشت و 10 متر در ثانیه بهترتیب 5/76 و 3/66 درصد کاهش در مقدار گرد و غبار حاصل از پلاتهای مستقر در تونل باد گزارش شد. در تمام تیمارهای پلیمر زیستی بیشترین مقدار گرد و غبار حاصل از پلاتهای مستقر در تونل باد در غلظت 5/0 درصد ثبت شد. نتیجه‌گیری: بر اساس یافتههای این بررسی، استفاده از غلظتهای بالای بیوپلیمر بهصورت اسپری با یک سمپاش مزرعه‌ای سوار بر تراکتور، امکان استفاده مؤثر از مواد ضد گرد و غبار را در مقیاس وسیع فراهم می‌کند. نتایج آزمایش‌ها شواهدی را ارائه می‌دهد که کاربرد اسپری بیوپلیمرها می‌تواند بهطور مؤثر انتشار گرد و غبار را در جادههای جنگلی و حتی معادن در کوتاه مدت کاهش دهد. بنابراین، بیوپلیمرهای آزمایششده، یک جایگزین امیدوارکننده زیستی و سازگار با محیط زیست برای کنترل گرد و غبار هستند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121796_e2a22dc355fe6b95b9075921aa520aac.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 11 4 2026 01 21 Studying the effect of decay on the nutrient dynamics and the pattern of nutrient remobilization between leaves and branches of Persian oak (Quercus brantii Lindl) (case study: Begali plane tree area, Lorestan province) بررسی تاثیر پدیده زوال بر پویایی تغذیه و الگوی بازانتقال عناصر غذایی بین برگ‌ها و سرشاخه‌‌های گونه بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl) (پژوهش موردی: منطقه چنار بگالی استان لرستان) 535 555 121857 10.30466/jfrd.2025.56471.1774 FA الهام مال اسدی دانشجوی دکتری علوم زیستی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران 0009-0005-8292-2141 کامبیز ابراری واجاری استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران 0000-0002-7637-3984 حامد خدایاری دانشیار، گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران Journal Article 2025 08 15 Background and Objective: Persian oak (Quercus brantii Lindl.), the flagship species of the Zagros forests, is facing a severe threat due to the phenomenon of oak decline. As a complex and multi-factorial process, decline leads to a progressive deterioration in tree health by disrupting water and nutrient uptake. This phenomenon is characterized by symptoms such as crown yellowing (chlorosis), branch dieback, and the emergence of epicormic shoots. Since decline influences nutrient dynamics within both soil and plant tissues, investigating nutrient resorption (specifically nitrogen, phosphorus, and potassium) between leaves and twigs in healthy versus declining trees serves as a key indicator for assessing tree vitality. Previous research has demonstrated that nutrient concentrations in healthy trees are significantly higher than in those affected by decline, a phenomenon that also directly impacts soil microbial communities and biogeochemical cycles. This study aimed to evaluate the impact of decline on nutrient resorption in Persian oak and its relationship with soil nutrient availability in the Chenar Begali region of Lorestan Province. The primary hypotheses included a direct link between nutrient resorption in plant tissues and soil properties, the correlation between nutrient concentrations and soil availability, and the significant impact of decline on resorption processes. The findings of this study can contribute significantly to understanding the mechanisms of decline and developing effective conservation strategies. Material and Methods: The study area is located in Shorab Chenar Begali within the Dadabad forests of Lorestan Province (33° 20' 32" N, 48° 15' 40" E), covering an area of 60 hectares. According to the De Martonne aridity index, the region is characterized by a highly humid climate with significant microclimatic diversity, where different slope aspects exhibit distinct weather conditions. The soils are predominantly loamy-clay, derived from limestone parent materials. The average annual precipitation is 510 mm, with temperatures ranging from -14.60°C to 47.00°C. In this study, sampling was conducted on healthy and declining coppice-origin Persian oak trees across four dieback classes (healthy, low, moderate, and severe dieback). Sampling was performed using 10 rectangular plots (0.1 hectares each) through a selective random method. In each plot, four trees with homogeneous quantitative characteristics (diameter, height, and canopy cover) were selected. Leaf and twig samples were collected from four crown directions during two periods (April and December 2023). After oven-drying the samples at 65°C for 72 hours and grinding them into a fine powder, the concentrations of nitrogen, phosphorus, and potassium were measured at the laboratory of the Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Lorestan University. Data were analyzed using a two-way analysis of variance (ANOVA) at a 1% probability level, and mean comparisons were performed using Duncan's Multiple Range Test. Results: The results of the two-way analysis of variance (ANOVA) revealed that the main effects of decline, plant tissue, and their interaction on nitrogen (N), phosphorus (P), and potassium (K) concentrations were significant at the 1% probability level during both the initial and final stages of the growing season. Tree decline significantly reduced the concentration of these elements in both leaves and twigs; the most substantial reduction in N was observed in twigs with over 50% dieback, while the greatest decrease in P occurred in leaves under similar dieback conditions. Furthermore, while K concentrations were significantly higher in twigs than in leaves, decline caused a 1.32 to 3.61-fold reduction in this parameter within damaged tissues. Nutrient resorption of N, P, and K decreased as the severity of decline increased, with higher concentrations recorded in twigs compared to leaves. Significant positive correlations were identified between leaf N resorption and soil pH, organic carbon, and soil N at the beginning of the growing season, whereas only the correlation with soil N persisted by the end of the period. Regression models further confirmed the influence of soil variables on nutrient resorption. These findings indicate that decline not only reduces nutrient concentrations but also impairs resorption efficiency, which could have critical implications for plant nutrition management under stress conditions. Conclusion: This study demonstrates that decline leads to a marked reduction in nutrient concentrations within leaf and twig tissues, with concentrations dropping sharply as dieback severity intensifies. Decline also significantly impacted the net nutrient resorption of N, P, and K, causing a substantial decrease in resorption efficiency as the trees deteriorated. Varying climatic conditions, soil moisture deficits, and the translocation of nutrients from twigs to leaves are among the primary factors driving these changes. مقدمه و هدف: گونه‌ شاخص جنگلهای زاگرس، بلوط ایرانی (.Quercus brantii Lindl)، به‌دلیل پدیده زوال با تهدید جدی مواجه شده است. زوال بهعنوان فرآیندی پیچیده و چندعاملی، موجب کاهش تدریجی سلامت درختان از طریق اختلال در جذب آب و عناصر غذایی می‌شود. این پدیده با نشانه‌هایی مانند زردی تاج، ریزش شاخه‌ها و ظهور جوانه‌های نابجا همراه است. آنجا که زوال بر پویایی عناصر غذایی در خاک و بافت‌های گیاهی تأثیر می‌گذارد، بررسی بازانتقال عناصر (مانند نیتروژن، فسفر و پتاسیم) بین برگ‌ها و سرشاخه‌ها در پایه‌های سالم و زوال‌یافته، به‌عنوان شاخصی کلیدی برای ارزیابی سلامت درختان مطرح می‌شود. پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که غلظت عناصر غذایی در درختان سالم به‌‌طور معناداری بیشتر از درختان مبتلا به زوال است و این پدیده بر جوامع میکروبی خاک و چرخه‌های بیوژئوشیمیایی نیز تأثیر مستقیم دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی تأثیر زوال بر بازانتقال عناصر غذایی در بلوط ایرانی و ارتباط آن با دسترسپذیری خاک در منطقه چنار بگالی استان لرستان انجام شد. فرضیه‌های اصلی شامل ارتباط مستقیم بین بازانتقال عناصر در بافت‌های گیاهی و خاک، رابطه غلظت عناصر با دسترس‌ پذیری خاک، و تأثیر معنادار زوال بر بازانتقال عناصر بودند. یافته‌های این بررسی می‌تواند به درک سازوکار‌های زوال و ارائه راهکارهای حفاظتی کمک شایانی کند. مواد و روش‌ها: منطقه مورد بررسی این پژوهش، شورآب چنار بگالی در جنگل‌های دادآباد استان لرستان با مختصات جغرافیایی 33 درجه و 20 دقیقه و 32 ثانیه شمالی و 48 درجه و 15 دقیقه و 40 ثانیه شرقی و مساحت ۶۰ هکتار است. این منطقه با اقلیم بسیار مرطوب (بر اساس روش دومارتن) از تنوع مزواقلیمی قابلتوجهی برخوردار است، به‌طوری‌که جهت‌های مختلف شیب، شرایط آب ‌و هوایی متفاوتی را نشان می‌دهند. خاک‌های منطقه بیشتر لومی-رسی و مشتق‌شده از سنگ‌های آهکی است. متوسط بارندگی سالانه در این منطقه ۵۱۰ میلی‌متر و دما بین 60/14- تا 00/47 درجه سانتی‌گراد متغیر است. در این پژوهش، نمونه‌برداری از پایه‌های بلوط شاخه‌زاد سالم و زوال‌یافته در چهار طبقه خشکیدگی (سالم، خشکیدگی کم، خشکیدگی متوسط و خشکیدگی زیاد) با استفاده از ۱۰ قطعهنمونه مستطیلی (10/0 هکتاری) به روش تصادفی انتخابی انجام شد. در هر قطعه، چهار درخت همگن از نظر ویژگی‌های کمی (قطر، ارتفاع و تاج پوشش) انتخاب و نمونه‌های برگ و سرشاخه از چهار جهت تاج در دو بازه زمانی (فروردین و آذر ۱۴۰۲) جمع‌آوری شد. پس از خشک‌کردن نمونه‌ها در آون (با دمای ۶۵ درجه سانتی‌گراد در مدت زمان ۷۲ ساعت)، پودرشدن آن‌ها توسط آسیاب و غلظت عناصر غذایی (نیتروژن، فسفر و پتاسیم) در آزمایشگاه گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان اندازهگیری شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون آنالیز واریانس دوطرفه در سطح احتمال یکدرصد استفاده شد و مقایسه میانگین‌ها با استفاده از آزمون چنددامنه‌ای دانکن انجام شد. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس دوطرفه نشان داد که اثر اصلی زوال، بافت گیاهی و برهمکنش آنها بر غلظت نیتروژن، فسفر و پتاسیم در هر دو مرحله ابتدایی و انتهایی دوره رشد در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. زوال به‌‌طور معنی‌داری غلظت این عناصر را در برگ و سرشاخه کاهش داد، به‌‌طوریکه بیشترین کاهش نیتروژن در سرشاخه با خشکیدگی بیش از ۵۰ درصد و بیشترین کاهش فسفر در برگ با خشکیدگی مشابه مشاهده شد. همچنین، پتاسیم سرشاخه به‌طور معنی‌داری بیشتر از برگ بود، اما زوال سبب کاهش 32/1 تا 61/3 برابری این مشخصه در بافت‌های آسیب‌دیده شد. بازانتقال عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم با افزایش شدت زوال کاهش یافت و در غلظت این عناصر در سرشاخه نسبت به برگ بالاتر بود. همبستگی‌ مثبت و معنی‌داری بین بازانتقال نیتروژن برگ با اسیدیته، کربن آلی و نیتروژن خاک در ابتدای دوره رشد شناسایی شد، در حالی که در انتهای دوره، تنها همبستگی با نیتروژن خاک حفظ شد. مدل‌های رگرسیونی نیز تأثیر متغیرهای خاک بر بازانتقال عناصر را تأیید کردند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که زوال نه ‌تنها غلظت عناصر غذایی را کاهش می‌دهد، بلکه کارایی بازانتقال آنها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد، که این امر می‌تواند پیامدهای مهمی برای مدیریت تغذیه گیاهی در شرایط تنش داشته باشد. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد زوال موجب کاهش غلظت عناصر غذایی در بافت برگ و سرشاخه شد و با افزایش شدت زوال، غلظت این عناصر به شدت کاهش پیدا کرد. زوال همچنین بر بازانتقال خالص عناصر غذایی نیتروژن، فسفر و پتاسیم نیز تاثیر داشت و با افزایش شدت زوال باز انتقال خالص عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم به‌طور زیادی کاهش پیدا کرد. شرایط آب و هوایی متفاوت، کمبود رطوبت خاک، بازانتقال عناصر غذایی از سرشاخه به برگ، از مهم‌ترین دلایل این تغییرها است.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121857_3a9fe5d9dfe308f3fa6f905ce86c7287.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 11 4 2026 01 21 Spatiotemporal analysis of drought in Iran’s Hyrcanian Forests using remote sensing-based vegetation and thermal indices تحلیل مکانی-زمانی خشکسالی در جنگل‌های هیرکانی با استفاده از شاخص‌های گیاهی-حرارتی سنجش از دور 557 581 121797 10.30466/jfrd.2025.56546.1780 FA هادی بیگی حیدرلو استادیار، گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه 0000-0002-7070-6178 ملینا غلام زاده بازارباش کارشناسی مهندسی منابع طبیعی-جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه Journal Article 2025 09 16 Background and Objective: Drought is one of the most significant global climatic hazards, exerting wide-ranging impacts on the water cycle, agriculture, and ecosystems. The Hyrcanian forests of northern Iran, characterized by high biodiversity and critical roles in carbon storage and water regulation, are particularly vulnerable to drought and climate change. Due to the complexity and high costs of field monitoring, the use of remote sensing data and vegetation and thermal indices provides an effective means to assess drought. This study employs MODIS and Landsat data, integrating multiple vegetation and thermal indices, to analyze the spatiotemporal trends of drought in the Hyrcanian forests during 2000 and 2024, aiming to identify drought-sensitive areas and changes in ecosystem stability. Material and Methods: Satellite data from Landsat and MODIS, including NDVI (Normalized Difference Vegetation Index), VCI (Vegetation Condition Index), EVI (Enhanced Vegetation Index), SAVI (Soil Adjusted Vegetation Index), NDWI (Normalized Difference Water Index), TVDI (Temperature Vegetation Dryness Index), and Land Surface Temperature (LST), were utilized to assess vegetation health, surface moisture, and the severity of water stress. Data were preprocessed in Google Earth Engine, and 1,678 randomly sampled points with a minimum distance of one kilometer were selected for index extraction. Relationships between LST and vegetation indices were analyzed using Pearson correlation and collinearity analyses to accurately evaluate the impact of environmental stressors on vegetation. Results: Analysis of vegetation and drought indices in the Hyrcanian forests between 2000 and 2024 indicated a marked decline in vegetation density and health. Annual mean NDVI decreased from 0.642 to 0.498, VCI from 68.42 to 54.37, SAVI from 0.527 to 0.412, and NDWI from 0.214 to -0.067. Concurrently, TVDI increased from 0.412 to 0.536, and maximum LST rose from 47.60°C to 53.08°C, indicating intensified drought and heat stress. Due to strong collinearity among NDVI, SAVI, and NDWI, NDVI and SAVI were removed from the model while NDWI was retained due to its relevance for moisture assessment. Correlation analysis showed that LST had a very strong positive correlation with TVDI in 2000 (r = 0.948), which decreased to a weak correlation in 2024 (r = 0.248). Additionally, LST exhibited significant negative correlations with NDWI (r = -0.076 and r = -0.127) and EVI (r = -0.002 and r = -0.244), reflecting the substantial impact of drought and heat stress on vegetation health and moisture in the Hyrcanian forests. Conclusion: This study highlights the importance of vegetation and thermal indices for assessing environmental stress and drought in the Hyrcanian forests. Rising LST and intensifying drought stress have significantly affected vegetation health and functionality, emphasizing the need for continuous and comprehensive monitoring. The use of a multi-index approach, incorporating NDWI and TVDI as moisture- and drought-sensitive indicators, allows for more precise drought detection and management in humid forest ecosystems. Special attention to more vulnerable areas, such as the eastern (particularly Golestan Province) and southern sections of the Hyrcanian forests, is essential for conservation and management planning. These approaches can play a key role in developing effective policies to address climate challenges and sustainably protect sensitive forests. مقدمه و هدف: خشکسالی یکی از مخاطرات اقلیمی مهم جهانی است که تأثیرات گسترده‌ای بر چرخه آب، کشاورزی و بومسازگانها دارد. جنگل‌های هیرکانی شمال ایران، با تنوع زیستی زیاد و نقش مهم در ذخیره کربن و تنظیم چرخه آب، در برابر خشکسالی و تغییرات اقلیمی بسیار آسیب‌پذیر هستند. به‌دلیل پیچیدگی و هزینه‌های زیاد نظارت بر این جنگل‌ها، استفاده از داده‌های سنجش از دور و شاخص‌های پوشش گیاهی و حرارتی ابزاری مؤثر برای ارزیابی خشکسالی فراهم آورده است. این پژوهش، با بهره‌گیری از داده‌های MODIS و Landsat و ترکیب چند شاخص پوشش گیاهی و حرارتی، به تحلیل روند مکانی-زمانی خشکسالی در جنگل‌های هیرکانی طی سال‌های 1379 و ۱۴۰۳ پرداخته است تا مناطق حساس به خشکسالی و تغییرات پایداری این بومسازگان را شناسایی کند. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، داده‌های ماهواره‌ای Landsat و MODIS شامل شاخص‌های NDVI (Normalized Difference Vegetation Index)، VCI (Vegetation Condition Index)، EVI (Enhanced Vegetation Index)، SAVI (Soil Adjusted Vegetation Index)، NDWI (Normalized Difference Water Index)، TVDI (Temperature Vegetation Dryness Index) و دمای سطح زمین (Land Surface Temperature - LST) برای سنجش سلامت پوشش گیاهی، رطوبت سطحی و شدت تنش‌های آبی مورد استفاده قرار گرفتند. داده‌ها در محیط Google Earth Engine پیش‌پردازش شدند و ۱۶۷۸ نقطه نمونه‌برداری تصادفی با کمینه فاصله یک کیلومتر انتخاب و شاخص‌ها برای هر نقطه استخراج شدند. روابط بین دمای سطح زمین و شاخص‌های پوشش گیاهی با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل‌های هم‌خطی بررسی شد تا تأثیر تنش‌های محیطی بر پوشش گیاهی به‌طور دقیق ارزیابی شود. یافته‌ها: تحلیل شاخص‌های پوشش گیاهی و خشکسالی در جنگل‌های هیرکانی بین سال‌های 1379 و ۱۴۰۳ نشان‌دهنده کاهش قابلتوجه تراکم و سلامت پوشش گیاهی است؛ میانگین سالانه NDVI از 642/0 به 498/0، VCI از 42/68 به 37/54، SAVI از 527/0 به 412/0 و NDWI از 214/0 به 067/0- کاهش یافتند. همزمان، شاخص TVDI از 412/0 به 536/0 و میانگین بیشینه دمای سطح زمین از 60/47 به 08/53 درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است که نشان‌دهنده تشدید تنش‌های خشکی و گرمایی است. به‌دلیل هم‌خطی شدید میان NDVI، SAVI و NDWI، دو شاخص NDVI و SAVI از مدل حذف شدند و NDWI بهدلیل اهمیتش در بررسی رطوبت سطح حفظ شد. تحلیل همبستگی‌ها نشان داد که دمای سطح زمین با شاخص TVDI در سال 1379 همبستگی مثبت و بسیار قوی (948/0 = r) دارد، درحالیکه در سال 1403 این همبستگی کاهش یافته و در سطحی ضعیف (248/0 = r) مشاهده شد. همچنین دمای سطح زمین با شاخصهای NDWI (076/0- = r در سال 1379 و 127/0- = r در سال 1403) و EVI (002/0- = r در سال 1379 و 244/0- = r در سال 1403) همبستگی منفی و معنیداری نشان داد، که این روابط نمایانگر تأثیر قابلتوجه تنش‌های خشکی و حرارتی بر کاهش سلامت و رطوبت پوشش گیاهی جنگل‌های هیرکانی است. نتیجه‌گیری: این پژوهش اهمیت استفاده از شاخص‌های پوشش گیاهی و حرارتی را در ارزیابی تنش‌های محیطی و خشکسالی در جنگل‌های هیرکانی نشان داد. افزایش دمای سطح زمین و تشدید تنش‌های خشکی، اثرات منفی زیادی بر سلامت و کارایی زیستی پوشش گیاهی داشته‌اند که ضرورت پایش مستمر و جامع این شاخص‌ها را برجسته می‌کند. به‌کارگیری رویکرد چندشاخصی شامل NDWI و TVDI، بهعنوان شاخص‌های حساس به رطوبت و تنش خشکی، امکان تشخیص دقیق‌تر و مدیریت بهینه‌تر خشکسالی در بومسازگانهای جنگلی مرطوب هیرکانی را فراهم آورد. همچنین، توجه ویژه به نواحی حساس‌تر مانند بخش‌های شرقی (بهطور خاص استان گلستان) و جنوبی جنگل‌های هیرکانی برای برنامه‌ریزی‌های حفاظتی و مدیریتی ضروری است. این رویکردها می‌توانند نقش کلیدی در تدوین سیاست‌های مؤثر برای مقابله با چالش‌های اقلیمی و حفاظت پایدار جنگل‌های حساس ایفا کنند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121797_1d657289be80286ee447962b175fb96d.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 11 4 2026 01 21 Evaluating the consequences of the livestock removal from forests in Iran: a meta-synthesis (systematic review and grounded theory-based analysis) ارزیابی پیامدهای طرح خروج دام از جنگل در ایران: یک فراترکیب (مرور نظام‌مند و تحلیل مبتنی بر نظریه بنیانی) 583 599 121861 10.30466/jfrd.2025.56573.1782 FA امین محمدی استادکلایه استادیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه گنبدکاووس، گلستان، ایران 0000-0002-7108-5676 محمدرضا رحمانی راد محقق مستقل، دانش آموخته دکتری مدیریت مرتع، دانشگاه گنبدکاووس، گلستان، ایران Journal Article 2025 09 22 Background and Objective: Deforestation and the conversion of forest and rangeland into other ecosystems have emerged as a global crisis, showing a concerning upward trend particularly during the twentieth century. Research indicates that 87% of degradation factors in Iran's natural resources are anthropogenic (human-induced), while only 13% are attributed to natural causes. Key human factors include overgrazing and the destructive impacts of livestock farmers and forest dwellers in Northern Iran. The significant reduction in Iran's forest area over recent decades has prompted environmental management to implement control measures to halt this degradation. One such policy is the "Livestock Removal Plan" from Northern forests, which involves the resettlement of forest dwellers to other regions. Evidence suggests that the relocation and resettlement of these rural forest dwellers, conducted without comprehensive and detailed assessments, has resulted in various economic, social, environmental, and physical consequences. Material and Methods: This study employs a meta-synthesis approach (combining systematic review and Grounded Theory) to examine the impacts of the Livestock Removal Plan on the affected communities. The search strategy involved a comprehensive investigation using keywords such as "Livestock Removal," "Forest Dwellers," and "Livestock Management," individually and in combination using Boolean operators (AND, OR, NOT). Searches were conducted across five major scientific indexing databases, including Ensani, IranDoc, Magiran, Noormags, and SID (Scientific Information Database), as well as Google Scholar. Inclusion criteria encompassed all Persian-language research articles published between 2002 and 2022 (1381-1401 SH) that included the term "Livestock Removal Plan" in their titles. Exclusion criteria included conference abstracts and review articles. This specific timeframe was selected to ensure the use of recent and up-to-date data. A total of 17 articles were initially retrieved. After applying inclusion criteria and screening titles, 10 articles were excluded due to duplication or lack of alignment with the research objectives. The full texts of the remaining seven articles were imported into MAXQDA software for coding. Finally, the conceptual model of the Grounded Theory was developed by systematically implementing its five-step process, linking codes through open, axial, and selective coding. Results: One of the most significant consequences of implementing the "Livestock Removal Plan" and the subsequent resettlement in the studied areas is the transformation of a productive rural community into a consumerist urban society. Abandoning original settlements and relocating to new areas has resulted in the abandonment and loss of rural production facilities. According to the results, the plan has led to a substantial increase in the cost of living; settling in new locations, coupled with the requirements of urban life, has escalated household expenses. Furthermore, the relocation has altered the villagers' lifestyle, leading to a decline in their traditional spirit of contentment (frugality). The incompatibility of the new living environment with rural livelihood patterns—where life and production are intrinsically linked to the surrounding nature—is another major outcome of this resettlement. The research findings indicate various "subjective-objective" shifts within the rural "milieu." In the economic and livelihood sphere, these changes manifest as "increased living costs" and decreased self-sufficiency due to urban requirements and lifestyle changes. Ultimately, the inability to continue agricultural and livestock activities has transitioned a formerly productive society into a consumer-based one. Conclusion: Resettlement is far more complex than merely providing new housing for displaced populations. It necessitates the reconstruction of social networks, political affiliations, and livelihood systems. These connections are deeply embedded in cultural, social, economic, and environmental frameworks. Moreover, these bonds are symbolized by tangible and intangible cultural markers inseparably linked to specific locations, making their replication in new settlements exceptionally difficult. مقدمه و هدف: جنگل‌زدایی و تغییر کاربری اراضی جنگلی و مرتعی به دیگر اشکال بومسازگان بهعنوان یک بحران جهانی مطرح است که به‌ویژه در طی قرن بیستم روند رو به رشد و نگرانکننده‌ای داشته است. بر اساس بررسیهای انجام شده 87 درصد ازعوامل تخریب در منابع طبیعی کشور، انسانی و تنها 13 درصد عوامل طبیعی است که از مهمترین عوامل انسانی می‌توان به چرای بیرویه و اثرات ناشی از تخریب توسط دامداران و جنگلنشینان در جنگل‌های شمال کشور اشاره کرد. کاهش قابل ملاحظه وسعت جنگلها در ایران در دهههای گذشته، مدیریت محیطزیستی کشور را به اجرای اقدامات کنترلی برای جلوگیری از ادامه روند تخریب جنگل وا داشته است. یکی از این اقدامات اتخاذ سیاست خروج دام و دامدار از جنگل در شمال کشور و اسکان مجدد در دیگر نواحی است. بررسیهای بهعمل آمده بیانگر آن است جابجایی روستاییان جنگلنشین و اسکان مجدد آنها در طرح ذکرشده، بدون انجام بررسیهای دقیق و جامع، تبعات مختلف اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و کالبدی را درپی داشته است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش برای بررسی اثرهای اجرای طرح خروج دام بر جوامع مشمول طرح، از روش فراترکیب (ترکیب مرور سیستماتیک و نظریه بنیانی) استفاده شده است. راهبرد جست و جوی مقالات به این شکل بود که با استفاده از کلید واژههای"خروج دام"، "جنگلنشینان" و "ساماندهی دام"، بهصورت مجزا و ترکیبی با استفاده از راهبردهای OR, AND NOT، جستجوی جامعی از طریق پنج پایگاه اینترنتی نمایهکننده مقالات علمی شامل "Ensani"، "IranDoc"، "Magiran"، "Noormags"، "SID" (پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی) و همچنین موتور جستجوی "Google Scholar" انجام شد. معیارهای ورود شامل کلیه مقالات پژوهشی چاپشده به زبان فارسی در بازه زمانی 1381 تا 1401 بود که از واژه طرح خروج دام در عنوان استفاده کرده بودند. همچنین، معیارهای خروج شامل خلاصه مقالات کنفرانسها و مقالات مروری بود. دلیل انتخاب این بازه زمانی استفاده از بررسیهای جدید و بروز بـود. مجموع 17 مقاله از پایگاههای داخلی در جستجوها یافت شد. سپس معیارهای ورود برای عناوین مقالات اعمال شد. 10 مقاله بهدلیل تکراری بودن و یا عدم انطباق مقاله با اهداف پژوهش حذف شدند. متن کامل هفت مقاله باقیمانده برای رمزگذاری وارد نرمافزار Maxqda شدند. با اجرای نظام‌وار پنج مرحله روش نظریه بنیانی و با پیونددادن کدها (کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی)، مدل مفهومی روش نظریه بنیانی تهیه شد. یافته‌ها: یکی از مهمترین پیامدهای اجرای طرح خروج دام از جنگل و اسکان مجدد در نواحی مورد بررسی تبدیلشدن جامعه تولیدکننده روستایی به جامعه مصرفکننده شهری است. ترک مکان سکونت و اسکان در محل جدید سبب بدون استفاده ماندن و ازدسترفتن امکانات تولیدی در روستا شده است. براساس نتایج بررسی، از پیامدهای طرح خروج دام از جنگل و اسکان مجدد افزایش هزینههای زندگی است. استقرار در مکان جدید در کنار الزامات زندگی شهری به ازدیاد هزینههای زندگی منجر شده است. همچنین جابجایی روستاییان به تغییر سبک زندگی و در نتیجه کاهش روحیه قناعت در آنها منجر شده است. وجود ناسازگاری فضای زیست جدید با الگوی معیشت روستایی که در آن بستر زندگی و تولید در ارتباط تنگاتنگ با محیط پیرامون و طبیعت است، از پیامدهای جابجایی سکونتگاههای روستایی است. نتایج پژوهش بیانگر وقوع تغییرات متنوع "ذهنی-عینی" در "زیست محیط" روستایی منطقه است. تغییرات مذکور در حوزه اقتصاد و معیشت روستاییان "افزایش هزینههای زندگی" و کاهش قناعت یعنی در اثر استقرار مکان جدید در کنار الزامات زندگی شهری و تغییر سبک زندگی بوده است. همچنین عدم امکان ادامه فعالیتهای کشاورزی و دامداری، جامعه تولیدکننده را به یک جامعه مصرفکننده مبدل کرده است. نتیجه‌گیری: موضوع اسکان مجدد بسیار پیچیده‌تر از صرفاً فراهم کردن مسکن جدید برای بازماندگان است. این امر مستلزم بازسازی شبکه‌های اجتماعی، وابستگی‌های سیاسی و روش‌های امرار معاش است. این ارتباطات عمیقاً در بافت‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و محیطی ریشه دوانده است. علاوه بر این، این پیوندها توسط نشانگرهای فرهنگی ملموس و ناملموس که بهطور جدایی‌ناپذیری با مکان‌های خاص مرتبط هستند، نمادین می‌شوند و تکرار آنها را در سکونتگاه‌های جدید دشوار می‌کنند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121861_e5f5161c303055b5b9076141e2d04790.pdf