دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 1 2026 06 22 Effect of canopy gaps on the radial growth of trees crown of the Hyrcanian natural forest stands using digital aerial camera images بررسی اثر روشنه‌ها بر رویش شعاعی تاج درختان توده‌های طبیعی جنگل‌های هیرکانی با استفاده از تصاویر دوربین رقومی هوایی 1 19 121855 10.30466/jfrd.2025.56407.1771 FA امید امیری کاربندی دانشجوی کارشناسی ارشد علوم و مهندسی جنگل-مدیریت جنگل، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. شعبان شتایی جویباری استاد، گروه جنگلداری، دانشکده علوم‌جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران محمدحسن ناصری دکتری علوم و مهندسی جنگل-مدیریت جنگل، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران Journal Article 2025 07 24 Background and Objective: Forest canopy gaps play a crucial role in regulating the structure and dynamics of forest ecosystems. By altering light patterns, moisture levels, and spatial competition, these gaps can directly influence the crown growth of adjacent trees. Since gaps are decisive factors in regulating the spatial and light dynamics of the forest, obtaining precise information regarding their status and analyzing their impact on canopy growth is a key pillar in planning and implementing sustainable forest management strategies. Such data can be utilized in formulating management policies, restoring stand structures, and optimizing harvest intensity. Therefore, this study investigated the impact of canopy gaps on crown expansion, specifically the radial crown growth of trees adjacent to gaps compared to those not adjacent to gaps. The research was conducted in sections of both managed and unmanaged natural stands within the Shast-Kalateh Research and Educational Forest in Gorgan, utilizing UltraCam digital aerial imagery from 2011 and 2016. Material and Methods: For this purpose, the expansion and growth status of tree crowns surrounding gaps, as well as those of non-adjacent trees, were analyzed for the periods of 2011 and 2016 using UltraCam-D digital aerial imagery. Precise georeferencing and the generation of high-spatial-resolution digital orthophotomosaics were performed for both periods. Subsequently, 20 canopy gaps with appropriate distribution and varying sizes, small (20–150 m²), medium (150–300 m²), and large (greater than 300 m²), were selected from the 2011 and 2016 orthophotomosaics (identifying gaps common to both periods). The crown extent of trees adjacent and non-adjacent to these gaps was then delineated via visual interpretation for both periods, and their areas were calculated. To test data normality and compare the crown area growth (for both adjacent and non-adjacent trees) over the study period, the Kolmogorov-Smirnov normality test and paired t-tests were employed. Furthermore, an independent t-test was used to compare the difference in crown growth rates between trees adjacent to gaps and those not adjacent to them. Results: Descriptive statistics of the crown extent for trees surrounding the selected gaps revealed that in 2016 compared to 2011, both adjacent and non-adjacent trees exhibited significant increases in minimum, maximum, and mean crown areas. The results of the paired t-test indicated that the radial growth of trees adjacent to gaps (mean = 20.811 m²) and non-adjacent trees (mean = 14.703 m²) over the five-year period was significant at a 99% confidence level. Furthermore, the independent t-test used to compare the radial crown growth between the two groups showed that the difference in mean radial growth for trees adjacent to gaps versus non-adjacent ones was statistically significant at the 99% confidence level. Trees proximal to gaps exhibited higher radial growth rates during the study period (2011–2016). Additionally, the average annual growth was estimated at 4.16 m² for adjacent trees and 2.94 m² for non-adjacent trees. Conclusion: This research demonstrates that forest canopy gaps, by increasing sunlight penetration to the lower strata, improve photosynthetic conditions and consequently enhance the crown growth of adjacent trees. The comparison between trees adjacent to gaps and those located in dense stands without gaps revealed significant differences in radial crown growth patterns and light productivity. These findings highlight the importance of gaps in regulating spatial competition and promoting the structural dynamics of forests. Moreover, the utilization of high-resolution aerial imagery, such as UltraCam, enables the precise monitoring of tree crown structural changes across broad temporal and spatial scales, serving as an effective tool for analyzing ecological trends and evaluating forest stand responses to management interventions. Such data can play a pivotal role in designing sustainable forest resource management strategies and optimizing managerial decision-making. مقدمه و هدف: روشنه‌های تاج‌پوشش جنگلی، نقش مهمی در تنظیم ساختار و پویایی بومسازگانهای جنگلی ایفا می‌کنند. این روشنه‌ها با تغییر در الگوهای نور، رطوبت و رقابت فضایی، می‌توانند به‌طور مستقیم بر رشد تاجی درختان مجاور تأثیرگذار باشند. از آنجا که روشنه‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در تنظیم پویایی فضایی و نوری جنگل دارند، کسب اطلاعات دقیق از وضعیت آنها و تحلیل اثراتشان بر رویش تاج‌پوشش درختان، به‌عنوان یکی از ارکان کلیدی در برنامه‌ریزی و اجرای راهبردهای مدیریت پایدار جنگل‌ها، اهمیت ویژه‌ای دارد. چنین اطلاعاتی می‌تواند در تدوین سیاست‌های مدیریتی، بازسازی ساختار توده‌ها و بهینه‌سازی شدت برداشت در جنگل‌ها مورد استفاده قرار گیرد. از اینرو، در این پژوهش، تأثیر روشنه‌های تاج پوشش درختان بر مقدار رویش گسترۀ تاج به‌صورت رویش شعاعی تاج درختان مجاور روشنه‌ها در مقایسه با رویش تاجی درختان غیر مجاور روشنه‌ها در بخشی از توده‌های طبیعی مدیریت‌شده و مدیریتنشده جنگل آموزشی و پژوهشی شصت کلاته گرگان و با استفاده از تصاویر هوایی رقومی UltraCam مربوط به‌سا‌‌‌ل‌های 1390 و 1395 مورد بررسی قرار گرفت. مواد و روش‌ها: برای این منظور، وضعیت گسترش و رویش تاج درختان اطراف روشنه‌ها و درختان غیرمجاور روشنه‌ها در دو بازۀ زمانی سال‌های 1390 و 1395 با استفاده از تصاویر دوربین هوایی رقومی UltraCam-D مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. زمین مرجع‌سازی دقیق تصاویر و تهیه ارتوفتوموزاییک رقومی با دقت مکانی بالا در هر دو دوره انجام شد. در گام بعد، 20 روشنه تاج پوشش با پراکنش مناسب و با ابعاد کوچک (150-20 مترمربع)، متوسط (300-150 مترمربع) و بزرگ (بزرگتر از 300 مترمربع)، از روی تصویر ارتوفتوموزاییک سال 1390 و سال 1395 انتخاب شد (این روشنه‌ها در هر دو دوره مشترک بودند). سپس گسترۀ تاج درختان واقع در مجاورت و غیرمجاور روشنه‌ها در هر دو دوره با تفسیر چشمی برداشت و مساحت آنها محاسبه شد. برای آزمایش نرمال بودن داده‌ها و مقایسه مقدار رویش مساحت تاج ‌پوشش درختان (مجاور و غیر مجاور روشنه) در طول دو دوره موردبررسی از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف و از آزمون t جفتی استفاده شد و همچنین برای مقایسه تفاوت بین مقدار رویش تاج درختان مجاور روشنه و غیر مجاور آن از آزمون t مستقل استفاده شد. یافته‌ها: آمار توصیفی وضعیت گسترۀ تاج درختان اطراف روشنه‌های منتخب نشان داد که در دورۀ 1395 نسبت به 1390، هم درختان مجاور روشنه و هم درختان غیر مجاور روشنه افزایش قابل‌توجهی در کمینه، بیشینه و میانگین گستره تاج داشته‌اند. نتایج بررسی معنی‌داری اثرات روشنه بر رویش تاج پوشش درختان با استفاده از آزمون t جفتی بیانگر آن بود که مقدار رویش شعاعی درختان مجاور روشنه با میانگین 811/20 متر‌مربع و درختان غیرمجاور با روشنه با میانگین 703/14 متر‌مربع در طی پنج سال و در سطح اطمینان 99 درصد معنی‌دار است. همچنین بررسی معنی‌داری و مقایسۀ میان مقدار رویش شعاعی تاج درختان مجاور روشنه و غیر مجاور آن با استفاده از آزمون t مستقل نشان داد که تفاوت میانگین رویش شعاعی تاج درختان مجاور روشنه نسبت به درختان غیر مجاور با آن، از نظر آماری در سطح اطمینان 99 درصد معنی‌دار است و درختان نزدیک به روشنه، از مقدار رویش شعاعی بیشتری در دوره زمانی مورد بررسی (1395-1390) برخوردار هستند. همچنین، متوسط رشد سالانه بهترتیب برای درختان مجاور و غیرمجاور برابر با 16/4 و 94/2 مترمربع برآورد شد. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که روشنه‌های تاج‌پوشش جنگلی، به‌واسطۀ افزایش نفوذ نور خورشید به لایه‌های زیرین، موجب بهبود شرایط فتوسنتزی و در نتیجه افزایش رشد تاجی درختان مجاور می‌شوند. مقایسه بین درختان مجاور روشنه‌ها و درختان واقع در توده‌های متراکم بدون روشنه، بیانگر تفاوت معنی‌دار در الگوی رویش شعاعی تاج و بهره‌وری نوری بود. این یافته‌ها اهمیت روشنه‌ها را در تنظیم رقابت فضایی و ارتقای پویایی ساختاری جنگل‌ها برجسته می‌سازد. افزون بر این، بهره‌گیری از تصاویر هوایی با وضوح بالا مانند UltraCam، امکان پایش دقیق تغییرات ساختار تاج درختان را در مقیاس‌های زمانی و مکانی گسترده فراهم کرده و ابزار مؤثری برای تحلیل روندهای بومشناسی و ارزیابی پاسخ توده‌های جنگلی به مداخلات مدیریتی محسوب می‌شود. چنین داده‌هایی می‌توانند در طراحی راهبردهای مبتنی بر مدیریت پایدار منابع جنگلی و بهینه‌سازی تصمیمات مدیریتی نقش کلیدی ایفا کنند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121855_6096ffcaa95dcedf757c8933737674e1.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 1 2026 06 22 Investigation of soil quality index in habitats of (Moringa peregrina (Forssk.) Fiori) and (Salvadora persica L.) species in Hormozgan province بررسی شاخص کیفیت خاک در رویشگاه‌های گونه‌های گازرخ (Moringa peregrina (Forssk.) Fiori) و چوج (Salvadora persica L.) در استان هرمزگان 21 40 121859 10.30466/jfrd.2025.56492.1777 FA طاهره علی زاده کارشناس پژوهش، بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0009-0009-0665-5159 محمد متینی زاده دانشیار، بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0003-2452-6819 الهام نوری کارشناس پژوهش، بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0001-9349-9549 سید موسی صادقی استادیار، بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0001-5623-0030 امید شایانی کارشناس، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان هرمزگان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرعباس، ایران Journal Article 2025 08 25 Background and Objective: The natural forests of southern Iran have adapted to the region's harsh climatic conditions over millennia, and their stability is profoundly dependent on soil health and quality. In arid ecosystems, tree species play a vital role in forest productivity by inducing changes in the physical, chemical, and biological properties of the soil. Tree canopies create "islands of fertility" by accumulating nutrients and enhancing microbial activity, the extent of which is directly correlated with canopy size. Despite this importance, no comprehensive study has yet evaluated the impact of two valuable native species, Moringa peregrina and Salvadora persica, on soil characteristics or determined their Soil Quality Index (SQI) within the Saharo-Sindian phytogeographical region. Therefore, this study aims to elucidate the influence of these species on the soil and analyze the drivers of ecological change. The findings provide a comprehensive perspective on plant-soil interactions, assisting managers and planners in adopting optimal strategies for the sustainable management and conservation of these unique forests. Material and Methods: This research was conducted in two 1-hectare plots within the habitats of Moringa peregrina (Bashagard) and Salvadora persica (Bandar Abbas). In each habitat, 15 trees were randomly selected, and soil sampling (0–15 cm depth) was performed under the canopy and in open spaces (control) facing east. For each species, samples from every three trees were pooled to obtain five composite samples per position. Once sieved (2 mm), the samples were divided into two portions: one stored at -20°C for microbial activity assays and the other at ambient temperature for physicochemical analysis. After measuring soil properties using standard methods, data normality was verified via the Shapiro-Wilk test. Statistical comparisons between under-canopy and open-area positions were performed using independent t-tests (for normal data) or the Mann-Whitney U test (for non-normal data). Finally, the Soil Quality Index (SQI) was calculated and analyzed using the aforementioned statistical methods. Results: The results indicated that beneath the canopy of Moringa peregrina, electrical conductivity (2.11 dS/m), organic carbon (0.89%), total nitrogen (0.089%), available phosphorus (12.94 mg/kg), available calcium (347.89 mg/kg), available magnesium (33.04 mg/kg), and nitrification potential (97.07 µg NO2-N g⁻¹ dry soil 5h⁻¹) were significantly higher than in open areas, while soil pH (7.92) was significantly higher in the open areas. Beneath the canopies of both M. peregrina and Salvadora persica, significant increases were observed in available potassium (843.09 and 289.64 mg/kg, respectively), available manganese (5.7 and 4.06 mg/kg, respectively), and basal respiration (1.73 and 0.74 mg CO2 g⁻¹ dry soil 24h⁻¹) compared to their respective controls. Substrate-induced respiration (SIR) showed significant differences under the canopy of M. peregrina (11.44 mg CO2 100g⁻¹ dry soil h⁻¹) and in the open areas of S. persica (6.62 mg CO2 100g⁻¹ dry soil h⁻¹). The Soil Quality Index (SQI = 7) showed a significant difference only beneath the canopy of M. peregrina in Bashagard. Conclusion: This study demonstrates that both species induce significant modifications in the physicochemical and biological soil properties, as well as the Soil Quality Index, within their respective habitats. These findings emphasize that dominant species in each habitat reflect complex interactions between biotic and abiotic factors, with soil acting as a key environmental driver in the development and stability of vegetation cover. Given the importance of continuous soil monitoring, tracking changes in soil characteristics over different time intervals and conducting periodic assessments can provide a more accurate evaluation of ecological trends. Such data offer reliable insights for the scientific management and conservation of Saharo-Sindian forests. مقدمه و هدف: جنگل‌های طبیعی جنوب ایران با شرایط اقلیمی سخت منطقه سازگار شده و پایداری آن‌ها به‌شدت به سلامت و کیفیت خاک وابسته است. حضور گونه‌های درختی با ایجاد تغییر در ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک، به‌ویژه در بوم‌سازگان‌های خشک، نقش حیاتی در بهره‌وری جنگل ایفا می‌کنند. تاج‌پوشش درختان با تجمع مواد مغذی و افزایش فعالیت ریززنده‌ها در زیر خود، کانون‌های پایداری ایجاد می‌کند که وسعت آن با اندازه تاج در ارتباط است. با وجود اهمیت این موضوع، تاکنون پژوهشی جامع پیرامون اثر دو گونه بومی و ارزشمند «گازرخ» و «چوج» بر ویژگی‌های خاک و تعیین شاخص کیفیت خاک (SQI) در رویشگاه‌های صحارا-سندی انجام نشده است. لذا، هدف این پژوهش تبیین تأثیر این گونه‌ها بر خاک و تحلیل علل تغییرات بوم‌شناختی است. نتایج این مطالعه می‌تواند با ارائه دیدگاهی جامع از تعامل گیاه و خاک، مدیران و برنامه‌ریزان را در اتخاذ راهبردهای بهینه برای مدیریت پایدار و حفاظت از این جنگل‌های منحصربه‌فرد یاری دهد. مواد و روش‌ها: این پژوهش در دو قطعه‌نمونه یک هکتاری در رویشگاه‌های گازرخ (بشاگرد) و چوج (بندرعباس) انجام شد. در هر رویشگاه، ۱۵ درخت به‌طور تصادفی انتخاب و نمونه‌برداری خاک (عمق ۰-۱۵ سانتی‌متر) از زیر تاج و فضای باز (شاهد) در جهت شرق درختان انجام شد. برای هر گونه، نمونه‌های هر سه درخت با هم ترکیب شدند تا در نهایت ۵ نمونه ترکیبی برای هر موقعیت به‌دست آید. نمونه‌ها پس از عبور از الک ۲ میلی‌متری، به دو بخش تقسیم شدند: بخشی در دمای ۲۰- درجه برای سنجش فعالیت میکروبی و بخشی در دمای محیط برای آزمایش‌های فیزیکوشیمیایی نگهداری شدند. پس از اندازه‌گیری ویژگی‌ها با روش‌های استاندارد، نرمال بودن داده‌ها با آزمون شاپیرو-ویلک بررسی شد. مقایسه آماری بین زیر تاج و فضای باز با آزمون تی-مستقل (داده‌های نرمال) یا من-ویتنی‌یو (داده‌های غیرنرمال) انجام شد. در نهایت، شاخص کیفیت خاک (SQI) محاسبه و با روش‌های مذکور تجزیه و تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان داد که در زیر تاج گونۀ گازرخ نسبت به بیرون تاج، مقادیر هدایت الکتریکی (11/2 دسیزیمنس بر متر)، کربن آلی (89/0 درصد)،‌ نیتروژن کل (089/0 درصد)، فسفر قابل جذب (94/12 میلیگرم در کیلوگرم)، کلسیم قابل جذب (89/347 میلیگرم در کیلوگرم)، منیزیم قابل جذب (04/33 میلیگرم در کیلوگرم) و پتانسیل نیتریفیکاسیون (07/97 میکروگرم نیتروژن نیتریتی آزاد شده در هر گرم خاک خشک در پنج ساعت) و در بیرون تاج گونۀ گازرخ نسبت به زیر تاج، مقدار اسیدیته خاک (92/7) اختلاف معنیدار داشتند. در زیر تاج گونههای گازرخ و چوج نسبت به بیرون تاجشان بهترتیب مقادیر پتاسیم قابل جذب (09/843 و 64/289 میلیگرم در کیلوگرم)، منگنز قابل جذب (7/5 و 06/4 میلیگرم در کیلوگرم)، تنفس پایه (73/1 و 74/0 میلیگرم دیاکسید کربن در هر گرم خاک خشک در 24 ساعت) اختلاف معنیدار داشتند. تنفس برانگیختۀ میکروبی در زیر تاج گونه گازرخ با مقدار (44/11) و در گونۀ چوج در بیرون تاج با مقدار (62/6) (میلیگرم دیاکسید کربن در صد گرم خاک خشک در ساعت) اختلاف معنیدار نشان داد. شاخص کیفیت خاک با مقدار (7) فقط در زیر تاج گونۀ گازرخ در بشاگرد اختلاف معنیدار نشان داد. نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های این پژوهش، هر دو گونه در رویشگاههای خود تغییراتی در ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک و نیز شاخص کیفیت خاک ایجاد کردند. این یافته‌ها تأکید می‌کنند که گونه‌های غالب هر رویشگاه بازتابی از برهم‌کنش پیچیده عوامل زیستی و غیرزیستی هستند و خاک به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل محیطی نقش کلیدی در توسعه و پایداری پوشش گیاهی ایفا می‌کند. بنابراین با توجه به اهمیت پایش مداوم خاک، رصد تغییرات ویژگی‌های خاک در بازه‌های زمانی مختلف و انجام بررسیهای دوره‌ای می‌تواند امکان ارزیابی دقیق‌تر روند تغییرات و ارائه اطلاعات قابل اتکا برای مدیریت و حفاظت علمی جنگل‌های صحارا- سندی را فراهم کند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121859_fcd2823e0534ca6b7536b1a1c2465cb4.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 1 2026 06 22 Development of volume tables for Populus nigra L. using a non-destructive sampling in the West Azerbaijan province of Iran تهیه جداول حجم برای صنوبر تبریزی (Populus nigra L.) به‌روش غیرمخرب در استان آذربایجان‌غربی 41 63 121858 10.30466/jfrd.2025.56475.1778 FA رضا اخوان دانشیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0003-3420-7301 مجید پاتو استادیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران 0000-0002-1895-932X محمد حسین صادق زاده حلاج کارشناس ارشد پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران جلال هناره استادیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران Journal Article 2025 09 06 Background and Objective: Given the restrictions on wood imports and the implementation of conservation policies in Iran, the expansion of poplar plantations has become a strategic imperative. West Azerbaijan province, ranking third in cultivation area, serves as a key hub for this industry; however, the lack of precise volume models remains a significant barrier to the scientific management of these resources. This study aimed to develop volume tables for the black poplar species (Populus nigra L.) using non-destructive methods. By providing a tool for accurate volume estimation and economic planning, this research not only strengthens wood self-sufficiency but also provides the necessary foundation for regional policy-making and the sustainable management of wood farming. Material and Methods: In the first phase of this study, major Populus nigra stands were identified across the province, and 57 sample trees were selected from five distinct stands in the districts of Shahindezh, Urmia, and Khoy. A stratified random sampling approach was employed, focusing on diameter classes ranging from 10 to 30 cm, with five trees selected from different stands for each class. To estimate volume non-destructively, the diameter at breast height (DBH) and total height were measured. Additionally, upper-stem diameters were recorded at 2-meter intervals (up to a minimum diameter of 5 cm) on standing trees using a Leica D810 laser distance meter. The actual volume of the segments and the total trunk volume were then calculated using Smalian’s formula. To validate the accuracy of the laser measurements, 13 trees scheduled for felling were measured both before (using the Leica device) and after cutting (using a caliper), and the results were compared via a paired t-test, which confirmed the reliability of the non-destructive measurements. Finally, non-linear regression models, including seven single-factor (DBH-based) and nine two-factor (DBH and height-based) models, were fitted to the data. Model performance was evaluated using standard statistical indices, including the Akaike Information Criterion (AIC), Root Mean Square Error (RMSE), Mean Absolute Error (MAE), Nash-Sutcliffe Efficiency (NSE), and the Willmott Index (WI), to select the optimal model. This systematic approach ensures high precision in predicting the standing volume of poplar plantations in the region. Results: The results indicated that for the 57 selected trees, the mean diameter at breast height (DBH) was 19.9 cm, the mean total height was 17.9 m, and the mean actual trunk volume was 0.29 m³. The paired t-test demonstrated no significant difference between the diameter measurements obtained by the caliper and the Leica device, confirming that both instruments perform identically in measuring diameter. Based on the evaluation criteria for ranking the models, the Hohenadl-Krenn model was identified as the best-performing single-factor model, while the Takata model was the superior two-factor model. Consequently, these models were utilized to develop the single-factor and two-factor volume tables for Populus nigra L., respectively. Conclusion: This research demonstrates that non-destructive methods are efficient tools for accurately collecting the parameters necessary for volume estimation while preserving tree health and preventing unnecessary felling. This approach not only reduces inventory costs and time but also enables continuous monitoring and optimized management of poplar plantations. Given that West Azerbaijan province possesses significant potential for poplar wood farming, access to accurate volume tables is vital for managerial and economic planning. Ultimately, by providing precise volume tables and emphasizing non-destructive techniques, this study represents a major step toward the sustainable management of poplar plantations in West Azerbaijan. It is expected that these findings will serve as a basis for informed and strategic decision-making in the expansion of wood farming, contributing to the achievement of sustainable development goals for natural resources. مقدمه و هدف: با توجه به محدودیت واردات چوب و سیاست‌های حفاظتی در ایران، توسعه زراعت صنوبر ضرورتی راهبردی یافته است. آذربایجان غربی با کسب رتبه سوم سطح زیر کشت، قطب کلیدی این صنعت محسوب می‌شود؛ با این حال، فقدان مدل‌های حجمی دقیق برای مدیریت علمی این منابع یک خلأ جدی است. این پژوهش با هدف تدوین جداول حجم برای گونه تبریزی (Populus nigra L.) با استفاده از روش‌های غیرمخرب انجام شد. این پژوهش با ارائه ابزاری برای برآورد دقیق حجم و برنامه‌ریزی اقتصادی، علاوه بر تقویت خودکفایی در تولید چوب، زیربنای لازم برای سیاست‌گذاری‌های منطقه‌ای و مدیریت پایدار زراعت چوب را فراهم می‌آورد. مواد و روش‌ها: در گام نخست، پس از شناسایی توده‌های اصلی صنوبرکاری در سطح استان، تعداد ۵۷ اصله درخت نمونه در پنج توده مختلف واقع در شهرستان‌های شاهین‌دژ، ارومیه و خوی انتخاب شدند. فرآیند انتخاب درختان بر اساس روش نمونه‌برداری طبقه‌بندی‌شده‌-تصادفی در طبقات قطری ۱۰ تا ۳۰ سانتی‌متر انجام شد، به‌طوری‌که در هر طبقه، پنج درخت از توده‌های مختلف انتخاب شد. برای برآورد حجم به روش غیرمخرب، قطر برابرسینه و ارتفاع کل درختان اندازه‌گیری شد. همچنین قطر تنه در فواصل دو متری (تا قطر حداقل ۵ سانتی‌متر) با استفاده از دستگاه فاصله‌سنج لیزری لایکا (مدل D810) به‌صورت سرپا ثبت شد. حجم واقعی قطعات و در نهایت حجم کل تنه هر درخت با بهره‌گیری از فرمول اسمالیان محاسبه شد. برای اعتبارسنجی دقت دستگاه لیزری، ۱۳ اصله درخت منتخب پیش از قطع با دستگاه لایکا و پس از قطع با کالیپر اندازه‌گیری شدند و نتایج با استفاده از آزمون تی‌-جفتی مورد مقایسه قرار گرفتند که صحت اندازه‌گیری‌های غیرمخرب را تأیید کرد. در مرحله نهایی، برای تدوین جداول حجم، همبستگی میان متغیرهای قطر، ارتفاع و حجم واقعی با استفاده از مدل‌های رگرسیونی غیرخطی تحلیل شد. در این راستا، هفت مدل یک‌عامله (مبتنی بر قطر برابرسینه) و نه مدل دوعامله (مبتنی بر قطر و ارتفاع) مورد برازش قرار گرفتند. ارزیابی عملکرد و انتخاب بهینه‌ترین مدل‌ها جهت برآورد حجم، بر اساس شاخص‌های آماری معتبر شامل معیار اطلاعات آکایک (AIC)، جذر میانگین مربعات خطا (RMSE)، میانگین خطای مطلق (MAE)، ضریب کارایی نش-ساتکلیف (NSE) و شاخص توافق ویلموث (WI) انجام شد. این رویکرد سیستماتیک، دقت بالایی را در پیش‌بینی موجودی حجمی صنوبرکاری‌های منطقه تضمین می‌کند. یافته‌ها: براساس نتایج، میانگین قطر در ارتفاع برابرسینه 57 درخت منتخب برابر 9/19 سانتیمتر، میانگین ارتفاع کل 9/17 متر و میانگین حجم واقعی تنۀ آنها 29/0 مترمکعب بود. نتایج آزمون تی جفتی نشان داد که تفاوت بین مقادیر اندازه‌گیریشده قطرهای متناظر بین دو دستگاه کالیپر و لایکا معنی‌دار نیست، بهعبارت دیگر دو دستگاه برای اندازه‌گیری قطر یکسان عمل می‌کنند. نتایج مربوط به رتبهبندی مدلهای مورد استفاده برای تهیۀ جداول حجم یک‌‌عامله و دوعامله برای گونۀ ‌تبریزی با استفاده از معیارهای درنظرگرفته‌شده نشان داد که در بین مدل‌های یک‌‌‌‌عامله، مدل Hohenadl_Krenn و در بین مدل‌های دوعامله، مدل Takata بهترین مدل است که به‌ترتیب از آنها برای تهیۀ جداول حجم یک‌عامله و دوعامله استفاده شد. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که روش‌های غیرمخرب با حفظ سلامت درختان و جلوگیری از قطع غیرضروری، ابزاری کارآمد برای جمع‌آوری دقیق مشخصه‌های لازم برای برآورد حجم هستند. این رویکرد ضمن کاهش هزینه‌ها و زمان آماربرداری، امکان پایش مستمر و مدیریت بهینۀ صنوبرکاری‌ها را فراهم می‌آورد. با توجه به اینکه استان آذربایجان غربی ظرفیت زیادی برای زراعت چوب صنوبر دارد، دسترسی به جداول دقیق حجم برای برنامه‌ریزی‌های مدیریتی و اقتصادی بسیار حیاتی است. در نهایت میتوان بیان کرد که این پژوهش با ارائه جداول حجم دقیق و تأکید بر روش‌های غیرمخرب، گام مهمی در راستای مدیریت پایدار صنوبرکاری‌ها در استان آذربایجان غربی برداشته و امید است که نتایج این بررسی، مبنایی برای تصمیم‌گیری‌های آگاهانه و راهبردی در زمینۀ توسعۀ زراعت چوب در این استان باشد تا به تحقق اهداف توسعۀ پایدار منابع طبیعی کمک کند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121858_60bb9c85f3ac8719cec32fa7067acd15.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 1 2026 06 22 Morphological response of soil surface cracks to the microclimate induced by planted Tamarix shrubs پاسخ ریخت‌شناسی تَرک‌های سطح خاک به خرداقلیم ایجادشده توسط گزهای دست‌کاشت 65 86 121931 10.30466/jfrd.2026.56667.1787 FA لیلا علیزاده دانشجوی دکتری جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران احمد علیجانپور استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0003-3389-930X حسین خیرفام دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0002-5956-4420 Journal Article 2025 10 16 Background and Objective: The desiccation of lakes and wetlands in arid and semi-arid regions, such as Lake Urmia, is driven by climate change and anthropogenic pressures, leading to the formation of unstable saline playas that serve as major sources of harmful dust. Establishing salt-tolerant shrubs like Tamarix ramosissima (tamarisk) is an effective strategy for soil stabilization and microclimate modulation. The microclimate created beneath shrub canopies reduces temperature, buffers thermal fluctuations, increases relative humidity, and limits evaporation, thereby influencing surface crack morphology in saline-clay soils. Such cracks not only disrupt water infiltration, gas exchange, and root growth but also provide pathways for wind erosion. However, knowledge of how plant-induced microclimates affect crack patterns in these ecosystems remains limited, hindering the optimization of ecological restoration efforts. Material and Methods: This study assessed the impact of microclimates generated by hand-planted tamarisk shrubs on surface soil crack morphology in the western dried bed of Lake Urmia. Sixty shrubs, planted since 2015, were systematically selected based on uniformity in height, canopy dimensions, and spacing to minimize confounding factors. Prevailing wind directions were determined using synoptic station wind-rose data (1949-2021). From 15 shrubs, high-resolution vertical digital images (n= 120) were acquired at two sampling positions per shrub, beneath the canopy (at half-canopy radius) and outside the canopy (5-8 m from the stem base, in inter-canopy gaps), across four cardinal directions (N, S, E, W). Images were processed using PCAS (Pores and Cracks Analysis System) to extract key morphological indices: crack density (Dc), area-to-perimeter ratio (AWMARP), weighted mean fractal dimension (AWMFRAC), and morphological connectivity (r). Statistical analyses (two-way ANOVA, Tukey’s HSD, independent t-tests) compared indices across canopy conditions and directions. Results: Shrub microclimates significantly altered crack morphology. Under canopies, mean Dc was 1.99% versus 0.70% in open areas; AWMARP was >2× higher (0.0375 vs. 0.014); AWMFRAC was ~12× greater (1.40 vs. 0.122); and r increased by ~83% (0.293 vs. 0.160). Two-way ANOVA confirmed highly significant effects of canopy position on all indices (p< 0.01), while direction alone significantly affected only r (p< 0.01). Interaction effects (position × direction) were significant for AWMARP and r, indicating directional dependence of microclimate impacts. Maximum Dc and AWMFRAC occurred in the NE and NW directions beneath canopies. Independent t-tests revealed highly significant differences (p< 0.01): Dc (+65%), AWMARP (+>60%), AWMFRAC (+~91%), and r (+~43%) were all higher under canopy. Visual PCAS outputs confirmed denser, more uniform, semi-regular polygonal crack networks beneath canopies, versus sparse, irregular, fragmented patterns in open areas, highlighting the efficacy of tamarisk-induced microclimate in modulating soil physical processes. Conclusion: Hand-planted tamarisk shrubs substantially enhance surface crack morphology in the western playa of Lake Urmia by fostering structured, dense, interconnected crack networks, thereby improving soil hydraulic and biological functionality. Greatest effects occurred in NE and NW aspects, likely due to interactions between microclimate, prevailing winds, and solar radiation. Functionally, tamarisk acts as an ecosystem engineer, offering more than physical stabilization, by enabling ecological restoration and dust mitigation. Moreover, crack morphological indices serve as valuable quantitative indicators for evaluating restoration effectiveness in arid degraded lands. چکیده مقدمه و هدف: خشک‌شدن دریاچه‌ها و تالاب‌ها در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند دریاچه ارومیه، پیامد تغییر اقلیم و فشارهای انسانی است و منجر به تشکیل بسترهای نمکی ناپایدار و منبع گردوغبارهای مضر می‌شود. استقرار گونه‌های مقاوم به شوری مانند گز (Tamarix ramosissima) به‌عنوان راهبردی برای تثبیت خاک و تعدیل خرداقلیم مؤثر است. خرداقلیم ایجادشده توسط این گیاهان، دما را کاهش داده، نوسانات حرارتی را تعدیل، رطوبت نسبی را افزایش و تبخیر را محدود می‌کند و درنتیجه بر ریخت‌شناسی تَرک‌های سطحی در خاک‌های رسی-شور تأثیرگذار است. چنین تَرک‌هایی علاوه‌بر اختلال در نفوذ آب، تبادل گاز و رشد ریشه، مسیرهایی برای فرسایش بادی ایجاد می‌کنند. با این حال، شناخت تأثیر خرداقلیم گیاهی بر الگوهای تَرک‌خوردگی در این زیست‌بوم‌ها ناقص بوده و برای بهینه‌سازی طرح‌های احیایی ضروری است. مواد و روش‌ها: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر خرداقلیم ایجادشده توسط درختچه‌های گز دست‌کاشت بر ریخت‌شناسی تَرک‌های سطح خاک در بستر غربی خشک‌شده دریاچه ارومیه طراحی شد. از میان درختچه‌هایی که از سال 1394 کاشته شده‌اند، 60 پایه به‌صورت تصادفی سیستماتیک و با همگونی در ارتفاع، ابعاد تاج و فاصله انتخاب گردید تا بیشینه کنترل عوامل خارجی حاصل شود. با استفاده از داده‌های گلباد ایستگاه‌های سینوپتیک (1328 تا1400)، جهت بادهای غالب منطقه تعیین شد. برای تحلیل ریخت‌شناسی تَرک‌ها، از 15 پایه، در چهار جهت جغرافیایی (شمال، جنوب، شرق، غرب)، دو نقطه نمونه‌برداری، در داخل (در فاصله نصف قطر تاج) و خارج (در فاصله پنج تا هشت متر از طوقه، در فضای میانی مجاورت تاج‌ها)، درنظر گرفته شد. مجموعاً 120 تصویر دیجیتال با وضوح بالا، عمود بر سطح و با فاصله کانونی ثابت ثبت شد. پردازش تصاویر با نرم‌افزار PCAS انجام و شاخص‌های تراکم تَرک (Dc)، نسبت وزنی میانگین مساحت به محیط (AWMARP)، میانگین وزنی بُعد فرکتالی (AWMFRAC) و اتصال‌پذیری ریخت‌شناختی (r) استخراج شدند. این شاخص‌ها با روش‌های آماری در دو محیط (داخل/خارج تاج) و چهار جهت مقایسه گردید تا نقش خرداقلیم و جهت‌گیری فضایی در الگوی تَرک‌خوردگی خاک ارزیابی شود. یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که خرداقلیم تاج‌پوشش درختچه‌های گز تأثیر قابل‌توجهی بر ریخت‌شناسی تَرک‌های سطح خاک در بستر غربی دریاچه ارومیه دارد. در زیر تاج‌پوشش، مقادیر Dc به‌طور میانگین 99/1 درصد، درحالی‌که در خارج از تاج تنها 70/0 درصد بود. همچنین، AWMARP بیش از دو برابر (0375/0 در مقابل 014/0)، AWMFRAC تقریباً 12 برابر (40/1 در مقابل 122/0) و r تقریباً 83 درصد بیش‌تر (293/0 در مقابل 16/0) اندازه‌گیری شد. تجزیه واریانس دوطرفه تأثیر بسیار معنی‌دار موقعیت (داخل/خارج تاج) بر تمام شاخص‌ها (01/0>p) و اثر معنی‌دار جهت فقط برr (01/0>p) را نشان داد؛ هم‌چنین، اثر متقابل جهت و موقعیت بر AWMARP و r معنی‌دار بود (01/0>p)، که بیانگر وابستگی جهتی تأثیر خرداقلیم است. در زیر تاج، بیش‌ترین مقادیر Dc و AWMFRAC در جهات شمال‌شرقی و شمال‌غربی مشاهده شد. آزمون‌های t مستقل و توکی تفاوت بسیار معنی‌دار (01/0>p) را تأیید کردند که در مجموع، Dc حدود 65 درصد، AWMARP بیش از 60 درصد، AWMFRAC تقریباً 91 درصد و r حدود 43 درصد در زیر تاج بیش‌تر بود. تصاویر PCAS نیز به‌صورت بصری نشان دادند که شبکه تَرک‌ها در زیر تاج متراکم‌تر، یکنواخت‌تر و با الگوی چندضلعی نیمه‌منظم است، درحالی‌که در مناطق باز پراکنده، نامنظم و قطعه‌قطعه است. این یافته‌ها مؤید نقش مؤثر خرداقلیم گز در تعدیل فرآیندهای فیزیکی خاک‌های نمکی-رسی است. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان داد که درختچه‌های گز دست‌کاشت در بستر غربی دریاچه ارومیه با ایجاد خرداقلیم، ریخت‌شناسی تَرک‌های سطح خاک را به‌طور معنی‌داری بهبود می‌بخشند؛ به‌طوری‌که شاخص‌های Dc، AWMFRAC، AWMARP و r در زیر تاج‌پوشش به‌وضوح بالاتر از مناطق باز بودند. این تغییرات منجر به تشکیل شبکه‌ای متراکم، پیچیده و یکپارچه می‌شود که عملکرد هیدرولوژیکی و زیستی خاک را ارتقاء می‌دهد. بیش‌ترین تأثیر در جهت‌های شمال‌شرقی و شمال‌غربی مشاهده شد که احتمالاً ناشی از تعامل خرداقلیم با بادهای غالب و تابش خورشیدی است. از منظر کاربردی، گز فراتر از تثبیت فیزیکی، به‌عنوان مهندس زیست‌بوم، زمینه‌ساز احیای اکولوژیکی و کاهش گردوغبار است و شاخص‌های تَرک‌خوردگی می‌توانند معیارهای کمّی اثربخشی طرح‌های احیاء باشند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121931_404ea48059ab6a795d1f318e12b074b8.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 1 2026 06 22 Assessment of forest ecosystem sustainability in the Malekshahi watershed with an emphasis on ecological and managerial indicators ارزیابی پایداری بوم‌سازگان جنگل حوزه آبخیز ملکشاهی با تأکید بر شاخص‌های بوم‌شناختی و مدیریتی 87 102 121856 10.30466/jfrd.2025.56388.1769 FA زینب اکبری دانشجوی دکتری آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0009-0009-8641-3060 علی طالبی استاد، گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0001-9132-1026 محمدرضا اختصاصی استاد، گروه مرتع وآبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0000-0003-2007-7059 احسان فتحی دانش آموخته دکتری آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد یزد، ایران 0000-0001-7935-2364 Journal Article 2025 09 22 Background and Objective: Forests represent one of the most vital natural resources, covering approximately 30% of the Earth's land surface. While forests are categorized as renewable resources, they are increasingly susceptible to disturbances such as land-use change and wildfires. Furthermore, over the past few decades, the presence of livestock breeders and forest dwellers has emerged as a significant driver of forest degradation. Consequently, assessing forest sustainability is imperative for their conservation, restoration, and optimal management. The Malekshahi watershed, located in Ilam Province, is a key forested region within the Zagros mountains that has recently experienced a decline in forest cover and biodiversity, alongside escalating degradation. This study aims to evaluate the forest sustainability of this watershed based on the framework established by the University and the Natural Resources and Watershed Management Organization of Iran to provide effective management strategies for its preservation and restoration. Material and Methods: This guideline represents one of the most comprehensive national frameworks for assessing the sustainability of forest ecosystems, developed based on ecological and managerial principles. The methodology evaluates six primary criteria: the extent of forest resources, biodiversity, health, vitality and integrity, productive functions of forest resources, protective and environmental functions, and socio-economic functions. Each criterion comprises a set of sub-indicators, indicators, and measurement variables, totaling 22 indicators and 83 variables. Scoring was performed for each variable based on the current regional status; subsequently, through weighted averaging, the final score for each criterion and the overall sustainability level of the forest ecosystem were calculated and classified. Furthermore, to complement the analysis and achieve a more precise understanding of environmental trends, Landsat 7 satellite imagery from 2011 and Landsat 8 imagery from 2021 were utilized. Results: According to the results of this study, the final sustainability score for the forest ecosystem in the Malekshahi watershed was calculated as 55, which classifies the region's sustainability as "moderate." Several factors have contributed to the decline of forest ecosystem stability in this area. Limited availability of agricultural land, particularly in mountainous regions, coupled with high demand for arable land, has led to the expansion of farming activities into forested areas, resulting in significant deforestation. This degradation has further led to a reduction in biodiversity, soil quality deterioration, and environmental issues such as decreased water absorption capacity and increased dust storms (haze). Land-use change analysis between 2011 and 2021 indicates that forest cover decreased from 6,266 hectares to 5,364 hectares during this period. Conversely, agricultural land increased from 2,527 hectares in 2011 to 2,557 hectares in 2021. Additionally, rangelands experienced a 2% increase, reaching 1,331 hectares by 2021. Conclusion: The findings of this research highlight a trend of forest degradation and unsustainable land-use changes within the region. To counter this trend and enhance sustainability levels, the adoption of integrated management strategies is essential. Recommended measures include increasing local community participation in the conservation and sustainable exploitation of forest resources, establishing a good governance system in natural resource management, and enhancing ecological resilience through revegetation and the control of destructive practices. Furthermore, implementing alternative livelihood programs—such as developing apiculture, cultivating medicinal plants, expanding handicrafts, and leveraging sustainable tourism capacities—can alleviate pressure on forest resources while improving the socio-economic status of residents and increasing the sustainability of forest ecosystems. Overall, the results of this study emphasize the necessity of integrating ecological and managerial approaches into natural resource planning and policymaking. مقدمه و هدف: جنگل‌ها از مهم‌ترین منابع‌طبیعی به‌شمار می‌آیند که حدود 30 درصد سطح زمین را میپوشانند. اگرچه جنگل‌ها جزء منابع تجدیدشونده به‌شمار می‌روند ولی تحت‌تاثیر آشفتگی‌هایی مانند تغییر کاربری، آتش‌سوزی و غیره قرار می‌گیرند. علاوه‌ براین، در چند دهه گذشته، حضور دامداران و ساکنان جنگل از مهم‌ترین چالش‌ها برای تخریب جنگل بوده‌ است. به‌همین دلیل بررسی پایداری جنگل‌ها برای حفظ، احیا و استفاده درست از آنها مهم است. حوزه آبخیز ملکشاهی در استان ایلام، یکی از مناطق جنگلی مهم در زاگرس است که در سال‌های اخیر با کاهش مساحت جنگل، کاهش تنوع زیستی و افزایش تخریب روبه‌رو بوده است. هدف این پژوهش، ارزیابی پایداری جنگل‌های این حوضه بر اساس روش سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری ایران است تا بتوان راهکارهای مدیریتی مناسب برای حفظ و احیای آن ارائه داد. مواد و روش‌ها: این دستورالعمل یکی از جامع‌ترین روش‌های ملی برای سنجش وضعیت پایداری بوم‌سازگان‌های جنگلی بهشمار می‌رود که بر پایه اصول بومشناسی و مدیریتی تدوین شده است. در این روش شش معیار اصلی شامل گستره منابع جنگلی، تنوع زیستی، سلامتی، شادابی و جامعیت، کارکردهای تولیدی منابع جنگلی، کارکردهای حفاظتی و محیط‌زیستی، و کارکردهای اجتماعی و اقتصادی مورد بررسی قرار می‌گیرد. هر یک از این معیارها دارای مجموعه‌ای از زیرشاخص‌ها، شاخص‌ها و متغیرهای سنجش هستند که در مجموع 22 شاخص و 83 متغیر را شامل می‌شوند. برای هر متغیر، بر اساس وضعیت موجود منطقه امتیازدهی انجام شده و در نهایت با میانگین‌گیری وزنی، امتیاز نهایی هر معیار و سپس سطح کلی پایداری بوم‌سازگان جنگل محاسبه و طبقه‌بندی می‌شود. همچنین برای تکمیل تحلیل و درک دقیق‌تر روند تغییرات محیطی، تصاویر ماهواره‌ای لندست 7 مربوط به سال‌های 1390 و لندست 8 مربوط به سال 1400 نیز مورد استفاده قرار گرفت. یافته‌ها: بر اساس نتایج این پژوهش امتیاز نهایی بوم‌سازگان جنگل در حوزه آبخیز ملکشاهی 55 به‌دست آمد که طبق ارزیابی‌های انجام‌شده، پایداری منطقه در طبقه متوسط قرار می‌گیرد. عوامل مختلفی در کاهش پایداری بومسازگان جنگلی در این منطقه نقش داشتند. محدودیت اراضی کشاورزی به‌ویژه در مناطق کوهستانی و تقاضای زیاد برای زمین‌های زراعی، منجر به گسترش فعالیت‌های کشاورزی در مناطق جنگلی و در نتیجه تخریب جنگل‌ها شده است. این تخریب جنگل‌ها به کاهش تنوع زیستی، کاهش کیفیت خاک و مشکلات زیست‌محیطی مانند کاهش ظرفیت جذب آب و افزایش ریزگردها منجر شده است. نتایج تحلیل تغییرات کاربری اراضی در بازه زمانی 1390 تا 1400 نیز نشان می‌دهد که در این مدت، سطح جنگل‌ها از 6266 هکتار در سال 1390 به 5364 هکتار در سال 1400 کاهش یافته است در مقابل، اراضی کشاورزی از 2527 هکتار در سال 1390 به 2557 هکتار در سال 1400 افزایش یافته است، همچنین، اراضی مرتعی نیز با افزایش دو درصدی به 1331 هکتار در سال 1400 رسیده‌اند. نتیجه‌گیری: یافته های این پژوهش بیانگر روند تخریب جنگل‌ها و تغییرات ناپایدار در کاربری اراضی منطقه می‌باشد. برای مقابله با این روند و ارتقای سطح پایداری، اتخاذ راهبردهای مدیریتی تلفیقی ضروری است. از راهکارهای پیشنهادی می‌توان به افزایش مشارکت جوامع محلی در حفاظت و بهره‌برداری پایدار از منابع جنگلی، استقرار نظام حکمرانی مطلوب در مدیریت منابع طبیعی و ارتقای تاب‌آوری بومشناسی از طریق احیای پوشش گیاهی و کنترل بهره‌برداری‌های مخرب اشاره کرد. همچنین، اجرای برنامه‌های معیشتی جایگزین مانند توسعه زنبورداری، کشت گیاهان دارویی، گسترش صنایع‌ دستی و استفاده از ظرفیت‌های گردشگری پایدار، می‌تواند ضمن کاهش فشار بر منابع جنگلی، به بهبود وضعیت اقتصادی–اجتماعی ساکنان و افزایش پایداری بومسازگانهای جنگلی منجر شود. در مجموع، یافته‌های این پژوهش بر ضرورت تلفیق رویکردهای بومشناسی و مدیریتی در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری منابع طبیعی تأکید دارد.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121856_644ad6332d1e3c314102c2f17af473fb.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 1 2026 06 22 Study of population changes of the oak leaf-roller (Tortrix viridana L.) and the efficiency of pheromone traps in its capturing rate in the oak forests of Sardasht بررسی تغییرات جمعیتی پروانۀ جوانه‌خوار بلوط (‏Tortrix viridana L.) و کارآیی تله‌های فرمونی در مقدار شکار آن در جنگل‌های بلوط ‏شهرستان سردشت 103 121 121806 10.30466/jfrd.2025.56614.1784 FA کریم خضری خورشت دانش آموخته کارشناسی ارشد جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه محمد رضا زرگران استادیار، گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه سید رستم موسوی میرکلا دانشیار، گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه 0000-0003-4539-3146 زهرا هاشمی خبیر کارشناس ارشد پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، ارومیه Journal Article 2025 09 30 Background and Objective: The Zagros forests, the second-largest natural forest ecosystem in Iran, serve as the most extensive and vital habitat for various oak species in the country. The Green Oak Leaf Roller (Tortrix viridana L.) is a key pest affecting these species in the region. While pheromone traps are widely employed in the integrated pest management (IPM) of T. viridana through various methods, their efficacy can vary depending on regional conditions, host characteristics, and the biological traits of the pest. The present study was conducted in the Mirabad region of Sardasht to investigate the pest's biology, the influence of elevation on pheromone trap efficiency, and the effects of trap placement and installation height on the capture rate of T. viridana. Material and Methods: The biology of the pest was monitored through weekly sampling of different larval instars and pupae. The influence of the host oak species on pest development was evaluated by measuring the weights of final-instar larvae and pupae in the Perdanan and Mirabad regions (each area comprising 1,500 larvae and 1,500 pupae across two species: Quercus infectoria and Q. brantii). To examine the effect of elevation, three altitudinal gradients (1100–1200, 1200–1300, and 1300–1400 m a.s.l.) were selected on eastern-facing slopes. In each gradient, 10 pheromone traps were installed on the outer canopy of Q. infectoria trees (totaling 30 traps). Furthermore, to assess trap placement, 10 traps were positioned inside the canopy and 10 on the outer canopy. The effect of installation height was also evaluated by placing 10 traps at a height of 1.5 meters and 10 traps at 3 meters above the ground. Data were analyzed using SPSS software, version 21. Results: T. viridana underwent five larval instars, followed by the prepupal and pupal stages. The first pupae were observed in late May. After emergence and mating, the adults began oviposition, completing one generation per year (univoltine). The pest overwinters in the egg stage, with adults remaining active for approximately 30–40 days. The initial emergence of adults occurred in early June, peaking around June 10th, and all pest activity ceased by mid-July. Females lay eggs in clusters of two to four on young shoots near buds, ensuring larvae can feed on fresh buds immediately upon hatching. The larval scales are gray to brown, camouflaging with the branches, which makes visual detection difficult. The average weight of final-instar larvae showed a significant difference (p < 0.05) between the two oak species, with the highest larval weight recorded on Q. infectoria in the Mirabad region. Additionally, the weights of both larvae and pupae in 2021 (1400 AP) showed an increase compared to 2011 (1390 AP), with pupae on Q. infectoria being significantly heavier than those on Q. brantii. Adult capture rates in pheromone traps varied significantly across different elevations, with the highest capture occurring at 1100–1200 m. Traps positioned inside the canopy captured more insects than those outside the canopy, whereas installation height (upper vs. lower canopy) did not significantly affect capture rates. The average captures for traps in the upper and lower canopy were 43 and 46 adults per trap, respectively. Conclusion: The results indicate that the Mirabad region in Sardasht is experiencing high infestation levels of the Green Oak Leaf Roller, as confirmed by the substantial number of insects captured in pheromone traps. A comparison between 2011 and 2021 highlights a significant population increase and the expansion of the pest across most areas of West Azerbaijan Province. The optimal placement for pheromone traps was identified at an elevation of 1100–1200 m, specifically within the lower half and interior of the oak canopy. In areas with high pest density, installing traps in the upper canopy is not recommended, as it is less efficient and increases the time and effort required for control operations. مقدمه و هدف: جنگل‌های ناحیۀ رویشی زاگرس، گسترده‌ترین و مهم‌ترین زیستگاه گونه‌های مختلف بلوط در ایران محسوب می‌شوند. آفت پروانۀ جوانه‌خوار بلوط (Tortrix viridana L.) یکی از آفات کلیدی این گونه‌ها در این منطقه است. تله‌های فرمونی به روش‌های متنوع در مدیریت تلفیقی آفات، مانند جوانه‌خوار بلوط، کاربرد دارند؛ با این حال، کارآیی آنها ممکن است بسته به شرایط منطقه، نوع محصول و ویژگی‌های زیستی آفت متفاوت باشد. این پژوهش با هدف بررسی زیستشناختی آفت، تاثیر ارتفاع از سطح دریا بر کارآیی تله‌های فرمونی و همچنین اثر محل و ارتفاع نصب تله‌ها بر مقدار شکار جوانه‌خوار بلوط در منطقۀ میرآباد سردشت انجام شد. مواد و روش‌ها: زیستشناختی آفت از طریق نمونه‌برداری‌های هفتگی از لاروهای سنین مختلف و شفیره‌ها بررسی شد. تاثیر گونۀ بلوط میزبان بر رشد آفت با اندازه‌گیری وزن لاروهای سن آخر و شفیره‌ها در مناطق پردانان و میرآباد (هر منطقه شامل 1500 لارو و 1500 شفیره از دو گونۀ بلوط Quercus infectoria و Q. brantii) مورد ارزیابی قرار گرفت. برای بررسی اثر ارتفاع از سطح دریا، سه طبقۀ ارتفاعی 1100–1200، 1200–1300 و 1300–1400 متر در جهت شرقی منطقه انتخاب و در هر طبقه، 10 تلۀ فرمونی در قسمت بیرونی تاج درختان دارمازو نصب شد (درمجموع 30 تله). همچنین برای بررسی اثر محل نصب تله‌ها، 10 تله در بیرون و 10 تله در داخل تاج درختان قرار گرفت. برای ارزیابی اثر ارتفاع نصب، 10 تله در ارتفاع 5/1 متری و 10 تله در ارتفاع سه متری روی درختان بلوط نصب شد. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخه 21 تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: جوانه‌خوار بلوط پنج سن لاروی دارد و پس از سن پنجم، پیش‌شفیره و سپس شفیره تشکیل میشود. اولین شفیره‌ها اواخر اردیبهشت مشاهده شدند. حشرات کامل پس از خروج از شفیره و جفت‌گیری، تخم‌ریزی می‌کنند و نسل سالانه آفت یک نسل در سال است. زمستان‌گذران آفت بهصورت تخم بوده و حشرات کامل حدود 30–40 روز فعال هستند. اولین ظهور حشرات کامل در اوایل خرداد و اوج پرواز آنها در بیستم خرداد مشاهده شد و فعالیت آفت از اواسط تیر پایان یافت. حشرات ماده تخم‌ها را بهصورت دستجات دو تا چهارتایی روی شاخه‌های جوان و در نزدیکی جوانه‌ها قرار می‌دهند، به‌گونه‌ای که لاروها بلافاصله پس از خروج از تخم به تغذیه از جوانه‌های تازه بپردازند. پولک‌های لارو خاکستری تا قهوه‌ای و هم‌رنگ شاخه‌ها هستند، بنابراین تشخیص آنها با چشم غیرمسلح دشوار است. میانگین وزن لاروهای سن آخر روی دو گونه بلوط اختلاف معناداری در سطح پنج درصد داشت؛ بیشترین وزن لاروها در گونۀ Q. infectoria در منطقۀ میرآباد ثبت شد. همچنین وزن لاروها و شفیره‌ها در سال 1400 نسبت به سال 1390 افزایش داشته و شفیره‌های روی Q. infectoria سنگین‌تر از Q. brantii بودند. مقدار شکار حشرات کامل توسط تله‌های فرمونی در ارتفاعات مختلف تفاوت معنادار داشت، به‌گونه‌ای که بیشترین شکار در ارتفاع 1100–1200 متر مشاهده شد. تله‌های نصبشده در داخل تاج درختان نسبت به خارج تاج حشرات بیشتری شکار کردند، درحالیکه ارتفاع نصب (بالای تاج یا پایین تاج) تفاوت معنی‌داری ایجاد نکرد. میانگین شکار در تله‌های نصبشده در بالای تاج و پایین تاج بهترتیب 43 و 46 حشرۀ کامل در هر تله بود. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که منطقه میرآباد سردشت با آلودگی بالای آفت جوانه‌خوار بلوط مواجه است و تعداد بالای حشرات شکار شده توسط تله‌های فرمونی این موضوع را تایید می‌کند. مقایسۀ سال‌های 1390 و 1400 حاکی از افزایش قابل توجه جمعیت آفت و گسترش آن در بیشتر مناطق استان آذربایجان غربی است. بهترین مکان نصب تله‌های فرمونی در ارتفاع 1100–1200 متر، نیمۀ پایینی و داخل تاج درختان بلوط بود. در مناطقی با جمعیت بالای آفت، نصب تله در نیمۀ بالای تاج توصیه نمی‌شود، زیرا علاوه بر کارایی کمتر، اجرای عملیات کنترل را زمانبر می‌کند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121806_e86ad457c7b1960c248d7551d5e92834.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 1 2026 06 22 A review of forest soil quality assessment indicators مروری بر شاخص‌های ارزیابی کیفیت خاک‌های جنگلی 123 159 121853 10.30466/jfrd.2025.56309.1762 FA یحیی کوچ دانشیار، گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران 0000-0003-3965-9665 محمود توکلی دانشجوی دکتری، گروه جنگل‌داری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران ناهید جعفریان دکتری علوم زیستی جنگل، محقق بخش تحقیقات جنگلها، مراتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران Journal Article 2025 06 27 Background and Objective: Forests represent one of the most critical terrestrial ecosystems, playing a fundamental role in biodiversity conservation, carbon sequestration, and environmental stability. While the resilience of these ecosystems is intrinsically linked to soil quality, factors such as land-use change, industrial pollution, climate change, and unsustainable management practices have led to widespread forest soil degradation. This process not only hinders vegetation growth and establishment but also compromises essential soil functions, including nutrient cycling, carbon storage, and hydrological regulation. Consequently, soil quality has emerged as a key metric for assessing the health and sustainability of forest ecosystems. Despite its significance, a comprehensive and standardized set of indicators for evaluating forest soil quality remains lacking. Therefore, the present study aims to develop and introduce novel soil quality indices to facilitate the robust monitoring of forest soil health. Material and Methods: This study was conducted using a systematic review approach to evaluate forest soil quality indices. Scientific literature was retrieved from reputable national and international databases using keywords related to soil quality, forest soils, soil fertility, and soil biological indicators. The search timeframe encompassed 1390 to 1404 AP for Persian sources and 2000 to 2025 AD for international publications. Following screening and rigorous assessment, a total of 115 scientific articles were selected for analysis. The results of this review highlight the conceptual evolution of soil quality and identify the most critical physical, chemical, and biological indicators used in forest soil assessments. Among these, soil organic matter, structural properties, stratification, biodiversity, and microbial and enzymatic activities emerged as the most significant evaluation criteria. Furthermore, the capacity and application of novel biological indices, including community composition analysis, molecular and genetic methods, DNA sequencing, proteomics, and metabolomics, were examined for monitoring the health and function of forest soils. Results: The results of this research indicate that soil health and quality are vital factors in maintaining human health and the sustainability of forest ecosystems. A review of existing literature reveals that the concept of soil quality is continuously evolving, necessitating more precise criteria for assessment in the context of forest sustainability and public health. Findings suggest that biological soil indicators, such as urease and dehydrogenase enzyme activities, microbial respiration, and labile organic carbon, exhibit greater sensitivity and accuracy in monitoring forest soil quality compared to traditional physical and chemical parameters. Based on this systematic review, an integrated framework incorporating the fungal-to-bacterial (F:B) ratio, metabolic quotient, and ecological stoichiometry indices is proposed as a novel suite for soil quality evaluation. This framework is highly applicable across various management levels and can detect changes induced by anthropogenic activities and natural disturbances with high precision. Conclusion: This systematic review emphasizes that the future of forest soil quality assessment must transition from traditional physical and chemical indices toward an integrated framework centered on sensitive biological indicators. Synthesized from previous studies, this proposed framework identifies the fungal-to-bacterial (F:B) ratio, metabolic quotient, key enzymatic activities (urease and dehydrogenase), and stoichiometric indices (microbial C:N ratio) as the core components for soil quality monitoring. Implementing this framework enables forest managers not only to facilitate early detection of degradation and evaluate the efficacy of conservation management practices but also to achieve dynamic and practical monitoring of forest ecosystem health. Future research priorities should focus on the localization and validation of these integrated indices within Iran's forest ecosystems. مقدمه و هدف: جنگل‌ها از مهم‌ترین بوم‌سازگان‌های خشکی هستند که در حفظ تنوع زیستی، ذخیره کربن و پایداری محیط‌زیست نقش اساسی دارند. پایداری این بوم‌سازگان‌ها به کیفیت خاک وابسته است، اما عواملی مانند تغییر کاربری اراضی، آلودگی‌های صنعتی، تغییرات اقلیمی و بهره‌برداری ناپایدار موجب تخریب خاک‌های جنگلی شده‌اند. این فرایند علاوه بر کاهش رشد و استقرار پوشش گیاهی، کارکردهای مهم خاک از جمله چرخه مواد مغذی، ذخیره کربن و تنظیم منابع آب را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. ازاین‌رو، کیفیت خاک به‌عنوان معیاری کلیدی برای ارزیابی سلامت و پایداری بوم‌سازگان‌های جنگلی شناخته می‌شود. با وجود اهمیت این موضوع، هنوز مجموعه‌ای جامع و استاندارد از شاخص‌ها برای ارزیابی کیفیت خاک‌های جنگلی وجود ندارد. بنابراین، این پژوهش با هدف معرفی شاخص‌های نوین کیفیت خاک برای پایش سلامت خاک‌های جنگلی انجام شده است. مواد و روش‌ها: این پژوهش به روش مرور سیستماتیک و با هدف بررسی شاخص‌های ارزیابی کیفیت خاک‌های جنگلی انجام شد. منابع علمی از پایگاه‌های معتبر داخلی و بین‌المللی با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با کیفیت خاک، خاک‌های جنگلی، حاصلخیزی خاک و شاخص‌های زیستی خاک جستجو و گردآوری شدند. بازه زمانی جستجو برای منابع فارسی سال‌های 1390 تا 1404 و برای منابع خارجی سال‌های 2000 تا 2025 را دربر گرفت. در مجموع، 115 مقاله علمی پس از غربالگری و ارزیابی، مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج این بررسی روند تکامل مفهوم کیفیت خاک و مهم‌ترین شاخص‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی مورد استفاده در ارزیابی خاک‌های جنگلی را نشان داد. در این میان، شاخص‌هایی نظیر ماده آلی خاک، ویژگی‌های ساختاری و لایه‌بندی خاک، تنوع زیستی و فعالیت‌های میکروبی و آنزیمی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی کیفیت خاک معرفی شدند. همچنین ظرفیت و کاربرد شاخص‌های نوین زیستی شامل تحلیل ترکیب جوامع زیستی، روش‌های مولکولی و ژنتیکی، توالی‌یابی DNA، پروتئومیکس و متابولومیکس در پایش سلامت و عملکرد خاک‌های جنگلی مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که سلامت و کیفیت خاک به‌عنوان عاملی کلیدی در حفظ سلامت انسان و پایداری بومسازگان‌های جنگلی اهمیت حیاتی دارد. مرور بررسیهای گذشته نشان داد که مفهوم کیفیت خاک به‌طور مداوم درحال تحول است و نیاز به معیارهای دقیق‌تر برای ارزیابی آن در ارتباط با پایداری بومسازگان‌های جنگلی و سلامت انسان دارد. بر اساس یافته‌ها، شاخص‌های زیستی خاک مانند فعالیت آنزیم‌های اوره‌آز و دهیدروژناز، تنفس میکروبی و کربن آلی ناپایدار در مقایسه با شاخص‌های فیزیکی و شیمیایی، حساسیت و دقت بیشتری در پایش کیفیت خاک‌های جنگلی دارند. بر مبنای مرور نظام‌مند بررسیها، چارچوب تلفیقی متشکل از نسبت قارچ به باکتری، ضریب متابولیکی و شاخص‌های استوکیومتری بومشناسی بهعنوان مجموعه‌ای نوین برای ارزیابی کیفیت خاک پیشنهاد می‌شود. این چارچوب از قابلیت کاربردی در سطوح مختلف مدیریتی برخوردار بوده و می‌تواند تغییرات ناشی از فعالیت‌های انسانی و اختلالات طبیعی را با دقت بالایی آشکار سازد. نتیجه‌گیری: بهعنوان حاصل این مرور نظام‌مند، می‌توان تأکید کرد که رویکرد آینده در ارزیابی کیفیت خاک‌های جنگلی، باید بر گذر از شاخص‌های سنتی فیزیکی و شیمیایی به سمت یک چارچوب تلفیقی با محوریت شاخص‌های زیستی حساس متمرکز شود. این چارچوب که از سنتز بررسیهای پیشین استخراج شده است، شاخص‌هایی چون نسبت قارچ به باکتری، ضریب متابولیکی، فعالیت آنزیم‌های کلیدی (اوره‌آز و دهیدروژناز) و شاخص‌های استوکیومتری (نسبت کربن به نیتروژن میکروبی) را بهعنوان هسته اصلی پایش کیفیت خاک معرفی می‌کند. بکارگیری این چارچوب توسط مدیران جنگل، نه تنها امکان تشخیص زودهنگام تخریب و ارزیابی اثربخشی روش‌های مدیریتی حفاظتی را فراهم می‌سازد، بلکه پایش پویا و کاربردی سلامت بوم‌سازگان جنگلی را میسر می‌کند. اولویت پژوهشی آینده، بومی‌سازی و اعتبارسنجی این شاخص‌های تلفیقی در بوم‌سازگان‌های جنگلی ایران خواهد بود.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121853_d96235b14ecffd05d0c4bd685a3c11a1.pdf