دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 2 2026 09 23 Evaluation of tree-related Microhabitats (TreMs) in the developmental stages at control stand of Kelardasht beech forests ارزیابی خردزیستگاه‌های درختی در مراحل تحولی راشستان‌های قطعه شاهد کلاردشت 161 179 121928 10.30466/jfrd.2025.56448.1773 FA پژمان پرهیزکار موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. 0000-0002-4237-2182 خسرو ثاقب طالبی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. مجید حسنی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 16 Background and Objective: Sustainable management of forest ecosystems requires the use of appropriate biological indicators to assess forest ecological conditions. Tree-related microhabitats (TreMs) are among the most important of these indicators because they provide essential habitats for numerous animal, plant, and fungal species and are generally more abundant and diverse in natural forests or forests subject to minimal management interventions. These structures, which develop on living trees or standing deadwood, include water-filled tree holes, woodpecker cavities, insect galleries, and various other specialized structures that are important for the survival, feeding, and reproduction of many species. The aim of this study was to identify, assess, and compare tree-related microhabitats across different developmental stages of relatively undisturbed beech stands in the reference compartment of the Kelardasht region. Material and Methods: The study was conducted in the reference compartment of Series 1 of the Langa Forest Management Plan, located in Watershed No. 36 (Kazemrud). Developmental stages were identified in the reference compartment based on Korpel's definitions in 2008. One 1-ha sample plot (100 × 100 m) was established in each of the initial, optimal (peak), and disintegration (decay) developmental stages, with the plot sides oriented along the four cardinal directions. Tree species and diameter at breast height (DBH) were measured and recorded for all trees within each plot. Tree-related microhabitats were identified according to the European Union's Integrate+ classification guide, comprising eight broad forms (cavities, injuries and wounds, bark, deadwood, growth forms/deformations, epiphytes, nests, and other microhabitats) and 20 groups, including woodpecker cavities, trunk cavities, branch cavities, water-filled tree holes, insect galleries, bark loss, stem and crown breakage, cracks and wounds, bark tears, bark structures, dead branches, dendrotelms, branch aggregations, cankers, fruiting bodies of wood-decaying fungi, non-specific fungal structures, cryptogams, nests, sap flows, and dendromicrohabitats associated with fine debris. Results: In the initial, optimal, and decay developmental stages, 40.6%, 6.2%, and 16.8% of trees, respectively, lacked any tree-related microhabitat. The highest number of microhabitats recorded on a single tree was 13 on a beech tree with a DBH of 98 cm in the initial stage, 9 on a maple tree with a DBH of 43 cm in the optimal stage, and 10 on a hornbeam tree with a DBH of 56 cm in the decay stage. Of the 20 microhabitat groups examined, nests were not observed in any developmental stage. Except for water-filled tree holes, all other microhabitat groups occurred at their highest frequencies, with only minor differences, in the optimal stage, and their patterns of variation across developmental stages were generally similar. Although moss cover followed a similar pattern across all three developmental stages, its frequency was higher in the initial stage. Moreover, except for water-filled tree holes, the highest frequencies of microhabitats were generally recorded, with slight differences, on medium-diameter trees in the optimal stage, medium-diameter trees in the decay stage, and large-diameter trees in the optimal stage. The highest numbers of water-filled tree holes were recorded in the initial stage, particularly among large-diameter (32), small-diameter (23), and very large-diameter (16) trees. Insect galleries and wood-borer cavities were most frequent among small-diameter trees in the decay stage (9), exceeding their frequency in the other developmental stages. On average, 16.03% of trees (43.9 trees) had cavities, 2.11% (5.5 trees) had injuries, 8.03% (22.3 trees) had bark-related microhabitats, 3.02% (8.7 trees) had dead branches and crown structures, 19.29% (52.7 trees) had stem deformations, 12.72% (33 trees) hosted epiphytes, and 2.24% (3.3 trees) had other types of microhabitats. The mean number of microhabitats was 2.1 per tree, while 18.6% of trees hosted five or more microhabitats. Conclusion: The formation of tree-related microhabitats varies according to tree species, site conditions, tree diameter, and forest management regime. Although microhabitat abundance generally increases with increasing DBH, some microhabitat groups may occur at high frequencies on small-diameter trees. Therefore, biodiversity conservation should encompass trees across a broad range of size classes. Particular attention should be given to retaining large-diameter trees supporting more than five types of microhabitats, as well as small-diameter trees bearing unique microhabitats. In addition, trees with the potential to develop microhabitats in the future should be incorporated into conservation planning. مقدمه و هدف: مدیریت پایدار بوم‌سازگان‌های جنگلی مستلزم بهره‌گیری از شاخص‌های زیستی مناسب برای ارزیابی وضعیت بوم‌شناسی جنگل است. خردزیستگاه‌های درختی از مهم‌ترین این شاخص‌ها به‌شمار می‌روند؛ زیرا زیستگاه ضروری بسیاری از گونه‌های جانوری، گیاهی و قارچی را فراهم می‌کنند و در جنگل‌های طبیعی یا جنگل‌های با حداقل مداخلات مدیریتی از فراوانی و تنوع بیشتری برخوردارند. این ساختارها که روی درختان زنده یا خشک‌دارها شکل می‌گیرند، شامل حفره‌های تجمع آب، حفره‌های تغذیه دارکوب، دالان حشرات و دیگر ساختارهای ویژه هستند که برای بقا، تغذیه و تولیدمثل بسیاری از گونه‌ها اهمیت دارند. هدف از این پژوهش، شناسایی، ارزیابی و مقایسه خردزیستگاه‌های درختی در مراحل مختلف تحولی راشستان‌های کمتر دست‌خورده قطعه شاهد منطقه کلاردشت بود. مواد و روش‌ها: این بررسی، در قطعة شاهد سری یک طرح جنگلداری لنگا در حوضة آبخیز شماره 36 (کاظم رود) انجام شد. مراحل تحولی بر اساس تعاریفKorpel ، از سال 1387 در قطعة شاهد شناسایی و در هر مرحله تحولی اولیه، اپتیمال (اوج) و تخریب (پوسیدگی) یک قطعة نمونه به وسعت یک هکتار (100 ×100 متر) با در نظر گرفتن اضلاع در چهار جهت اصلی انتخاب شدند. گونه و قطر برابرسینه تمام درختان در هر قطعه اندازه‌گیری و ثبت شد. شناسایی خردزیستگاه‌های درختی بر اساس راهنمای اینتگریت پلاس (integrate+) اتحادیه اروپا، شامل هشت فرم کلی (حفرهها، صدمهها و آسیبها، پوست، چوب مرده، شکل رشد/ تغییر حالت، اپیفیتها، لانهها و سایر) و 20 گروه (حفرههای دارکوب، حفرههای روی تنه ، حفرههای شاخه، حفرههای تجمع آب، دالان حشرات ، فقدان پوست، شکستگی تنه و تاج، ترک و زخم، پارگی پوست، ساختار پوست، شاخههای خشک، حفرههای گورچهای، تودة انبوه شاخه، غدههای سرطانی، اندامهای باردهی قارچهای چوبزی، قارچهای غیرحقیقی، کریپتوفیتها، لانهها، جریان شیرابه، ریزخاک) در سه قطعه نمونه یک هکتاری انجام شد. یافته‌ها: در مراحل تحولی اولیه، اوج و پوسیدگی، به‌ترتیب 6/40، 2/6 و 8/16 درصد درختان فاقد هرگونه خردزیستگاه بودند. بیشترین تعداد خردزیستگاه ثبت‌شده روی یک درخت، در مرحله اولیه 13 مورد روی یک درخت راش با قطر برابرسینه 98 سانتی‌متر، در مرحله اوج 9 مورد روی یک درخت شیردار با قطر برابرسینه 43 سانتی‌متر و در مرحله پوسیدگی 10 مورد روی یک درخت ممرز با قطر برابرسینه 56 سانتی‌متر بود. از 20 گروه خردزیستگاه بررسی‌شده، لانه موجودات در هیچ‌یک از مراحل تحولی مشاهده نشد. به‌جز حفره‌های تجمع آب، سایر خردزیستگاه‌ها بیشترین فراوانی را، با اختلافی اندک، در مرحله اوج نشان دادند و روند تغییرات آن‌ها در مراحل مختلف تحولی تقریباً مشابه بود. اگرچه پوشش خزه در هر سه مرحله الگوی مشابهی داشت، فراوانی آن در مرحله اولیه بیشتر بود. همچنین، به‌جز حفره تجمع آب، بیشترین فراوانی خردزیستگاه‌ها با اندکی اختلاف بهترتیب در درختان با قطر متوسط مرحله اوج، درختان با قطر متوسط مرحله پوسیدگی و درختان قطور مرحله اوج ثبت شد. بیشترین تعداد حفره‌های تجمع آب نیز در مرحله اولیه و در کلاس‌های قطور (32)، کم‌قطر (23) و خیلی قطور (16) شمارش شد. فراوانی دالان حشرات و حفره‌های چوب‌خواران در درختان کم‌قطر مرحله پوسیدگی (9) بیش از سایر مراحل بود. به‌طور متوسط، 03/16 درصد (9/43 اصله) درختان دارای حفره، 11/2 درصد (5/5 اصله) دارای صدمه، 03/8 درصد (3/22 اصله) دارای خردزیستگاه‌های مرتبط با پوست، 02/3 درصد (7/8 اصله) دارای اندام‌ها و تاج خشک، 29/19 درصد (7/52 اصله) دارای تغییر شکل تنه، 72/12 (33 اصله) درصد دارای اپی‌فیت و 24/2 درصد (3/3 اصله) دارای دیگر خردزیستگاه‌ها بودند. همچنین، میانگین تعداد خردزیستگاه‌ها 1/2 مورد در هر درخت بود و 6/18 درصد درختان دارای پنج خردزیستگاه یا بیشتر بودند. نتیجه‌گیری: تشکیل خردزیستگاه‌های درختی با توجه به گونه درختی، شرایط مکانی، قطر درخت و نوع مدیریت جنگل متفاوت است. اگرچه فراوانی خردزیستگاه‌ها با افزایش قطر برابرسینه افزایش می‌یابد، برخی گروه‌های خردزیستگاهی در درختان کم‌قطر، فراوانی بالایی دارند. از این‌رو، حفاظت از تنوع زیستی باید شامل درختان در اندازه‌های مختلف باشد. حفظ درختان قطور با بیش از پنج نوع خردزیستگاه‌ و همچنین درختان کم‌قطر با خردزیستگاه‌های منحصربهفرد ضروری است. علاوه بر این، درختانی که قابلیت تشکیل خردزیستگاه در آینده را دارند، باید در برنامه‌های حفاظتی مورد توجه قرار گیرند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121928_78d80de777c0c1200fb8628639cb4944.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 2 2026 09 23 Evaluating the impact of biological control on green oak leaf-roller (Tortrix viridana L.) populations and canopy recovery in Zagros Forests using remote sensing ارزیابی تأثیر کنترل بیولوژیک بر جمعیت پروانة جوانه‌خوار بلوط (Tortrix viridana L.) و بازیابی تاج‌پوشش در جنگل‌های زاگرس با استفاده از سنجش از دور 181 201 121916 10.30466/jfrd.2026.56954.1799 FA بهزاد غزنوی دانشجوی دکتری مدیریت جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران محمد رضا زرگران استادیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران سید رستم موسوی میرکلا دانشیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0003-4539-3146 هادی بیگی حیدرلو استادیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0002-7070-6178 Journal Article 2026 01 04 Background and Objective: Defoliating insects are among the major factors threatening the health and sustainability of forest ecosystems. Climate change and rising global temperatures have contributed to increased frequency and geographical expansion of these pests in Iranian forests. The oak leaf-roller moth (Tortrix viridana L.) is one of the most important pests of oak forests, causing extensive defoliation, reduced photosynthetic capacity, and tree weakening through feeding on the leaves of coppice oak trees. Controlling this pest in the inaccessible areas of the Zagros Mountains requires environmentally friendly approaches. In this regard, biological agents such as Bacillus thuringiensis (Bt) can serve as suitable alternatives to chemical pesticides. This study aimed to evaluate the effect of Bt spraying on the population density of the oak leaf-roller moth and to assess the potential of the NDVI vegetation index derived from Sentinel-2 imagery for monitoring pest-induced vegetation responses. Material and Methods: This study was conducted over approximately 926 ha of oak forests in the Ghabrehosein area of Piranshahr County, northwestern Iran, which represents one of the major infestation hotspots of the oak leaf-roller moth. To control the pest, ground-based Bt spraying was carried out in May 2023 at a concentration of 1 kg per 100 L of water. The treatment effect was evaluated using a Before–After Control–Impact (BACI) design. In both control and treated areas, three 300-m sampling transects were established using a random-systematic approach, and 30 trees were selected along each transect at 30-m intervals. Larval density was assessed before spraying and one month after treatment. The effect of Bt on larval density was analyzed using a BACI linear mixed-effects model, with treatment, time, and their interaction considered as fixed effects and tree identity as a random effect. The percentage reduction in larval density was also calculated using the ΔDxt index. To evaluate vegetation responses, NDVI was derived from Sentinel-2 Level-2A imagery during April–September 2023. Image processing and generation of NDVI time series at a 10-m spatial resolution were performed using the Google Earth Engine platform. The relationship between NDVI and larval density was evaluated using simple linear regression. Results: The results showed that the mean larval density of T. viridana in the treated area decreased from 53.37 ± 15.74 larvae per tree before Bt application to 18.73 ± 7.26 larvae per tree after treatment. In contrast, only minor changes were observed in the control area, where mean larval density changed from 48.74 ± 12.25 to 47.03 ± 10.87 larvae per tree. The BACI linear mixed-effects model indicated a highly significant treatment × time interaction (p < 0.001), demonstrating the effectiveness of Bt application in reducing pest population density. Post-hoc comparisons confirmed a significant reduction in larval density in the treated area, whereas no significant change was observed in the control area. The ΔDxt index indicated that Bt spraying reduced larval density by approximately 65%, while changes in the control area remained within the range of natural population fluctuations. NDVI time-series analysis showed similar seasonal patterns in both areas; however, following treatment, NDVI values remained consistently higher in the treated area compared with the control. The smaller decline in NDVI in the treated area indicated better vegetation preservation and reduced feeding damage caused by larvae. Simple linear regression analysis revealed a significant positive relationship between NDVI and larval density in both areas before spraying. After treatment, this relationship became statistically non-significant in the treated area, indicating a reduced association between pest density and vegetation changes following Bt application. Conclusion: The results demonstrated that biological spraying with Bt significantly reduced the population density of the oak leaf-roller moth, and based on the BACI design and linear mixed-effects model, this effect could be distinguished from natural pest population fluctuations in the control area. The reduction in larval feeding activity following Bt treatment was associated with the maintenance of higher NDVI values in the treated area, indicating reduced defoliation and improved vegetation condition. Furthermore, regression analysis showed that the relationship between NDVI and larval density became statistically insignificant after Bt application in the treated area, whereas it remained significant in the control area. Therefore, integrating field-based observations with NDVI derived from Sentinel-2 imagery can provide an effective approach for evaluating biological pest control and monitoring vegetation health at large spatial scales. مقدمه و هدف: آفات برگ‌خوار یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکنندة سلامت و پایداری بوم‌سازگان‌های جنگلی محسوب می‌شوند. تغییرات اقلیمی و افزایش دمای جهانی، موجب افزایش فراوانی و گسترش جغرافیایی این آفات در جنگل‌های ایران شده است. پروانة جوانه‌خوار بلوط (Tortrix viridana L.) از جمله آفات مهم جنگل‌های بلوط است که با تغذیه از برگ‌های درختان شاخه‌زاد، موجب برگ‌زدایی، کاهش سطح فتوسنتزی و تضعیف درختان می‌شود. کنترل این آفت در مناطق صعب‌العبور زاگرس، نیازمند روش‌های سازگار با محیط‌زیست است. در این راستا، عوامل زیستی مانند Bacillus thuringiensis (Bt) می‌توانند جایگزین مناسبی برای آفت‌کش‌های شیمیایی باشند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر محلول‌پاشی Bt بر جمعیت پروانة جوانه‌خوار بلوط و ارزیابی قابلیت شاخص پوشش گیاهی NDVI استخراج‌شده از تصاویر Sentinel-2 در پایش اثرات فعالیت آفت انجام شد. مواد و روش‌ها: این پژوهش در سطحی حدود ۹۲۶ هکتار از جنگل‌های بلوط منطقة قبرحسین شهرستان پیرانشهر در شمال‌غرب ایران، به‌عنوان یکی از کانون‌های آلودگی پروانة جوانه‌خوار بلوط، انجام شد. برای کنترل آفت، محلول‌پاشی زمینی باکتری Bt با غلظت یک کیلوگرم در ۱۰۰ لیتر آب در اردیبهشت ۱۴۰۲ انجام گرفت. ارزیابی اثر تیمار با استفاده از طرح قبل-بعد-شاهد-تیمار (BACI) انجام شد. در مناطق شاهد و تیمار، سه خط‌نمونة ۳۰۰ متری به‌صورت تصادفی-سیستماتیک مستقر و در هر خط، ۳۰ درخت با فاصلة ۳۰ متر انتخاب شد. شمارش لاروها پیش از محلول‌پاشی و یک ماه پس از آن انجام گرفت. اثر Bt بر تراکم لاروها با استفاده از مدل خطی آمیخته BACI، با درنظر گرفتن تیمار، زمان و اثر متقابل آن‌ها به‌عنوان اثرهای ثابت و شناسة درخت به‌عنوان اثر تصادفی، تحلیل شد. همچنین درصد کاهش تراکم لاروها با شاخص ΔDxt محاسبه شد. برای بررسی پاسخ پوشش گیاهی، شاخص NDVI از تصاویر Sentinel-2 Level-2A در دورة فروردین تا شهریور ۱۴۰۲ استخراج شد. پردازش تصاویر و تولید سری زمانی NDVI در مقیاس پیکسلی ۱۰ متر با استفاده از پلتفرم Google Earth Engine انجام و ارتباط بین NDVI و تراکم لاروها با رگرسیون خطی ساده ارزیابی شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که میانگین تراکم لاروهای T. viridana در منطقة تیمار پس از محلول‌پاشی Bt از 74/15±37/53 به 26/7±73/18 لارو در هر درخت کاهش یافت، درحالی‌که در منطقة شاهد تغییرات محدودی مشاهده شد و میانگین تراکم لاروها از 25/12±74/48 به 87/10±03/47 لارو در هر درخت رسید. نتایج مدل خطی آمیخته نشان داد که اثر متقابل تیمار × زمان از نظر آماری معنی‌دار بود (p < 0.001)، که بیانگر تأثیر مستقیم محلول‌پاشی Bt بر کاهش جمعیت آفت است. مقایسه‌های پس‌آزمون نیز کاهش معنی‌دار تراکم لاروها در منطقة تیمار و نبود تغییر معنی‌دار در منطقة شاهد را تأیید کرد. شاخص ΔDxt نشان داد که محلول‌پاشی Bt موجب کاهش حدود ۶۵ درصدی تراکم لاروها شد، درحالی‌که تغییرات منطقة شاهد در محدودة نوسانات طبیعی جمعیت آفت قرار داشت. تحلیل سری زمانی NDVI نشان داد که هر دو منطقه الگوی فصلی مشابهی داشتند، اما پس از تیمار، مقادیر NDVI در منطقة تیمار به‌طور پایدار بیشتر از شاهد باقی ماند. کاهش کمتر NDVI در منطقة تیمار نشان‌دهندة حفظ بهتر پوشش گیاهی و کاهش خسارت تغذیه‌ای لاروها بود. نتایج رگرسیون خطی نیز نشان داد که پیش از محلول‌پاشی، بین NDVI و تراکم لاروها در هر دو منطقه رابطة مثبت و معنی‌دار وجود داشت؛ اما پس از تیمار، این رابطه در منطقة تیمار غیرمعنی‌دار شد، که بیانگر کاهش ارتباط مستقیم فعالیت آفت با تغییرات پوشش گیاهی پس از کاربرد Bt است. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که محلول‌پاشی زیستی با Bt به‌طور معنی‌داری موجب کاهش تراکم لاروهای پروانة جوانه‌خوار بلوط شد و بر اساس طرح BACI و مدل خطی آمیخته، این اثر از نوسانات طبیعی جمعیت آفت در منطقة شاهد تفکیک شد. کاهش فعالیت تغذیه‌ای لاروها پس از تیمار Bt با حفظ مقادیر بالاتر NDVI در منطقة تیمار همراه بود که نشان‌دهندة کاهش برگ‌خواری و حفظ توان فتوسنتزی درختان است. همچنین، تحلیل رگرسیون نشان داد که پس از محلول‌پاشی، ارتباط بین NDVI و تراکم لاروها در منطقة تیمار از نظر آماری غیرمعنی‌دار شد، درحالی‌که این رابطه در منطقة شاهد باقی ماند. بنابراین، تلفیق داده‌های میدانی و شاخص NDVI استخراج‌شده از تصاویر Sentinel-2 می‌تواند روشی کارآمد برای ارزیابی کنترل زیستی آفات و پایش سلامت پوشش گیاهی در مقیاس‌های وسیع باشد.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121916_5153dcd49a028e5a97446d52989087fc.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 2 2026 09 23 Antioxidant enzyme responses of two-year-old Pistacia atlantica Desf. seedlings to combined drought and dust Stress پاسخ آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی نهال‌های دو‌سالة بنه ( Pistacia atlantica Desf.) به تنش همزمان خشکی و گردوغبار 203 218 121930 10.30466/jfrd.2026.56637.1785 FA فاطمه پورفلاحی دانشجوی دکتری گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه لرستان ملایر، ملایر، ایران بابک پیله ور استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران 0000-0002-1165-4814 زهرا میرآزادی استادیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران 0000-0002-0046-7538 سید وحید سیدنا استادیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران Journal Article 2025 10 07 Background and Objective: Over the past two decades, the severity of drought and the frequency of dust storms have increased markedly in Iran, particularly in the western and southwestern provinces, imposing substantial pressure on natural ecosystems. The Zagros forests, one of the country's most valuable and vulnerable forest ecosystems, are highly susceptible to the combined impacts of drought and dust deposition. These environmental stressors reduce tree growth, disrupt physiological processes, and accelerate forest decline. Wild pistachio (Pistacia atlantica Desf.), an ecologically and economically important tree species of Iran's arid and semi-arid regions, plays a crucial role in maintaining ecosystem stability. Therefore, this study aimed to investigate the combined effects of drought and dust stress on the antioxidant enzyme activities of wild pistachio seedlings in order to better understand their defense mechanisms and provide insights for improving their resilience to environmental stress. Material and Methods: This study was conducted from March 2023 to December 2023 in the greenhouse of the Faculty of Agriculture and Natural Resources, Lorestan University. A factorial experiment was arranged as a split-plot design within a randomized complete block design using 384 wild pistachio seedlings. Drought stress was applied at three irrigation levels corresponding to 100% (control), 75%, and 50% of field capacity, while dust stress consisted of four concentrations: 0, 350, 750, and 1,500 μg m⁻³. Growth chambers with transparent plastic covers were constructed inside the greenhouse, and the seedlings were placed within these chambers. The potting medium consisted of equal proportions of agricultural soil, sand, and farmyard manure, similar to the substrate commonly used in forest nurseries. At the end of the experiment, leaf samples were collected and the activities of catalase (CAT), peroxidase (POD), superoxide dismutase (SOD), and ascorbate peroxidase (APX) were determined under laboratory conditions. Results: Drought and dust stresses significantly affected the activities of all antioxidant enzymes at the 1% probability level. However, the interaction between the two stressors was not significant for APX activity, indicating that each stress factor independently influenced this enzyme. Catalase activity increased markedly with increasing stress intensity. Under severe drought (50% of field capacity), APX and SOD activities showed a slight decline at the initial dust concentration (350 μg m⁻³), which may reflect temporary impairment of the antioxidant defense system under oxidative stress. With further increases in dust concentration to 750 and 1,500 μg m⁻³, SOD activity increased substantially, suggesting activation of compensatory defense mechanisms to counteract reactive oxygen species. Although POD activity was significantly influenced by both drought and dust stress, its response did not exhibit a consistent increasing or decreasing trend. Conclusion: Wild pistachio seedlings responded to the combined effects of drought and dust stress by significantly enhancing the activities of CAT, POD, and SOD, demonstrating an effective antioxidant defense mechanism. The marked increase in SOD activity, as the first line of defense against reactive oxygen species, highlights its critical role in protecting cellular integrity and enhancing stress tolerance. Nevertheless, under severe drought and dust conditions, physiological performance and seedling growth were substantially impaired, increasing the likelihood of seedling mortality. Consequently, mitigating dust sources through wetland restoration, securing environmental water allocations, establishing stress-tolerant vegetation in dust-emitting areas, and strengthening regional cooperation for transboundary dust control and sustainable water resource management are recommended to reduce environmental stress and improve the resilience of Zagros forest ecosystems. مقدمه و هدف: طی دو دهه اخیر، شدت خشکسالی و وقوع طوفان‌های گردوغبار در ایران، به‌ویژه در استان‌های غربی و جنوب‌غربی، روندی افزایشی داشته و فشار قابل‌توجهی بر بوم‌سازگان‌های طبیعی وارد کرده است. جنگل‌های زاگرس به‌عنوان یکی از ارزشمندترین و حساس‌ترین بوم‌سازگان‌های کشور، در برابر تنش‌های هم‌زمان ناشی از خشکسالی و گردوغبار آسیب‌پذیر هستند. این تنش‌ها با کاهش رشد، اختلال در فرایندهای فیزیولوژیک و تسریع زوال درختان، پایداری زیست‌بوم را تهدید می‌کنند. بنه (Pistacia atlantica Desf.) از گونه‌های مهم جنگلی مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران است که به‌دلیل نقش بوم‌شناختی و اقتصادی خود، در حفظ تعادل این بوم‌سازگان‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. از این‌رو، این پژوهش با هدف بررسی اثر هم‌زمان تنش‌های خشکی و گردوغبار بر فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی نهال‌های بنه، به‌منظور شناخت بهتر سازوکارهای دفاعی این گونه و ارائه راهکارهای مدیریتی برای افزایش مقاومت آن در برابر تنش‌های محیطی انجام شد. مواد و روش‌ها: این پژوهش در بازه زمانی اسفندماه ۱۴۰۱ تا آذرماه ۱۴۰۲ در گلخانة دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه لرستان انجام شد. آزمایش بهصورت فاکتوریل با استفاده از طرح کرتهای خردشده (اسپلیت پلات) در قالب بلوکهای کامل تصادفی با ۳۸۴ نهال بنه اجرا شد. نهال‌ها تحت تنش خشکی در سه سطح شامل ۱۰۰ درصد (بدون تنش)، ۷۵ درصد و ۵۰ درصد ظرفیت زراعی و همچنین تنش گردوغبار در چهار سطح صفر، ۳۵۰، ۷۵۰ و ۱۵۰۰ میکروگرم بر مترمکعب قرار گرفتند. اتاقک‌های رشد با پوشش پلاستیکی و ابعاد مشخص در داخل گلخانه احداث و گلدان‌ها در داخل این اتاقک‌ها قرار گرفتند. خاک مورد استفاده برای گلدان‌ها ترکیبی برابر از خاک زراعی، ماسه و کود دامی بود که مشابه خاک نهالستان جنگلی تهیه شده بود. در پایان دورة آزمایش، نمونه‌برداری از برگ‌های نهال انجام شد و فعالیت آنزیم‌های کاتالاز (CAT)، پراکسیداز (POD)، سوپراکسید دیسموتاز (SOD) و آسکوربات پراکسیداز (APX) در آزمایشگاه اندازه‌گیری شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که تأثیر تنش‌های خشکی و گردوغبار بر فعالیت آنزیم‌های مذکور در سطح اطمینان ۹۹ درصد معنی‌دار بوده است. هرچند اثر متقابل این دو تنش تنها در مورد آنزیم آسکوربات پراکسیداز معنی‌دار نبود، که نشان‌دهندة تأثیر مستقل هر تنش بر فعالیت این آنزیم است. آنزیم کاتالاز با افزایش شدت تنش، روند افزایشی قابل توجهی نشان داد. در شرایط تنش خشکی با سطح آبیاری ۵۰ درصد ظرفیت زراعی، فعالیت آنزیم‌های آسکوربات پراکسیداز و سوپراکسید دیسموتاز در پاسخ به افزایش غلظت گردوغبار ابتدا کاهش مختصری را در غلظت ۳۵۰ میکروگرم بر مترمکعب نشان دادند. این کاهش اولیه احتمالاً ناشی از آسیب موقتی به سیستم آنتی‌اکسیدانی گیاه یا مهار عملکرد آنزیم در اثر فشار استرس اکسیداتیو بوده است که منجر به کاهش موقت کارایی آنزیم می‌شود با افزایش بیشتر غلظت گرد و غبار به سطوح ۷۵۰ و ۱۵۰۰ میکروگرم بر مترمکعب، فعالیت SOD بهطور قابل توجهی افزایش یافت که نشان‌دهندة فعالسازی مکانیزم‌های جبرانی و تقویت پاسخ آنتی‌اکسیدانی در گیاه برای مقابله با آسیب ناشی از گونه‌های فعال اکسیژن است. هرچند فعالیت آنزیم پراکسیداز تحت تأثیر تنش‌های خشکی و گردوغبار در سطح آماری معنی‌دار قرار گرفت، اما روند تغییرات آن در پاسخ به افزایش شدت تنش، الگوی مشخص افزایشی یا کاهشی نداشت. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که نهال‌های بنه در مواجهه با تنش هم‌زمان خشکی و گردوغبار، با افزایش معنی‌دار فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی کاتالاز، پراکسیداز و سوپراکسید دیسموتاز، پاسخ دفاعی مؤثر و سازگارانه‌ای از خود نشان می‌دهند. افزایش فعالیت سوپراکسید دیسموتاز به‌عنوان نخستین خط دفاعی در برابر گونه‌های فعال اکسیژن، نقش مهمی در حفظ یکپارچگی سلولی و کاهش آسیب‌های اکسیداتیو ایفا می‌کند و بیانگر توان سازگاری این گونه با شرایط نامساعد محیطی است. با این حال، در سطوح بالای تنش خشکی و گردوغبار، عملکردهای فیزیولوژیک گیاه به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفته و رشد نهال‌ها محدود می‌شود؛ به‌گونه‌ای که احتمال خشکیدگی آن‌ها افزایش می‌یابد. ازاین‌رو، کاهش منابع تولید ریزگرد از طریق احیای تالاب‌ها، تأمین حق‌آبه، استفاده از گونه‌های گیاهی مقاوم در کانون‌های گردوغبار و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای برای مدیریت منابع آب و کنترل کانون‌های فرامرزی گردوغبار، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش شدت این تنش‌ها، بهبود کیفیت هوا و افزایش پایداری جنگل‌های زاگرس ایفا کند.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121930_555c9a3c97179110a6f2e95ccf730234.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 2 2026 09 23 Evaluating the consequences of road network reconstruction in the Giyan Forest using SWOT analysis method ارزیابی پیامدهای بازسازی شبکة جاده در جنگل گیان با روش تحلیلی SWOT 219 239 121860 10.30466/jfrd.2025.56549.1781 FA مصطفی زارعی لطفیان دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران فرهاد قاسمی آقباش استادیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران Journal Article 2025 09 17 Background and Objective: Giyan Forest, the last remaining remnant of the western oak forests in Hamadan Province, is of high ecological and recreational value. The paving of its access road has significantly improved accessibility, leading to a substantial increase in visitor numbers and greater pressure on this forest ecosystem. While some stakeholders advocate strict protection of the forest, others support the development of tourism infrastructure to stimulate the local economy. Given the dependence of part of the local community's livelihood on the forest, neither complete closure nor unrestricted tourism is a viable management option. Therefore, this study evaluated the strengths, weaknesses, opportunities, and threats (SWOT) associated with the reconstruction of the forest road network and proposed appropriate strategies for the sustainable management of Giyan Forest. Material and Methods: The current status of Giyan Forest and its future management strategies were assessed using SWOT analysis based on expert opinions. Initially, 35 open-ended questionnaires were distributed among experts from the Department of Natural Resources, Department of Environment, Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Office, Giyan Municipality, and researchers from the Hamadan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center to identify the strengths, weaknesses, opportunities, and threats related to the forest. Based on the collected responses, a second questionnaire was developed to evaluate the importance of each factor using a five-point Likert scale. A weighting coefficient ranging from 0 to 1 was assigned to each factor according to its relative importance. Internal (strengths and weaknesses) and external (opportunities and threats) factors were analyzed using the Internal Factor Evaluation (IFE) and External Factor Evaluation (EFE) matrices. The weighted score of each factor was calculated by multiplying its weight by its rating. Finally, the mean, minimum, and maximum scores of each factor across the participating organizations were calculated, and the most appropriate management strategy for each organization, as well as the overall strategy for the future management of Giyan Forest, was determined. Results: The highest mean score among the internal strengths was assigned to forest monitoring and inspection by field officers (3.94), whereas improved access for researchers received the lowest score (3.17). Among the internal weaknesses, inappropriate road density obtained the highest mean score (3.75), while poor road safety received the lowest (2.72). Regarding external opportunities, integrated management and community empowerment achieved the highest mean score (4.17), whereas the development of cycling and walking trails received the lowest score (3.00). For external threats, the loss of genetic resources ranked highest (4.28), while construction of tourism facilities ranked lowest (3.33). Overall, the most important strength was the improvement of forest-related services, including support for silvicultural operations, management of water rights, improved access for supplementary irrigation, and rapid access to fire-affected areas. The major weaknesses were inadequate road safety standards and the use of unsuitable construction materials. The highest-ranked opportunity was the establishment of an integrated management system for the region's economic, natural, cultural, and historical resources through a joint council representing the relevant organizations. Increased management costs were identified as the most significant external threat. Conclusion: Forest-related services were identified as the principal strength of the reconstructed forest road network, whereas inadequate safety standards and unsuitable road construction materials were the main weaknesses. Establishing an integrated management system through a representative council of relevant organizations was recognized as the most promising opportunity for balancing environmental conservation, tourism development, and local livelihoods. Rising management costs represented the most significant external threat. Furthermore, the assessment of external threat factors indicated that increased management costs represented the most significant threat factor. مقدمه و هدف: جنگل گیان، تنها بازمانده جنگل‌های بلوط غرب در استان همدان، از ارزش بوم‌شناختی و تفرجگاهی بالایی برخوردار است. آسفالت شدن جاده دسترسی، ضمن تسهیل رفت‌وآمد، موجب افزایش چشمگیر گردشگران و تشدید فشار بر این بوم‌سازگان شده است. در مقابل، دیدگاه‌های متفاوتی درباره مدیریت جنگل وجود دارد؛ برخی بر حفاظت کامل و برخی بر توسعه زیرساخت‌های گردشگری تأکید دارند. با توجه به وابستگی بخشی از معیشت ساکنان محلی به این جنگل، حذف گردشگری یا قرق کامل آن امکان‌پذیر نیست، اما تردد بی‌ضابطه، کوبیدگی خاک، روشن کردن آتش و تخریب پوشش گیاهی، پایداری جنگل را تهدید می‌کند. ازاین‌رو، این پژوهش با استفاده از دیدگاه ذی‌نفعان، نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای ناشی از بازسازی جاده را ارزیابی و راهبردهای مناسب برای مدیریت پایدار جنگل گیان را ارائه می‌کند. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، وضعیت جنگل گیان و راهبردهای مدیریتی آینده آن با استفاده از تحلیل SWOT و بر پایه دیدگاه کارشناسان ارزیابی شد. در مرحله نخست، 35 پرسشنامه باز در میان کارشناسان اداره منابع طبیعی، اداره حفاظت محیط‌زیست، اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، شهرداری گیان و پژوهشگران مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان توزیع شد تا نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای مرتبط با جنگل شناسایی شوند. پس از جمع‌بندی پاسخ‌ها، پرسشنامه دوم برای تعیین اهمیت هر عامل بر اساس طیف پنج‌درجه‌ای لیکرت تهیه و تکمیل شد. سپس برای هر عامل، ضریب وزنی بین صفر تا یک با توجه به میزان اهمیت آن اختصاص یافت و عوامل داخلی (قوت و ضعف) و خارجی (فرصت و تهدید) در ماتریس‌های ارزیابی عوامل داخلی (IFE) و خارجی (EFE) تحلیل شدند. امتیاز نهایی هر عامل از حاصل‌ضرب ضریب وزنی در امتیاز آن محاسبه شد تا سهم واقعی عوامل در وضعیت جنگل مشخص شود. در ادامه، میانگین، کمینه و بیشینه امتیاز عوامل در سازمان‌های مختلف محاسبه و بر اساس نتایج حاصل از ماتریس‌های داخلی و خارجی، راهبرد مدیریتی مناسب هر سازمان و در نهایت راهبرد کلی مدیریت آینده جنگل تعیین شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که میانگین بیشینة نظرهای کارشناسان اداره‌های ذی‌ربط در مورد عامل داخلی قوت بازسازی شبکة جاده‌های جنگلی گیان بازرسی مامورین (94/3) و کمینة آن مربوط به دسترسی پژوهشگران (17/3) است. میانگین بیشینه نظرهای کارشناسان اداره‌های مربوطه در مورد عامل داخلی، ضعف بازسازی شبکه جاده‌های جنگلی گیان تراکم نامناسب جاده (75/3) و کمینه آن مربوط به ایمنی پایین جاده (72/2) است. همچنین یافته‌های پژوهش، نشان داد که عوامل مدیریت واحد و توانمندسازی جوامع از نظر کارشناسان دارای میانگین بیشینه بوده (17/4) درحالی‌که جاده دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی (00/3) دارای کمترین مقدار است. یافته‌های پژوهش در خصوص میانگین بیشینه و کمینة عامل خارجی تهدید در اداره‌های مختلف نشان داد که عامل تهدید ذخایر ژنتیکی (28/4) دارای بیشترین مقدار و ساخت تاسیسات (33/3) نیز کمترین مقدار را به‌خود اختصاص داده بود. بر اساس یافته‌های پژوهش، مهم‌ترین عامل قوت، خدمات مربوط به جنگل (انجام عملیات بهره‌برداری و فعالیت‌های جنگل‌شناسی، مدیریت حق‌آب بهره‌برداران، دسترسی بهتر به درختان برای آبیاری تکمیلی، دسترسی سریع به مناطق آتش‌گرفته در مواقع آتش‌سوزی و غیره) است. بر اساس نتایج، پایین بودن سطح استاندارد ایمنی جاده و استفاده از مصالح نامناسب جاده از ضعف‌های مهم بازسازی شبکه جاده‌های جنگلی گزارش شد. بیشترین امتیاز عامل فرصت به مدیریت واحد تمامی امکانات اقتصادی، طبیعی، فرهنگی و تاریخی توسط شورای منتخب اداره‌های ذی‌ربط جنگل تعلق گرفت. در خصوص عامل خارجی تهدید نیز مهم‌ترین عامل، بالا رفتن هزینه‌های مدیریتی درنظر گرفته شد. نتیجه‌گیری: در کل بر اساس یافته‌های پژوهش مشخص شد که مهم‌ترین عامل قوت خدمات مربوط به جنگل است. پایین بودن سطح استاندارد ایمنی جاده و استفاده از مصالح نامناسب جاده نیز از مهم‌ترین ضعف‌های موجود بود. در ارتباط با عامل خارجی فرصت، بیشترین امتیاز به مدیریت واحد تمامی امکانات اقتصادی، طبیعی، فرهنگی و تاریخی توسط شورای منتخب اداره‌های ذی‌ربط به‌منظور پیشبرد همه‌جانبة اهداف محیط‌زیستی، گردشگری و اقتصاد جوامع محلی در جنگل گیان تعلق گرفت. همچنین، بررسی عوامل خارجی تهدید نشان داد که افزایش هزینه‌های مدیریتی مهم‌ترین عامل تهدیدکننده محسوب می‌شود.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121860_ec49cfb721e6462427323f03c1c514be.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 2 2026 09 23 Litterfall decomposition rate of deciduous and coniferous trees under different land uses in Zagros forests بررسی شاخص‏ ‏های کیفیت لاشبرگ درختان پهن ‏برگ و سوزنی‏ برگ در کاربری‏ های مختلف جنگل‌های زاگرس 241 260 121927 10.30466/jfrd.2026.56265.1759 FA شکوفه اصغر زاده دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد خاک‌شناسی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ‌ایلام، ایلام، ایران مسعود بازگیر دانشیار، گروه مهندسی خاک و آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران مهدی حیدری استاد، گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام، ایلام، ایران فرهاد قاسمی آقباش استادیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران Journal Article 2025 06 10 Background and Objective: Litter decomposition is one of the most fundamental ecological processes regulating nutrient cycling, soil fertility, and carbon dynamics in forest ecosystems. By facilitating nutrient return and organic matter formation, this process plays a critical role in maintaining soil quality. The rate of litter decomposition depends on litter quality, environmental conditions, and the activity of soil microorganisms. Despite its ecological significance, few studies have simultaneously compared the decomposition of broadleaf and coniferous tree litter across different land-use types, particularly in the Zagros forests of Iran. Therefore, this study aimed to compare litter quality and decomposition characteristics of selected broadleaf and coniferous tree species under forest, orchard, and agricultural land uses and to evaluate the effects of land-use change on litter decomposition. Material and Methods: This study was conducted in 2020 in Ilam Province, western Iran. Three land-use types were selected, including natural forest within the Manesht and Ghalarang Protected Area, orchards, and agricultural lands located north of Ilam City. Three broadleaf species—Persian oak (Quercus brantii Lindl.), wild pistachio (Pistacia atlantica Desf.), and hawthorn (Crataegus pontica C. Koch)—and two coniferous species—Turkish pine (Pinus brutia Ten.) and Mediterranean cypress (Cupressus sempervirens L.)—were investigated. Freshly fallen litter was collected from natural forests and placed in litterbags (20 × 20 cm, 2-mm mesh size), which were installed at the soil surface (0–10 cm depth). A total of 180 litterbags were prepared. Litterbags were retrieved after 60, 120, 180, and 240 days, and litter quality indices were determined. The evaluated indices included litter decomposition rate, asymptotic decomposition limit, maximum organic matter loss estimated using gravimetric relationships, and potential humification capacity. Data were analyzed as a factorial experiment based on a randomized complete block design with three replications using analysis of variance (ANOVA), and treatment means were compared using Duncan's multiple range test at the 1% significance level. Results: The results demonstrated that sampling time, tree species, and land-use type significantly affected litter decomposition quality indices. After 240 days, the highest percentage of organic matter loss in orchards was observed for wild pistachio litter (36.2%), whereas Mediterranean cypress exhibited the lowest value (18.2%). In agricultural land, the highest and lowest values were likewise recorded for wild pistachio (31.0%) and Mediterranean cypress (17.4%), respectively. In forest stands, wild pistachio showed the highest organic matter loss (29.3%), while Mediterranean cypress again exhibited the lowest (16.5%). Litter decomposition rates were consistently higher for wild pistachio and Persian oak than for the other species across all land-use types. The highest asymptotic decomposition limit in orchards and agricultural lands was recorded for hawthorn and wild pistachio litter, whereas in forest stands Persian oak exhibited the highest value (65%), likely reflecting its adaptation to its native habitat in the Zagros forests. After 240 days, the asymptotic decomposition rate ranged from 15.4% day⁻¹ for wild pistachio to 12.6% day⁻¹ for Mediterranean cypress. Potential humification capacity was highest for wild pistachio and Mediterranean cypress across all land-use types, whereas the lowest value in forests was observed for Persian oak (0.35). Overall, litter decomposition patterns were broadly similar among land-use types, probably because the present orchard and agricultural lands had originally been forested before land-use conversion. Conclusion: Organic matter loss was greatest in the litter of Persian oak (29.8%) and wild pistachio (36.2%) across the forest, orchard, and agricultural land uses. The results further indicated that organic matter loss increased progressively over time. In forest ecosystems, Persian oak litter exhibited the greatest decomposition potential among the studied species. These findings suggest that Persian oak and wild pistachio play a more prominent role than the other investigated species in enhancing soil fertility and promoting nutrient cycling in Zagros forest ecosystems. Notably, their beneficial effects remained evident even after forest conversion to orchards and croplands. Therefore, for forest restoration and afforestation programs in the Zagros region, wild pistachio should be prioritized as a companion species alongside Persian oak. Given the superior decomposition performance of native broadleaf species, the introduction of coniferous species into these ecosystems should be minimized whenever possible. مقدمه و هدف: تجزیة لاشبرگ یکی از مهم‌ترین فرآیندهای بوم‌شناختی مؤثر بر چرخة عناصر غذایی، حاصلخیزی خاک و پویایی کربن در بوم‌سازگان‌های جنگلی است. این فرآیند با تأثیر بر بازگشت عناصر غذایی و تشکیل مادة آلی، نقش اساسی در حفظ کیفیت خاک دارد. سرعت تجزیه به کیفیت لاشبرگ، شرایط محیطی و فعالیت میکروارگانیسم‌های خاک وابسته است. با وجود اهمیت این فرآیند، پژوهش‌های اندکی به مقایسة همزمان تجزیة لاشبرگ گونه‌های پهن‌برگ و سوزنی‌برگ در کاربری‌های مختلف، به‌ویژه در جنگل‌های زاگرس، پرداخته‌اند. از این‌رو، هدف این پژوهش بررسی و مقایسة شاخص‌های کیفیت و تجزیه‌پذیری لاشبرگ برخی گونه‌های پهن‌برگ و سوزنی‌برگ در کاربری‌های جنگل، باغ و کشاورزی و ارزیابی اثر تغییر کاربری اراضی بر این فرآیند است. مواد و روش‌ها: این پژوهش در سال 1399 در استان ایلام و با درنظر گرفتن سه کاربری شامل جنگل در منطقة حفاظتشده مانشت و قلارنگ، باغ و کشاورزی در شمال شهر ایلام انجام شد. برای بررسی روند تجزیة لاشبرگ سه گونة درختی پهن‌برگ شامل بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.)، بنه (Pistacia atlantica Desf.)، زالزالک (Crataegus pontica C.Koch.)، و دو گونة سوزنی‌برگ کاج سیاه (Pinus brutia Ten.) و سرو زربین (Cupressus Sempervirens L.) انتخاب شدند. لاشبرگها از جنگلهای طبیعی جمعآوری و درون کیسههای لاشبرگ به ابعاد 20×20 سانتیمتر و با قطر روزنه دو میلیمتر در عمق سطحی خاک (صفر تا 10 سانتی‌متری) قرار داده شدند. مجموع کل کیسههای لاشبرگ 180 عدد بودند. پس از هر بار جمعآوری کیسة لاشبرگها، در دورههای زمانی 60، 120، 180و 240 روز شاخصهای کیفی لاشبرگ اندازهگیری شدند. شاخصهای کیفی لاشبرگ شامل نرخ تجزیة لاشبرگ، حد نهایی تجزیة لاشبرگ، بیشتر مقدار ماده آلی ازدسترفته با استفاده از روابط وزنی و ظرفیت بالقوه هوموسی شدن بررسی شدند. تجزیه و تحلیل دادهها به‌صورت فاکتوریل بر پایة بلوک کامل تصادفی با سه تکرار از طریق آنالیز واریانس و مقایسه میانگین (آزمون دانکن، سطح احتمال یک درصد) انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که عوامل زمان، گونه و کاربری بر شاخصهای کیفیت تجزیة لاشبرگ اثرگذار بوده است. همچنین، بیشترین مقدار ماده آلی ازدسترفته در کاربری باغ مربوط به لاشبرگ بنه با 2/36 درصد و کمترین مقدار در گونة سرو با 2/18 درصد و در کاربری کشاورزی بیشترین در بنه با مقدار 31 درصد و کمترین در لاشبرگ سرو با 4/17درصد و در کاربری جنگل بیشترین مربوط به بنه با 3/29 درصد و کمترین در سرو با 5/16 درصد از دوره 240 روزه بود. نرخ تجزیة لاشبرگ در کاربریهای مختلف در لاشبرگ بنه و بلوط نسبت به دیگر لاشبرگها بیشتر بود. در کاربری کشاورزی و باغ حدنهایی تجزیه در لاشبرگ زالزالک و بنه بیشتر از دیگر لاشبرگها بهدست آمد اما در کاربری جنگل حد نهایی تجریه در لاشبرگ بلوط با 65 درصد (به دلیل زادگاه اصلی درختان بلوط درجنگلهای زاگرس) بیشتر از دیگر لاشبرگها شد. حد نهایی تجزیه در دورة 240 روزه در لاشبرگ بنه با 4/15درصد در روز و در سرو با 6/12 درصد در روز کمترین مقدار بود. همچنین، بیشترین مقدار هوموسی شدن در سه کاربری مختلف مربوط به لاشبرگ بنه و سرو و کمترین مقدار در کاربری جنگل مربوط به لاشبرگ بلوط با 35/0 بخش (برگ) بود. علاوه براین، میتوان نتیجه گرفت در کاربریهای مختلف روند تجزیه تا حدودی مشابه بود؛ زیرا کاربری باغ و کشاورزی در زمانهای گذشته جنگل بودند و با گذشت زمان تغییر کاربری داده شدند. نتیجه‌گیری: در این پژوهش در کاربریهای جنگل، کشاورزی و باغ مقدار مادة آلی ازدسترفته در لاشبرگ درختان بلوط با 8/29درصد و بنه2/36 درصد بیشتر از دیگر لاشبرگ گونههای درختی بود. به‌طوریکه بر اساس نتایج این بررسی به ‌مرور زمان مقدار مادة آلی از دست رفته نیز افزایش یافته است. در کاربری جنگل، لاشبرگ بلوط نسبت به دیگر گونههای درختی از نظر روند تجزیهپذیری پیشتاز بود. به‌نظر میرسد دو گونة بنه و بلوط در بوم سامانه جنگلی مورد بررسی در زاگرس از بین دیگر گونههای مورد بررسی بیشترین تأثیر را در افزایش حاصلخیزی و بهبود چرخة عناصر غذایی خاک داشته باشند. به‌طوری‌که این اثر حتی بعد از تغییر کاربری جنگل به باغ و زراعت نیز قابل توجه است. بنابراین برای احیای جنگل در منطقة زاگرس، کاشت گونة بنه به‌عنوان گونة همراه با درخت بلوط میتواند در اولویت طرح‌های جنگلکاری قرار گیرد و با وجود گونههای بومی با نرخ تجزیه مطلوب تا حد امکان از ورود سوزنیبرگان در این عرصهها اجتناب کرد.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121927_f1e17c03e91e3374d47b09d5607e9d93.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 2 2026 09 23 The effect of gravel cover characteristics on dust control of Arab-Dagh Forest roads in Golestan province تأثیر مشخصات مالچ سنگ‌ریزه‌ای بر کنترل گرد و غبار جاده‌های جنگلی منطقة عرب‌داغ استان گلستان 261 276 121932 10.30466/jfrd.2026.56699.1788 FA ابراهیم حسین زاده دانشجوی کارشناسی ارشد جنگلداری، دانشکدۀ علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران آیدین پارساخو دانشیار، گروه جنگلداری، دانشکدۀ علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران ستار عزتی استادیار، گروه جنگلداری، دانشکدۀ علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران 0000-0001-8722-1348 Journal Article 2025 10 29 Background and Objective: Most forest roads in Golestan Province are unpaved or gravel-surfaced and generate considerable amounts of dust during the dry season, particularly in summer, due to vehicle traffic and wind action. Besides reducing driver visibility and traffic safety, dust emissions contribute to environmental pollution, diminish the recreational value of forest areas, and accelerate surface deterioration of forest roads. Therefore, identifying sustainable dust control measures is essential. One practical approach in arid and semi-arid regions is the application of gravel mulch, which increases surface roughness, reduces near-surface wind velocity, and traps fine particles. This study aimed to evaluate the effects of gravel type and surface cover percentage on dust suppression along the Arab-Dagh forest roads in eastern Golestan Province. Material and Methods: A portable wind tunnel was used to simulate wind-induced soil erosion and dust emission under field conditions. The tunnel had a contact area of 60 × 38 cm, and road sections with similar geometric characteristics (slope, curvature, and width) were randomly selected. Three gravel types, including small cobbles (>3 cm), almond-shaped gravel (1.5–3 cm), and fine gravel (<1.5 cm), were applied at four surface cover levels (0, 25, 50, and 75%). After application, the treated surfaces were compacted using a manual cylindrical roller to ensure initial stability. Experiments were conducted at wind velocities of 2 and 4 m s⁻¹, representing typical airflow generated by moving vehicles. Each treatment was replicated three times, resulting in a total of 72 experimental units. Dust collected in the silicone chamber at the end of the wind tunnel was weighed using a digital balance with a precision of 0.1 mg. Data were analyzed as a factorial experiment using the General Linear Model (GLM) in SPSS at the 99% confidence level. Results: Gravel type, surface cover percentage, and wind velocity each had significant effects on dust production (P < 0.01). The interaction between gravel type and cover percentage was also significant, whereas the three-way interaction with wind velocity was not (P > 0.05). All gravel treatments significantly reduced dust emissions compared with the control, with small cobbles showing the greatest effectiveness. Mean dust production decreased from 15.17 g m⁻³ in the untreated control to 9.72, 11.09, and 11.87 g m⁻³ for small cobbles, almond-shaped gravel, and fine gravel, respectively. Increasing surface cover significantly enhanced dust suppression. At 75% coverage, small cobbles reduced dust emissions by 81% and 71% under wind speeds of 2 and 4 m s⁻¹, respectively. Under the same coverage, almond-shaped gravel reduced dust by 44% and 50%, while fine gravel achieved approximately 44% reduction at both wind speeds. The lowest dust suppression occurred at 25% surface cover. Increasing wind velocity from 2 to 4 m s⁻¹ significantly increased dust emissions. The results further demonstrated that gravel size and particle shape play a key role in improving soil surface stability. Small cobbles increased surface roughness, reduced near-bed airflow velocity, filled surface voids, and effectively trapped suspended particles, thereby providing the highest dust control efficiency. Conclusion: Depending on particle size and surface coverage, gravel mulch can substantially reduce wind erosion and dust emissions from forest roads. Given the availability of suitable rock borrow sources in eastern Golestan Province, applying small cobbles at approximately 75% surface coverage is recommended as an economical, durable, and environmentally friendly method for controlling dust along the Arab-Dagh forest road network. Further studies are recommended to evaluate the long-term durability and seasonal performance of gravel mulch under natural rainfall and field conditions. مقدمه و هدف: شبکة جاده‌های جنگلی استان گلستان بیشتر خاکی یا شن‌ریزی شده‌اند و در فصل‌های گرم سال به‌ویژه تابستان، تحت تأثیر وزش باد و تردد وسایل نقلیه، مقدار قابل‌توجهی گرد و غبار تولید می‌کنند. این پدیده علاوه بر کاهش کیفیت دید رانندگان و تهدید ایمنی عبور و مرور، موجب آلودگی محیط‌زیست، نارضایتی گردشگران و تسریع در فرسایش سطحی جاده‌ها می‌شود. از این‌رو، شناسایی راهکارهای پایدار برای کنترل گرد و غبار جنگل ‌راه‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. یکی از روش‌های متداول و قابل‌اجرا در اراضی خشک و نیمه‌خشک استفاده از پوشش‌های سنگ‌ریزه‌ای (مالچ سنگریزه) است که می‌تواند با ایجاد زبری سطحی، نفوذ باد به لایه‌های خاک را کاهش داده و درعین‌حال ذرات گرد و غبار را بهدام اندازد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر نوع و درصد پوشش سنگریزه بر کنترل گرد و غبار جاده‌های جنگلی عرب‌داغ در شرق استان گلستان انجام شد. مواد و روش‌ها: برای این منظور از دستگاه تونل باد پرتابل استفاده شد که میتواند با ایجاد جریان کنترل‌شده هوا در مسیر افقی، رفتار ذرات خاک و مقدار فرسایش بادی را در مقیاس میدانی شبیه‌سازی کند. سطح تماس تونل 60 × 38 سانتی‌متر درنظر گرفته شد و بخش‌هایی از شبکة جاده با ویژگی‌های هندسی یکنواخت (از نظر شیب، انحنا و عرض) به‌صورت تصادفی انتخاب شد. در این قطعات، تیمارهای مختلف پوشش سنگریزه با سه اندازة قلوه‌سنگ کوچک (بزرگ‌تر از سه سانتی‌متر)، سنگریزه بادامی (سه تا 5/1 سانتی‌متر) و ریگ (کوچک‌تر از 5/1 سانتی‌متر) با چهار سطح پوشش صفر (شاهد)، 25، 50 و 75 درصد اجرا شد. پس از پاشش مصالح، سطوح تیمار شده با غلتک استوانه‌ای دستی متراکم شد تا پایداری اولیة سطح تأمین شود. آزمایش‌ها در دو سرعت جریان باد (دو و چهار متر بر ثانیه) که بیانگر شرایط واقعی باد در هنگام عبور خودروها بر سطح جاده هستند، انجام شد. برای هر سرعت سه تکرار و درمجموع 72 نمونه آزمایشی مورد ارزیابی قرار گرفت. گرد و غبار جمع‌آوری‌شده در محفظة سیلیکونی انتهای تونل پس از هر آزمایش توسط ترازوی دیجیتال با دقت 1/0 میلی‌گرم وزن شد. داده‌ها با طراحی آزمایش فاکتوریل و تجزیة آماری در قالب مدل خطی عمومی در سطح اطمینان 99 درصد در نرم‌افزار SPSS تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که اثر مستقل نوع سنگ‌ریزه، درصد پوشش و سرعت باد بر مقدار گردوغبار تولیدشده در سطح 1 درصد معنی‌دار بود (P<0.01). همچنین، اثر متقابل نوع سنگ‌ریزه و درصد پوشش نیز معنی‌دار بود، اما برهم‌کنش این دو عامل با سرعت باد تفاوت آماری معنی‌داری نشان نداد (P>0.05). مقایسه میانگین‌ها نشان داد که همه انواع سنگ‌ریزه نسبت به تیمار شاهد موجب کاهش معنی‌دار گردوغبار شدند، هرچند قلوه‌سنگ‌های کوچک بیشترین کارایی را داشتند. میانگین گردوغبار تولیدشده در تیمار شاهد 15/17 گرم بر مترمکعب بود که در تیمارهای قلوه‌سنگ کوچک، سنگ‌ریزه بادامی و ریگ به‌ترتیب به 72/9، 09/11 و 87/11 گرم بر مترمکعب کاهش یافت. افزایش درصد پوشش نیز به‌طور معنی‌داری میزان گردوغبار را کاهش داد؛ به‌طوری‌که پوشش 75 درصد قلوه‌سنگ کوچک در سرعت‌های دو و چهار متر بر ثانیه به‌ترتیب موجب 81 و 71 درصد کاهش گردوغبار شد. در همین سطح پوشش، سنگ‌ریزه بادامی کاهش 44 و 50 درصدی و ریگ حدود 44 درصد کاهش را در هر دو سرعت باد ایجاد کرد، در حالی که کمترین اثر کنترلی در پوشش 25 درصد مشاهده شد. همچنین، افزایش سرعت باد از دو به چهار متر بر ثانیه باعث افزایش معنی‌دار تولید گردوغبار گردید. بررسی نتایج نشان داد که اندازه و شکل هندسی سنگ‌ریزه‌ها نقش مهمی در پایداری سطح خاک دارند؛ به‌گونه‌ای که قلوه‌سنگ‌های کوچک با افزایش زبری سطح، کاهش سرعت جریان نزدیک بستر و پر کردن منافذ خاک، توان فرسایندگی باد را کاهش داده و در نتیجه بیشترین کارایی را در مهار انتشار ذرات معلق و کنترل گردوغبار نشان دادند. نتیجه‌گیری: مالچ سنگریزه، بسته به‌اندازه و درصد پوشش، می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی از فرسایش بادی سطح جاده‌های جنگلی پیشگیری کند و درعین‌حال مقدار گرد و غبار معلق در اثر تردد وسایل نقلیه را کاهش دهد. با توجه به دسترسی آسان به منابع قرضه سنگی در شرق استان گلستان، استفاده از قلوه‌سنگ‌های کوچک با تراکم حدود 75 درصد به‌عنوان راهکاری اقتصادی، با دوام و زیست‌محیطی در کنترل گرد و غبار جاده‌های جنگلی عرب‌داغ توصیه می‌شود. با این ‌حال، پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های آینده، دوام زمانی این نوع مالچ و تغییر عملکرد آن در بازه‌های فصلی و تحت بارندگی‌های طبیعی بررسی شود تا از پایداری درازمدت و اثربخشی واقعی آن در شرایط میدانی اطمینان حاصل شود.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121932_36f0cd1bc131d493bb65a5e3963c44d9.pdf

دانشگاه ارومیه پژوهش و توسعه جنگل 2476-3551 12 2 2026 09 23 Effect of the entomopathogenic fungus Lecanicillium lecanii in combination with the botanical insecticide Bino2® on larvae of the oak leaf roller (Tortrix viridana L.) تاثیر قارچ بیمارگر Lecanicillium lecanii در اختلاط با حشره‌کش گیاهی بینو2 (Bino2®) بر لارو‌های پروانة جوانه‌خوار بلوط Tortrix viridana L. 277 297 121929 10.30466/jfrd.2026.56818.1795 FA مهدیه موسوی استادیار، بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران 0000-0002-6475-7489 شهرام آرمیده دانشیار، گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0003-4220-6165 سمانه اکبری پژوهشگر پسادکتری حشره‌شناسی، گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0009-0000-2662-8136 Journal Article 2025 11 28 Background and Objective: Tortrix viridana L., the European oak leaf roller, is one of the most destructive pests of oak forests, causing reduced photosynthesis, suppressed growth, premature defoliation, and ultimately tree decline by feeding on buds and young leaves. Owing to the limitations associated with chemical insecticides, biological control agents and botanical insecticides have gained increasing attention as sustainable components of integrated pest management (IPM). The entomopathogenic fungus Lecanicillium lecanii infects insects through direct penetration of the cuticle, proliferates within the hemocoel, and causes host mortality while also suppressing feeding and reproduction. Likewise, Beno2, a botanical insecticide derived from the root extract of Sophora flavescens, contains alkaloids such as matrine that exhibit insecticidal and antifeedant activities with lower environmental risks than conventional insecticides. Therefore, combining these two control agents may enhance pest suppression through synergistic interactions while reducing reliance on chemical pesticides. Material and Methods: This laboratory study was conducted to evaluate the compatibility of L. lecanii isolate 229 with the botanical insecticide Beno2 and to investigate their lethal and sublethal effects against larvae of the oak leaf roller (T. viridana). Egg masses were collected from the Pirdanan forests of Piranshahr, and third- and fourth-instar larvae were reared under controlled laboratory conditions. Fungal bioassays were performed using conidial suspensions ranging from 10⁴ to 10⁸ conidia mL⁻¹, and larval mortality was recorded nine days after treatment. Similarly, Beno2 bioassays were conducted using a range of concentrations based on the recommended field dose, with mortality assessed 24 and 48 h after application. Fungal compatibility with Beno2 was evaluated by measuring conidial germination on media containing half, the recommended, and twice the recommended dose of the insecticide. Sublethal effects were assessed using LC₂₅ of each agent individually and a combined treatment of LC₁₂.₅ + LC₁₂.₅. Life-table parameters, including survival, developmental duration, adult longevity, fecundity, intrinsic rate of increase (r), net reproductive rate (R₀), mean generation time (T), and finite rate of increase (λ), were estimated using the age-stage, two-sex life table approach. Results: Bioassay results demonstrated that larval mortality was concentration-dependent for both control agents. The LC₅₀ values of L. lecanii isolate 229 were estimated at 2.01 × 10⁵ and 7.78 × 10⁵ conidia mL⁻¹ for third- and fourth-instar larvae, respectively. The 48-h LC₅₀ values of Beno2 were 275.50 and 308.09 μL L⁻¹ for the respective larval instars. Compatibility assays showed that half of the recommended Beno2 dose had no significant inhibitory effect on conidial germination, with germination exceeding 92%, whereas the recommended dose reduced germination and twice the recommended dose completely inhibited it. Sublethal treatments, including fungal LC₂₅, Beno2 LC₂₅, and the combined LC₁₂.₅ + LC₁₂.₅ treatment, significantly affected the biological performance of the pest. All treatments prolonged the immature developmental period and shortened adult longevity. Reproductive performance and population growth parameters were also significantly reduced. The greatest reductions in the intrinsic rate of increase (r) and net reproductive rate (R₀) were observed in the combined treatment, indicating a synergistic interaction between L. lecanii and Beno2 in suppressing pest survival and population growth. Moreover, the significant increase in mean generation time (T) suggests a slower rate of population development in subsequent generations. Conclusion: Overall, the results demonstrated that both L. lecanii and the botanical insecticide Beno2 are effective against the oak leaf roller (T. viridana), and their combined application at appropriate concentrations can enhance efficacy while reducing the need for higher application rates. Because the sublethal combination treatment substantially suppressed population growth and reproductive potential, this strategy represents a promising environmentally friendly option for the integrated management of oak leaf roller populations. Further field studies are recommended to evaluate the long-term effectiveness and stability of this approach under natural forest conditions. مقدمه و هدف: پروانة جوانه‌خوار بلوط (Tortrix viridana L.) یکی از مهم‌ترین آفات جنگل‌های بلوط است که با تغذیه از جوانه‌ها و برگ‌های جوان، موجب کاهش فتوسنتز، افت رشد، خزان زودرس و در نهایت زوال درختان می‌شود. با توجه به محدودیت‌های استفاده از سموم شیمیایی، بهره‌گیری از عوامل زیستی و حشره‌کش‌های گیاهی در قالب مدیریت تلفیقی آفات به‌عنوان راهکاری پایدار مورد توجه قرار گرفته است. قارچ بیمارگر حشرات Lecanicillium lecanii با نفوذ از کوتیکول و تکثیر در همولنف، موجب مرگ آفت شده و علاوه بر آن، تغذیه و تولیدمثل آن را کاهش می‌دهد. همچنین، حشره‌کش گیاهی بینو2، بر پایة عصارة ریشة تلخ‌بیان (Sophora flavescens)، به‌دلیل وجود آلکالوئیدهایی مانند ماترین، اثرهای حشره‌کشی و ضدتغذیه‌ای داشته و نسبت به سموم شیمیایی مخاطرات زیست‌محیطی کمتری دارد. بنابراین، ترکیب این دو عامل می‌تواند، کارایی کنترل آفت را افزایش و مصرف آفت‌کش‌های شیمیایی را کاهش دهد. مواد و روش‌ها: این پژوهش با هدف بررسی سازگاری قارچ L. lecanii ایزوله 229 با حشره‌کش گیاهی بینو2 و نیز ارزیابی اثر‌های کشندگی و زیرکشندگی این دو عامل در کنترل لاروهای آفت پروانة جوانه‌خوار بلوط (T. viridana) تحت شرایط آزمایشگاهی انجام شد. در ابتدا، تخم‌های آفت از جنگل‌های پردانان پیرانشهر جمع‌آوری و لاروهای سن سوم و چهارم تحت شرایط کنترل‌شده پرورش داده شدند. سپس زیست‌سنجی قارچ در غلظت‌های 104 تا 108 کنیدیوم در میلی‌لیتر روی لاروها انجام و مقدار مرگ‌ومیر پس از نه روز ثبت شد. مشابه این روش، زیست‌سنجی حشره‌کش بینو2 نیز با تهیة غلظت‌های مختلف بر اساس دوز توصیه‌شده و ثبت مرگ ‌و میر 24 و 48 ساعت پس از تیمار اجرا شد. علاوه بر این، برای بررسی سازگاری قارچ با بینو2، درصد جوانه‌زنی کنیدی‌ها در محیط‌های حاوی غلظت‌های مختلف سم شامل نصف، برابر و دو برابر دوز توصیه‌شده اندازه‌گیری شد. برای ارزیابی اثر‌های زیرکشندگی، لاروهای تیمار شده با LC25 هر عامل به‌صورت مجزا و نیز ترکیب LC12.5 قارچ + LC12.5 بینو2 مورد بررسی قرار گرفتند و فراسنجه‌های جدول زندگی شامل بقا، طول دوره‌های رشدی، طول عمر حشره کامل، توان تولیدمثل و شاخص‌های رشد جمعیتی مانند نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r), نرخ خالص تولیدمثل (R₀), میانگین طول مدت یک نسل (T) و نرخ متناهی افزایش جمعیت (λ) با روش جدول زندگی دو‌جنسی محاسبه شد. یافته‌ها: نتایج زیست‌سنجی نشان داد که مرگ‌ومیر لاروها به غلظت هر دو عامل وابسته است. مقدار LC₅₀ قارچ Lecanicillium lecanii ایزوله 229 برای لاروهای سن سوم و چهارم به‌ترتیب 01/2×105 و 78/7×105 کنیدیوم در میلی‌لیتر برآورد شد. همچنین، LC₅₀ حشره‌کش بینو2 پس از 48 ساعت برای این دو سن لاروی به‌ترتیب 50/275 و 09/308 میکرولیتر بر لیتر تعیین شد. ارزیابی سازگاری نشان داد که نصف دوز توصیه‌شده بینو2 هیچ اثر بازدارنده معنی‌داری بر جوانه‌زنی کنیدی‌ها نداشت و بیش از 92 درصد جوانه‌زنی مشاهده شد، در حالی‌که دوز توصیه‌شده موجب کاهش جوانه‌زنی و دو برابر دوز توصیه‌شده سبب توقف کامل آن شد. بررسی اثرهای زیرکشندگی نیز نشان داد که تمامی تیمارها، شامل LC₂₅ قارچ، LC₂₅ بینو2 و اختلاط LC₁₂.₅+LC₁₂.₅، اثر معنی‌داری بر ویژگی‌های زیستی آفت داشتند. در تمامی تیمارها، طول دوره نابالغ افزایش و طول عمر حشرات کامل کاهش یافت. همچنین، تولیدمثل و شاخص‌های رشد جمعیت به‌طور معنی‌داری کاهش پیدا کردند. بیشترین کاهش در نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r) و نرخ خالص تولیدمثل (R₀) در تیمار اختلاط مشاهده شد که بیانگر اثر هم‌افزای قارچ و بینو2 در تضعیف توان بقا و رشد جمعیت آفت است. افزون بر این، افزایش معنی‌دار میانگین طول یک نسل (T) نشان داد که روند رشد و گسترش جمعیت آفت در نسل‌های بعدی نیز کندتر خواهد شد. نتیجه‌گیری: در مجموع، نتایج این پژوهش ثابت کرد که قارچ L. lecanii و حشره‌کش گیاهی بینو2 هر دو قابلیت قابل توجهی در کنترل پروانة جوانه‌خوار بلوط (T. viridana) دارند و کاربرد همزمان آنها در غلظت‌های مناسب می‌تواند منجر به کاهش مصرف دوزهای بالاتر و افزایش اثربخشی شود. از آنجا که اختلاط زیرکشنده سبب تضعیف جمعیت آفت و کاهش توان پویایی آن شد، این راهبرد می‌تواند در برنامه‌های مدیریت تلفیقی آفت جوانه‌خوار بلوط به‌عنوان گزینه‌ای سازگار با محیط‌ زیست مدنظر قرار گیرد. با توجه به نتایج امیدوارکننده آزمایشگاهی، پیشنهاد می‌شود بررسی‌های مزرعه‌ای برای ارزیابی پایداری و کارایی این روش در شرایط واقعی جنگل انجام شود.

https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121929_e30bbbfc8e87ba708b53436eb0f6d546.pdf