<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0">
  <channel>
    <title>پژوهش و توسعه جنگل</title>
    <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/</link>
    <description>پژوهش و توسعه جنگل</description>
    <atom:link href="" rel="self" type="application/rss+xml"/>
    <language>fa</language>
    <sy:updatePeriod>daily</sy:updatePeriod>
    <sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
    <pubDate>Wed, 23 Sep 2026 00:00:00 +0330</pubDate>
    <lastBuildDate>Wed, 23 Sep 2026 00:00:00 +0330</lastBuildDate>
    <item>
      <title>ارزیابی خردزیستگاه‌های درختی در مراحل تحولی راشستان‌های قطعه شاهد کلاردشت</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121928.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: مدیریت پایدار بوم‌سازگان‌های جنگلی مستلزم بهره‌گیری از شاخص‌های زیستی مناسب برای ارزیابی وضعیت بوم‌شناسی جنگل است. خردزیستگاه‌های درختی از مهم‌ترین این شاخص‌ها به‌شمار می‌روند؛ زیرا زیستگاه ضروری بسیاری از گونه‌های جانوری، گیاهی و قارچی را فراهم می‌کنند و در جنگل‌های طبیعی یا جنگل‌های با حداقل مداخلات مدیریتی از فراوانی و تنوع بیشتری برخوردارند. این ساختارها که روی درختان زنده یا خشک‌دارها شکل می‌گیرند، شامل حفره‌های تجمع آب، حفره‌های تغذیه دارکوب، دالان حشرات و دیگر ساختارهای ویژه هستند که برای بقا، تغذیه و تولیدمثل بسیاری از گونه‌ها اهمیت دارند. هدف از این پژوهش، شناسایی، ارزیابی و مقایسه خردزیستگاه‌های درختی در مراحل مختلف تحولی راشستان‌های کمتر دست‌خورده قطعه شاهد منطقه کلاردشت بود.مواد و روش‌ها: این بررسی، در قطعة شاهد سری یک طرح جنگلداری لنگا در حوضة آبخیز شماره 36 (کاظم رود) انجام شد. مراحل تحولی بر اساس تعاریفKorpel ، از سال 1387 در قطعة شاهد شناسایی و در هر مرحله تحولی اولیه، اپتیمال (اوج) و تخریب (پوسیدگی) یک قطعة نمونه به وسعت یک هکتار (100 &amp;amp;times;100 متر) با در نظر گرفتن اضلاع در چهار جهت اصلی انتخاب شدند. گونه و قطر برابرسینه تمام درختان در هر قطعه اندازه‌گیری و ثبت شد. شناسایی خردزیستگاه‌های درختی بر اساس راهنمای اینتگریت پلاس (integrate+) اتحادیه اروپا، شامل &amp;amp;nbsp;هشت فرم کلی (حفره&amp;amp;shy;ها، صدمه&amp;amp;shy;ها و آسیب&amp;amp;shy;ها، پوست، چوب مرده، شکل رشد/ تغییر حالت، اپی&amp;amp;shy;فیت&amp;amp;shy;ها، لانه&amp;amp;shy;ها و سایر) و 20 گروه (حفره&amp;amp;shy;های دارکوب، حفره&amp;amp;shy;های روی تنه ، حفره&amp;amp;shy;های شاخه، حفره&amp;amp;shy;های تجمع آب، دالان حشرات ، فقدان پوست، شکستگی تنه و تاج، ترک و زخم، پارگی پوست، ساختار پوست، شاخه&amp;amp;shy;های خشک، حفره&amp;amp;shy;های گورچه&amp;amp;shy;ای، تودة انبوه شاخه، غده&amp;amp;shy;های سرطانی، اندام&amp;amp;shy;های باردهی قارچ&amp;amp;shy;های چوب&amp;amp;shy;زی، قارچ&amp;amp;shy;های غیرحقیقی، کریپتوفیت&amp;amp;shy;ها، لانه&amp;amp;shy;ها، جریان شیرابه، ریزخاک) &amp;amp;shy;در سه قطعه نمونه یک هکتاری انجام شد.یافته‌ها: در مراحل تحولی اولیه، اوج و پوسیدگی، به‌ترتیب 6/40، 2/6 و 8/16 درصد درختان فاقد هرگونه خردزیستگاه بودند. بیشترین تعداد خردزیستگاه ثبت‌شده روی یک درخت، در مرحله اولیه 13 مورد روی یک درخت راش با قطر برابرسینه 98 سانتی‌متر، در مرحله اوج 9 مورد روی یک درخت شیردار با قطر برابرسینه 43 سانتی‌متر و در مرحله پوسیدگی 10 مورد روی یک درخت ممرز با قطر برابرسینه 56 سانتی‌متر بود. از 20 گروه خردزیستگاه بررسی‌شده، لانه موجودات در هیچ‌یک از مراحل تحولی مشاهده نشد. به‌جز حفره‌های تجمع آب، سایر خردزیستگاه‌ها بیشترین فراوانی را، با اختلافی اندک، در مرحله اوج نشان دادند و روند تغییرات آن‌ها در مراحل مختلف تحولی تقریباً مشابه بود. اگرچه پوشش خزه در هر سه مرحله الگوی مشابهی داشت، فراوانی آن در مرحله اولیه بیشتر بود. همچنین، به‌جز حفره تجمع آب، بیشترین فراوانی خردزیستگاه‌ها با اندکی اختلاف به&amp;amp;shy;ترتیب در درختان با قطر متوسط مرحله اوج، درختان با قطر متوسط مرحله پوسیدگی و درختان قطور مرحله اوج ثبت شد. بیشترین تعداد حفره‌های تجمع آب نیز در مرحله اولیه و در کلاس‌های قطور (32)، کم‌قطر (23) و خیلی قطور (16) شمارش شد. فراوانی دالان حشرات و حفره‌های چوب‌خواران در درختان کم‌قطر مرحله پوسیدگی (9) بیش از سایر مراحل بود. به‌طور متوسط، 03/16 درصد (9/43 اصله) درختان دارای حفره، 11/2 درصد (5/5 اصله) دارای صدمه، 03/8 درصد (3/22 اصله) دارای خردزیستگاه‌های مرتبط با پوست، 02/3 درصد (7/8 اصله) دارای اندام‌ها و تاج خشک، 29/19 درصد (7/52 اصله) دارای تغییر شکل تنه، 72/12 (33 اصله) درصد دارای اپی‌فیت و 24/2 درصد (3/3 اصله) دارای دیگر خردزیستگاه‌ها بودند. همچنین، میانگین تعداد خردزیستگاه‌ها 1/2 مورد در هر درخت بود و 6/18 درصد درختان دارای پنج خردزیستگاه یا بیشتر بودند.نتیجه‌گیری: تشکیل خردزیستگاه‌های درختی با توجه به گونه درختی، شرایط مکانی، قطر درخت و نوع مدیریت جنگل متفاوت است. اگرچه فراوانی خردزیستگاه‌ها با افزایش قطر برابرسینه افزایش می‌یابد، برخی گروه‌های خردزیستگاهی در درختان کم‌قطر، فراوانی بالایی دارند. از این‌رو، حفاظت از تنوع زیستی باید شامل درختان در اندازه‌های مختلف باشد. حفظ درختان قطور با بیش از پنج نوع خردزیستگاه‌ و همچنین درختان کم‌قطر با خردزیستگاه‌های منحصربه&amp;amp;shy;فرد ضروری است. علاوه بر این، درختانی که قابلیت تشکیل خردزیستگاه در آینده را دارند، باید در برنامه‌های حفاظتی مورد توجه قرار گیرند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>ارزیابی تأثیر کنترل بیولوژیک بر جمعیت پروانة جوانه‌خوار بلوط (Tortrix viridana L.) و بازیابی تاج‌پوشش در جنگل‌های زاگرس با استفاده از سنجش از دور</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121916.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: آفات برگ‌خوار یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکنندة سلامت و پایداری بوم‌سازگان‌های جنگلی محسوب می‌شوند. تغییرات اقلیمی و افزایش دمای جهانی، موجب افزایش فراوانی و گسترش جغرافیایی این آفات در جنگل‌های ایران شده است. پروانة جوانه‌خوار بلوط (Tortrix viridana L.) از جمله آفات مهم جنگل‌های بلوط است که با تغذیه از برگ‌های درختان شاخه‌زاد، موجب برگ‌زدایی، کاهش سطح فتوسنتزی و تضعیف درختان می‌شود. کنترل این آفت در مناطق صعب‌العبور زاگرس، نیازمند روش‌های سازگار با محیط‌زیست است. در این راستا، عوامل زیستی مانند Bacillus thuringiensis (Bt) می‌توانند جایگزین مناسبی برای آفت‌کش‌های شیمیایی باشند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر محلول‌پاشی Bt بر جمعیت پروانة جوانه‌خوار بلوط و ارزیابی قابلیت شاخص پوشش گیاهی NDVI استخراج‌شده از تصاویر Sentinel-2 در پایش اثرات فعالیت آفت انجام شد.مواد و روش‌ها: این پژوهش در سطحی حدود ۹۲۶ هکتار از جنگل‌های بلوط منطقة قبرحسین شهرستان پیرانشهر در شمال‌غرب ایران، به‌عنوان یکی از کانون‌های آلودگی پروانة جوانه‌خوار بلوط، انجام شد. برای کنترل آفت، محلول‌پاشی زمینی باکتری Bt با غلظت یک کیلوگرم در ۱۰۰ لیتر آب در اردیبهشت ۱۴۰۲ انجام گرفت. ارزیابی اثر تیمار با استفاده از طرح قبل-بعد-شاهد-تیمار (BACI) انجام شد. در مناطق شاهد و تیمار، سه خط‌نمونة ۳۰۰ متری به‌صورت تصادفی-سیستماتیک مستقر و در هر خط، ۳۰ درخت با فاصلة ۳۰ متر انتخاب شد. شمارش لاروها پیش از محلول‌پاشی و یک ماه پس از آن انجام گرفت. اثر Bt بر تراکم لاروها با استفاده از مدل خطی آمیخته BACI، با درنظر گرفتن تیمار، زمان و اثر متقابل آن‌ها به‌عنوان اثرهای ثابت و شناسة درخت به‌عنوان اثر تصادفی، تحلیل شد. همچنین درصد کاهش تراکم لاروها با شاخص &amp;amp;Delta;Dxt محاسبه شد. برای بررسی پاسخ پوشش گیاهی، شاخص NDVI از تصاویر Sentinel-2 Level-2A در دورة فروردین تا شهریور ۱۴۰۲ استخراج شد. پردازش تصاویر و تولید سری زمانی NDVI در مقیاس پیکسلی ۱۰ متر با استفاده از پلتفرم Google Earth Engine انجام و ارتباط بین NDVI و تراکم لاروها با رگرسیون خطی ساده ارزیابی شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که میانگین تراکم لاروهای T. viridana در منطقة تیمار پس از محلول‌پاشی Bt از 74/15&amp;amp;plusmn;37/53 به 26/7&amp;amp;plusmn;73/18 لارو در هر درخت کاهش یافت، درحالی‌که در منطقة شاهد تغییرات محدودی مشاهده شد و میانگین تراکم لاروها از 25/12&amp;amp;plusmn;74/48 به 87/10&amp;amp;plusmn;03/47 لارو در هر درخت رسید. نتایج مدل خطی آمیخته نشان داد که اثر متقابل تیمار &amp;amp;times; زمان از نظر آماری معنی‌دار بود (p &amp;amp;lt; 0.001)، که بیانگر تأثیر مستقیم محلول‌پاشی Bt بر کاهش جمعیت آفت است. مقایسه‌های پس‌آزمون نیز کاهش معنی‌دار تراکم لاروها در منطقة تیمار و نبود تغییر معنی‌دار در منطقة شاهد را تأیید کرد. شاخص &amp;amp;Delta;Dxt نشان داد که محلول‌پاشی Bt موجب کاهش حدود ۶۵ درصدی تراکم لاروها شد، درحالی‌که تغییرات منطقة شاهد در محدودة نوسانات طبیعی جمعیت آفت قرار داشت. تحلیل سری زمانی NDVI نشان داد که هر دو منطقه الگوی فصلی مشابهی داشتند، اما پس از تیمار، مقادیر NDVI در منطقة تیمار به‌طور پایدار بیشتر از شاهد باقی ماند. کاهش کمتر NDVI در منطقة تیمار نشان‌دهندة حفظ بهتر پوشش گیاهی و کاهش خسارت تغذیه‌ای لاروها بود. نتایج رگرسیون خطی نیز نشان داد که پیش از محلول‌پاشی، بین NDVI و تراکم لاروها در هر دو منطقه رابطة مثبت و معنی‌دار وجود داشت؛ اما پس از تیمار، این رابطه در منطقة تیمار غیرمعنی‌دار شد، که بیانگر کاهش ارتباط مستقیم فعالیت آفت با تغییرات پوشش گیاهی پس از کاربرد Bt است.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که محلول‌پاشی زیستی با Bt به‌طور معنی‌داری موجب کاهش تراکم لاروهای پروانة جوانه‌خوار بلوط شد و بر اساس طرح BACI و مدل خطی آمیخته، این اثر از نوسانات طبیعی جمعیت آفت در منطقة شاهد تفکیک شد. کاهش فعالیت تغذیه‌ای لاروها پس از تیمار Bt با حفظ مقادیر بالاتر NDVI در منطقة تیمار همراه بود که نشان‌دهندة کاهش برگ‌خواری و حفظ توان فتوسنتزی درختان است. همچنین، تحلیل رگرسیون نشان داد که پس از محلول‌پاشی، ارتباط بین NDVI و تراکم لاروها در منطقة تیمار از نظر آماری غیرمعنی‌دار شد، درحالی‌که این رابطه در منطقة شاهد باقی ماند. بنابراین، تلفیق داده‌های میدانی و شاخص NDVI استخراج‌شده از تصاویر Sentinel-2 می‌تواند روشی کارآمد برای ارزیابی کنترل زیستی آفات و پایش سلامت پوشش گیاهی در مقیاس‌های وسیع باشد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>پاسخ آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی نهال‌های دو‌سالة بنه ( Pistacia atlantica Desf.) به تنش همزمان خشکی و گردوغبار</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121930.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: طی دو دهه اخیر، شدت خشکسالی و وقوع طوفان‌های گردوغبار در ایران، به‌ویژه در استان‌های غربی و جنوب‌غربی، روندی افزایشی داشته و فشار قابل‌توجهی بر بوم‌سازگان‌های طبیعی وارد کرده است. جنگل‌های زاگرس به‌عنوان یکی از ارزشمندترین و حساس‌ترین بوم‌سازگان‌های کشور، در برابر تنش‌های هم‌زمان ناشی از خشکسالی و گردوغبار آسیب‌پذیر هستند. این تنش‌ها با کاهش رشد، اختلال در فرایندهای فیزیولوژیک و تسریع زوال درختان، پایداری زیست‌بوم را تهدید می‌کنند. بنه (Pistacia atlantica Desf.) از گونه‌های مهم جنگلی مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران است که به‌دلیل نقش بوم‌شناختی و اقتصادی خود، در حفظ تعادل این بوم‌سازگان‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. از این‌رو، این پژوهش با هدف بررسی اثر هم‌زمان تنش‌های خشکی و گردوغبار بر فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی نهال‌های بنه، به‌منظور شناخت بهتر سازوکارهای دفاعی این گونه و ارائه راهکارهای مدیریتی برای افزایش مقاومت آن در برابر تنش‌های محیطی انجام شد.مواد و روش‌ها: این پژوهش در بازه زمانی اسفندماه ۱۴۰۱ تا آذرماه ۱۴۰۲ در گلخانة دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه لرستان انجام شد. آزمایش به&amp;amp;shy;صورت فاکتوریل با استفاده از طرح کرت&amp;amp;shy;های خردشده (اسپلیت پلات) در قالب بلوک&amp;amp;shy;های کامل تصادفی با ۳۸۴ نهال بنه اجرا شد. نهال‌ها تحت تنش خشکی در سه سطح شامل ۱۰۰ درصد (بدون تنش)، ۷۵ درصد و ۵۰ درصد ظرفیت زراعی و همچنین تنش گردوغبار در چهار سطح صفر، ۳۵۰، ۷۵۰ و ۱۵۰۰ میکروگرم بر مترمکعب قرار گرفتند. اتاقک‌های رشد با پوشش پلاستیکی و ابعاد مشخص در داخل گلخانه احداث و گلدان‌ها در داخل این اتاقک‌ها قرار گرفتند. خاک مورد استفاده برای گلدان‌ها ترکیبی برابر از خاک زراعی، ماسه و کود دامی بود که مشابه خاک نهالستان جنگلی تهیه شده بود. در پایان دورة آزمایش، نمونه‌برداری از برگ‌های نهال انجام شد و فعالیت آنزیم‌های کاتالاز (CAT)، پراکسیداز (POD)، سوپراکسید دیسموتاز (SOD) و آسکوربات پراکسیداز (APX) در آزمایشگاه اندازه‌گیری شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که تأثیر تنش‌های خشکی و گردوغبار بر فعالیت آنزیم‌های مذکور در سطح اطمینان ۹۹ درصد معنی‌دار بوده است. هرچند اثر متقابل این دو تنش تنها در مورد آنزیم آسکوربات پراکسیداز معنی‌دار نبود، که نشان‌دهندة تأثیر مستقل هر تنش بر فعالیت این آنزیم است. آنزیم کاتالاز با افزایش شدت تنش، روند افزایشی قابل توجهی نشان داد. در شرایط تنش خشکی با سطح آبیاری ۵۰ درصد ظرفیت زراعی، فعالیت آنزیم‌های آسکوربات پراکسیداز و سوپراکسید دیسموتاز در پاسخ به افزایش غلظت گردوغبار ابتدا کاهش مختصری را در غلظت ۳۵۰ میکروگرم بر مترمکعب نشان دادند. این کاهش اولیه احتمالاً ناشی از آسیب موقتی به سیستم آنتی‌اکسیدانی گیاه یا مهار عملکرد آنزیم در اثر فشار استرس اکسیداتیو بوده است که منجر به کاهش موقت کارایی آنزیم می‌شود با افزایش بیشتر غلظت گرد و غبار به سطوح ۷۵۰ و ۱۵۰۰ میکروگرم بر مترمکعب، فعالیت SOD به&amp;amp;shy;طور قابل توجهی افزایش یافت که نشان‌دهندة فعالسازی مکانیزم‌های جبرانی و تقویت پاسخ آنتی‌اکسیدانی در گیاه برای مقابله با آسیب ناشی از گونه‌های فعال اکسیژن است. هرچند فعالیت آنزیم پراکسیداز تحت تأثیر تنش‌های خشکی و گردوغبار در سطح آماری معنی‌دار قرار گرفت، اما روند تغییرات آن در پاسخ به افزایش شدت تنش، الگوی مشخص افزایشی یا کاهشی نداشت.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که نهال‌های بنه در مواجهه با تنش هم‌زمان خشکی و گردوغبار، با افزایش معنی‌دار فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی کاتالاز، پراکسیداز و سوپراکسید دیسموتاز، پاسخ دفاعی مؤثر و سازگارانه‌ای از خود نشان می‌دهند. افزایش فعالیت سوپراکسید دیسموتاز به‌عنوان نخستین خط دفاعی در برابر گونه‌های فعال اکسیژن، نقش مهمی در حفظ یکپارچگی سلولی و کاهش آسیب‌های اکسیداتیو ایفا می‌کند و بیانگر توان سازگاری این گونه با شرایط نامساعد محیطی است. با این حال، در سطوح بالای تنش خشکی و گردوغبار، عملکردهای فیزیولوژیک گیاه به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفته و رشد نهال‌ها محدود می‌شود؛ به‌گونه‌ای که احتمال خشکیدگی آن‌ها افزایش می‌یابد. ازاین‌رو، کاهش منابع تولید ریزگرد از طریق احیای تالاب‌ها، تأمین حق‌آبه، استفاده از گونه‌های گیاهی مقاوم در کانون‌های گردوغبار و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای برای مدیریت منابع آب و کنترل کانون‌های فرامرزی گردوغبار، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش شدت این تنش‌ها، بهبود کیفیت هوا و افزایش پایداری جنگل‌های زاگرس ایفا کند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>ارزیابی پیامدهای بازسازی شبکة جاده در جنگل گیان با روش تحلیلی SWOT</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121860.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: جنگل گیان، تنها بازمانده جنگل‌های بلوط غرب در استان همدان، از ارزش بوم‌شناختی و تفرجگاهی بالایی برخوردار است. آسفالت شدن جاده دسترسی، ضمن تسهیل رفت‌وآمد، موجب افزایش چشمگیر گردشگران و تشدید فشار بر این بوم‌سازگان شده است. در مقابل، دیدگاه‌های متفاوتی درباره مدیریت جنگل وجود دارد؛ برخی بر حفاظت کامل و برخی بر توسعه زیرساخت‌های گردشگری تأکید دارند. با توجه به وابستگی بخشی از معیشت ساکنان محلی به این جنگل، حذف گردشگری یا قرق کامل آن امکان‌پذیر نیست، اما تردد بی‌ضابطه، کوبیدگی خاک، روشن کردن آتش و تخریب پوشش گیاهی، پایداری جنگل را تهدید می‌کند. ازاین‌رو، این پژوهش با استفاده از دیدگاه ذی‌نفعان، نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای ناشی از بازسازی جاده را ارزیابی و راهبردهای مناسب برای مدیریت پایدار جنگل گیان را ارائه می‌کند.مواد و روش‌ها: در این پژوهش، وضعیت جنگل گیان و راهبردهای مدیریتی آینده آن با استفاده از تحلیل SWOT و بر پایه دیدگاه کارشناسان ارزیابی شد. در مرحله نخست، 35 پرسشنامه باز در میان کارشناسان اداره منابع طبیعی، اداره حفاظت محیط‌زیست، اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، شهرداری گیان و پژوهشگران مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان توزیع شد تا نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای مرتبط با جنگل شناسایی شوند. پس از جمع‌بندی پاسخ‌ها، پرسشنامه دوم برای تعیین اهمیت هر عامل بر اساس طیف پنج‌درجه‌ای لیکرت تهیه و تکمیل شد. سپس برای هر عامل، ضریب وزنی بین صفر تا یک با توجه به میزان اهمیت آن اختصاص یافت و عوامل داخلی (قوت و ضعف) و خارجی (فرصت و تهدید) در ماتریس‌های ارزیابی عوامل داخلی (IFE) و خارجی (EFE) تحلیل شدند. امتیاز نهایی هر عامل از حاصل‌ضرب ضریب وزنی در امتیاز آن محاسبه شد تا سهم واقعی عوامل در وضعیت جنگل مشخص شود. در ادامه، میانگین، کمینه و بیشینه امتیاز عوامل در سازمان‌های مختلف محاسبه و بر اساس نتایج حاصل از ماتریس‌های داخلی و خارجی، راهبرد مدیریتی مناسب هر سازمان و در نهایت راهبرد کلی مدیریت آینده جنگل تعیین شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که میانگین بیشینة نظرهای کارشناسان اداره‌های ذی‌ربط در مورد عامل داخلی قوت بازسازی شبکة جاده‌های جنگلی گیان بازرسی مامورین (94/3) و کمینة آن مربوط به دسترسی پژوهشگران (17/3) است. میانگین بیشینه نظرهای کارشناسان اداره‌های مربوطه در مورد عامل داخلی، ضعف بازسازی شبکه جاده‌های جنگلی گیان تراکم نامناسب جاده (75/3) و کمینه آن مربوط به ایمنی پایین جاده (72/2) است. همچنین یافته‌های پژوهش، نشان داد که عوامل مدیریت واحد و توانمندسازی جوامع از نظر کارشناسان دارای میانگین بیشینه بوده (17/4) درحالی‌که جاده دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی (00/3) دارای کمترین مقدار است. یافته‌های پژوهش در خصوص میانگین بیشینه و کمینة عامل خارجی تهدید در اداره‌های مختلف نشان داد که عامل تهدید ذخایر ژنتیکی (28/4) دارای بیشترین مقدار و ساخت تاسیسات (33/3) نیز کمترین مقدار را به‌خود اختصاص داده بود. بر اساس یافته‌های پژوهش، مهم‌ترین عامل قوت، خدمات مربوط به جنگل (انجام عملیات بهره‌برداری و فعالیت‌های جنگل‌شناسی، مدیریت حق‌آب بهره‌برداران، دسترسی بهتر به درختان برای آبیاری تکمیلی، دسترسی سریع به مناطق آتش‌گرفته در مواقع آتش‌سوزی و غیره) است. بر اساس نتایج، پایین بودن سطح استاندارد ایمنی جاده و استفاده از مصالح نامناسب جاده از ضعف‌های مهم بازسازی شبکه جاده‌های جنگلی گزارش شد. بیشترین امتیاز عامل فرصت به مدیریت واحد تمامی امکانات اقتصادی، طبیعی، فرهنگی و تاریخی توسط شورای منتخب اداره‌های ذی‌ربط جنگل تعلق گرفت. در خصوص عامل خارجی تهدید نیز مهم‌ترین عامل، بالا رفتن هزینه‌های مدیریتی درنظر گرفته شد.نتیجه‌گیری: در کل بر اساس یافته‌های پژوهش مشخص شد که مهم‌ترین عامل قوت خدمات مربوط به جنگل است. پایین بودن سطح استاندارد ایمنی جاده و استفاده از مصالح نامناسب جاده نیز از مهم‌ترین ضعف‌های موجود بود. در ارتباط با عامل خارجی فرصت، بیشترین امتیاز به مدیریت واحد تمامی امکانات اقتصادی، طبیعی، فرهنگی و تاریخی توسط شورای منتخب اداره‌های ذی‌ربط به‌منظور پیشبرد همه‌جانبة اهداف محیط‌زیستی، گردشگری و اقتصاد جوامع محلی در جنگل گیان تعلق گرفت. همچنین، بررسی عوامل خارجی تهدید نشان داد که افزایش هزینه‌های مدیریتی مهم‌ترین عامل تهدیدکننده محسوب می‌شود.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی شاخص‏ ‏های کیفیت لاشبرگ درختان پهن ‏برگ و سوزنی‏ برگ در کاربری‏ های مختلف جنگل‌های زاگرس</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121927.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: تجزیة لاشبرگ یکی از مهم‌ترین فرآیندهای بوم‌شناختی مؤثر بر چرخة عناصر غذایی، حاصلخیزی خاک و پویایی کربن در بوم‌سازگان‌های جنگلی است. این فرآیند با تأثیر بر بازگشت عناصر غذایی و تشکیل مادة آلی، نقش اساسی در حفظ کیفیت خاک دارد. سرعت تجزیه به کیفیت لاشبرگ، شرایط محیطی و فعالیت میکروارگانیسم‌های خاک وابسته است. با وجود اهمیت این فرآیند، پژوهش‌های اندکی به مقایسة همزمان تجزیة لاشبرگ گونه‌های پهن‌برگ و سوزنی‌برگ در کاربری‌های مختلف، به‌ویژه در جنگل‌های زاگرس، پرداخته‌اند. از این‌رو، هدف این پژوهش بررسی و مقایسة شاخص‌های کیفیت و تجزیه‌پذیری لاشبرگ برخی گونه‌های پهن‌برگ و سوزنی‌برگ در کاربری‌های جنگل، باغ و کشاورزی و ارزیابی اثر تغییر کاربری اراضی بر این فرآیند است.مواد و روش‌ها: این پژوهش در سال 1399 در استان ایلام و با درنظر گرفتن سه کاربری شامل جنگل در منطقة حفاظت&amp;amp;shy;شده مانشت و قلارنگ، باغ و کشاورزی در شمال شهر ایلام انجام شد. برای بررسی روند تجزیة لاشبرگ سه گونة درختی پهن‌برگ شامل بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.)، بنه (Pistacia atlantica Desf.)، زالزالک (Crataegus pontica&amp;amp;nbsp; C.Koch.)، و دو گونة سوزنی‌برگ کاج سیاه (Pinus brutia Ten.) و سرو زربین (Cupressus Sempervirens L.) انتخاب شدند. لاشبرگ&amp;amp;shy;ها از جنگل&amp;amp;shy;های طبیعی جمع&amp;amp;shy;آوری و درون کیسه&amp;amp;shy;های لاشبرگ به ابعاد 20&amp;amp;times;20 سانتی&amp;amp;shy;متر و با قطر روزنه دو میلی&amp;amp;shy;متر در عمق سطحی خاک (صفر تا 10 سانتی‌متری) قرار داده شدند. مجموع کل کیسه&amp;amp;shy;های لاشبرگ 180 عدد بودند. پس از هر بار جمع&amp;amp;shy;آوری کیسة لاشبرگ&amp;amp;shy;ها، در دوره&amp;amp;shy;های زمانی 60، 120، 180و 240 روز شاخص&amp;amp;shy;های کیفی لاشبرگ اندازه&amp;amp;shy;گیری شدند. شاخص&amp;amp;shy;های کیفی لاشبرگ شامل نرخ تجزیة لاشبرگ، حد نهایی تجزیة لاشبرگ، بیشتر مقدار ماده آلی ازدست&amp;amp;shy;رفته با استفاده از روابط وزنی و ظرفیت بالقوه هوموسی شدن بررسی شدند. تجزیه و تحلیل داده&amp;amp;shy;ها به‌صورت فاکتوریل بر پایة بلوک کامل تصادفی با سه تکرار از طریق آنالیز واریانس و مقایسه میانگین (آزمون دانکن، سطح احتمال یک درصد) انجام شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که عوامل زمان، گونه و کاربری بر شاخص&amp;amp;shy;های کیفیت تجزیة لاشبرگ اثر&amp;amp;shy;&amp;amp;shy;گذار بوده است. همچنین، بیشترین مقدار ماده &amp;amp;shy;آلی از&amp;amp;shy;دست&amp;amp;shy;رفته در کاربری باغ مربوط به لاشبرگ بنه با 2/36 درصد و کمترین مقدار در گونة سرو با 2/18 درصد و در کاربری کشاورزی بیشترین در بنه با مقدار 31 درصد و کمترین در لاشبرگ سرو با 4/17درصد و در کاربری جنگل بیشترین مربوط به بنه با 3/29 درصد و کمترین در سرو با 5/16 درصد&amp;amp;nbsp; از دوره 240 روزه بود. نرخ تجزیة لاشبرگ در کاربری&amp;amp;shy;های مختلف در لاشبرگ بنه و بلوط نسبت به دیگر لاشبرگ&amp;amp;shy;ها بیشتر بود. در کاربری کشاورزی و باغ حد&amp;amp;shy;نهایی تجزیه در لاشبرگ زالزالک و بنه بیشتر از دیگر لاشبرگ&amp;amp;shy;ها به&amp;amp;shy;دست آمد اما در کاربری جنگل حد نهایی تجریه در لاشبرگ بلوط با 65 درصد (به دلیل زادگاه اصلی درختان بلوط درجنگل&amp;amp;shy;های زاگرس) بیشتر از دیگر لاشبرگ&amp;amp;shy;ها شد. حد نهایی تجزیه در دورة 240 روزه در لاشبرگ بنه با 4/15درصد در روز و در سرو با 6/12 درصد در روز کمترین مقدار بود. همچنین، بیشترین مقدار هوموسی شدن در سه کاربری مختلف مربوط به لاشبرگ بنه و سرو و کمترین مقدار در کاربری جنگل مربوط به لاشبرگ بلوط با 35/0 بخش (برگ) بود. علاوه براین، می&amp;amp;shy;توان نتیجه گرفت در کاربری&amp;amp;shy;های مختلف روند تجزیه تا حدودی مشابه بود؛ زیرا کاربری باغ و کشاورزی در زمان&amp;amp;shy;های گذشته جنگل بودند و با گذشت زمان تغییر کاربری داده شدند.نتیجه‌گیری: در این پژوهش در کاربری&amp;amp;shy;های جنگل، کشاورزی و باغ مقدار مادة آلی از&amp;amp;shy;دست&amp;amp;shy;رفته در لاشبرگ درختان بلوط با 8/29درصد و بنه2/36&amp;amp;nbsp; درصد بیشتر از دیگر لاشبرگ گونه&amp;amp;shy;های درختی بود. به‌طوری&amp;amp;shy;که بر اساس نتایج این بررسی به ‌مرور زمان مقدار مادة آلی از دست رفته نیز افزایش یافته است. در کاربری جنگل، لاشبرگ بلوط نسبت به دیگر گونه&amp;amp;shy;های درختی از نظر روند تجزیه&amp;amp;shy;پذیری پیشتاز بود. به‌نظر می&amp;amp;shy;رسد دو گونة بنه و بلوط در بوم سامانه جنگلی مورد بررسی در زاگرس از بین دیگر گونه&amp;amp;shy;های مورد بررسی بیشترین تأثیر را در افزایش حاصلخیزی و بهبود چرخة عناصر غذایی خاک داشته باشند. به‌طوری‌که این اثر حتی بعد از تغییر کاربری جنگل به باغ و زراعت نیز قابل توجه است. بنابراین برای احیای جنگل در منطقة زاگرس، کاشت گونة بنه به‌عنوان گونة همراه با درخت بلوط می&amp;amp;shy;تواند در اولویت طرح‌های جنگلکاری قرار گیرد و با وجود گونه&amp;amp;shy;های بومی با نرخ تجزیه مطلوب تا حد امکان از ورود سوزنی&amp;amp;shy;برگان در این عرصه&amp;amp;shy;ها اجتناب کرد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>تأثیر مشخصات مالچ سنگ‌ریزه‌ای بر کنترل گرد و غبار جاده‌های جنگلی منطقة عرب‌داغ استان گلستان</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121932.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: شبکة جاده‌های جنگلی استان گلستان بیشتر خاکی یا شن‌ریزی شده‌اند و در فصل‌های گرم سال به‌ویژه تابستان، تحت تأثیر وزش باد و تردد وسایل نقلیه، مقدار قابل‌توجهی گرد و غبار تولید می‌کنند. این پدیده علاوه بر کاهش کیفیت دید رانندگان و تهدید ایمنی عبور و مرور، موجب آلودگی محیط‌زیست، نارضایتی گردشگران و تسریع در فرسایش سطحی جاده‌ها می‌شود. از این‌رو، شناسایی راهکارهای پایدار برای کنترل گرد و غبار جنگل ‌راه‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. یکی از روش‌های متداول و قابل‌اجرا در اراضی خشک و نیمه‌خشک استفاده از پوشش‌های سنگ‌ریزه‌ای (مالچ سنگ&amp;amp;shy;ریزه) است که می‌تواند با ایجاد زبری سطحی، نفوذ باد به لایه‌های خاک را کاهش داده و درعین‌حال ذرات گرد و غبار را به&amp;amp;shy;دام اندازد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر نوع و درصد پوشش سنگ&amp;amp;shy;ریزه بر کنترل گرد و غبار جاده‌های جنگلی عرب‌داغ در شرق استان گلستان انجام شد.مواد و روش‌ها: برای این منظور از دستگاه تونل باد پرتابل استفاده شد که می&amp;amp;shy;تواند با ایجاد جریان کنترل‌شده هوا در مسیر افقی، رفتار ذرات خاک و مقدار فرسایش بادی را در مقیاس میدانی شبیه‌سازی کند. سطح تماس تونل 60 &amp;amp;times; 38 سانتی‌متر درنظر گرفته شد و بخش‌هایی از شبکة جاده با ویژگی‌های هندسی یکنواخت (از نظر شیب، انحنا و عرض) به‌صورت تصادفی انتخاب شد. در این قطعات، تیمارهای مختلف پوشش سنگ&amp;amp;shy;ریزه با سه اندازة قلوه‌سنگ کوچک (بزرگ‌تر از سه سانتی‌متر)، سنگ&amp;amp;shy;ریزه بادامی (سه تا 5/1 سانتی‌متر) و ریگ (کوچک‌تر از 5/1 سانتی‌متر) با چهار سطح پوشش صفر (شاهد)، 25، 50 و 75 درصد اجرا شد. پس از پاشش مصالح، سطوح تیمار شده با غلتک استوانه‌ای دستی متراکم شد تا پایداری اولیة سطح تأمین شود. آزمایش‌ها در دو سرعت جریان باد (دو و چهار متر بر ثانیه) که بیانگر شرایط واقعی باد در هنگام عبور خودروها بر سطح جاده هستند، انجام شد. برای هر سرعت سه تکرار و درمجموع 72 نمونه آزمایشی مورد ارزیابی قرار گرفت. گرد و غبار جمع‌آوری‌شده در محفظة سیلیکونی انتهای تونل پس از هر آزمایش توسط ترازوی دیجیتال با دقت 1/0 میلی‌گرم وزن شد. داده‌ها با طراحی آزمایش فاکتوریل و تجزیة آماری در قالب مدل خطی عمومی در سطح اطمینان 99 درصد در نرم‌افزار SPSS تحلیل شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که اثر مستقل نوع سنگ‌ریزه، درصد پوشش و سرعت باد بر مقدار گردوغبار تولیدشده در سطح 1 درصد معنی‌دار بود (P&amp;amp;lt;0.01). همچنین، اثر متقابل نوع سنگ‌ریزه و درصد پوشش نیز معنی‌دار بود، اما برهم‌کنش این دو عامل با سرعت باد تفاوت آماری معنی‌داری نشان نداد (P&amp;amp;gt;0.05). مقایسه میانگین‌ها نشان داد که همه انواع سنگ‌ریزه نسبت به تیمار شاهد موجب کاهش معنی‌دار گردوغبار شدند، هرچند قلوه‌سنگ‌های کوچک بیشترین کارایی را داشتند. میانگین گردوغبار تولیدشده در تیمار شاهد 15/17 گرم بر مترمکعب بود که در تیمارهای قلوه‌سنگ کوچک، سنگ‌ریزه بادامی و ریگ به‌ترتیب به 72/9، 09/11 و 87/11 گرم بر مترمکعب کاهش یافت. افزایش درصد پوشش نیز به‌طور معنی‌داری میزان گردوغبار را کاهش داد؛ به‌طوری‌که پوشش 75 درصد قلوه‌سنگ کوچک در سرعت‌های دو و چهار متر بر ثانیه به‌ترتیب موجب 81 و 71 درصد کاهش گردوغبار شد. در همین سطح پوشش، سنگ‌ریزه بادامی کاهش 44 و 50 درصدی و ریگ حدود 44 درصد کاهش را در هر دو سرعت باد ایجاد کرد، در حالی که کمترین اثر کنترلی در پوشش 25 درصد مشاهده شد. همچنین، افزایش سرعت باد از دو به چهار متر بر ثانیه باعث افزایش معنی‌دار تولید گردوغبار گردید. بررسی نتایج نشان داد که اندازه و شکل هندسی سنگ‌ریزه‌ها نقش مهمی در پایداری سطح خاک دارند؛ به‌گونه‌ای که قلوه‌سنگ‌های کوچک با افزایش زبری سطح، کاهش سرعت جریان نزدیک بستر و پر کردن منافذ خاک، توان فرسایندگی باد را کاهش داده و در نتیجه بیشترین کارایی را در مهار انتشار ذرات معلق و کنترل گردوغبار نشان دادند.نتیجه‌گیری: مالچ سنگ&amp;amp;shy;ریزه، بسته به‌اندازه و درصد پوشش، می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی از فرسایش بادی سطح جاده‌های جنگلی پیشگیری کند و درعین‌حال مقدار گرد و غبار معلق در اثر تردد وسایل نقلیه را کاهش دهد. با توجه به دسترسی آسان به منابع قرضه سنگی در شرق استان گلستان، استفاده از قلوه‌سنگ‌های کوچک با تراکم حدود 75 درصد به‌عنوان راهکاری اقتصادی، با دوام و زیست‌محیطی در کنترل گرد و غبار جاده‌های جنگلی عرب‌داغ توصیه می‌شود. با این ‌حال، پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های آینده، دوام زمانی این نوع مالچ و تغییر عملکرد آن در بازه‌های فصلی و تحت بارندگی‌های طبیعی بررسی شود تا از پایداری درازمدت و اثربخشی واقعی آن در شرایط میدانی اطمینان حاصل شود.</description>
    </item>
    <item>
      <title>تاثیر قارچ بیمارگر Lecanicillium lecanii در اختلاط با حشره‌کش گیاهی بینو2 (Bino2®) بر لارو‌های پروانة جوانه‌خوار بلوط Tortrix viridana L.</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121929.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: پروانة جوانه‌خوار بلوط (Tortrix viridana L.) یکی از مهم‌ترین آفات جنگل‌های بلوط است که با تغذیه از جوانه‌ها و برگ‌های جوان، موجب کاهش فتوسنتز، افت رشد، خزان زودرس و در نهایت زوال درختان می‌شود. با توجه به محدودیت‌های استفاده از سموم شیمیایی، بهره‌گیری از عوامل زیستی و حشره‌کش‌های گیاهی در قالب مدیریت تلفیقی آفات به‌عنوان راهکاری پایدار مورد توجه قرار گرفته است. قارچ بیمارگر حشرات Lecanicillium lecanii با نفوذ از کوتیکول و تکثیر در همولنف، موجب مرگ آفت شده و علاوه بر آن، تغذیه و تولیدمثل آن را کاهش می‌دهد. همچنین، حشره‌کش گیاهی بینو2، بر پایة عصارة ریشة تلخ‌بیان (Sophora flavescens)، به‌دلیل وجود آلکالوئیدهایی مانند ماترین، اثرهای حشره‌کشی و ضدتغذیه‌ای داشته و نسبت به سموم شیمیایی مخاطرات زیست‌محیطی کمتری دارد. بنابراین، ترکیب این دو عامل می‌تواند، کارایی کنترل آفت را افزایش و مصرف آفت‌کش‌های شیمیایی را کاهش دهد.مواد و روش‌ها: این پژوهش با هدف بررسی سازگاری قارچ L. lecanii ایزوله 229 با حشره‌کش گیاهی بینو2 و نیز ارزیابی اثر‌های کشندگی و زیرکشندگی این دو عامل در کنترل لاروهای آفت پروانة جوانه‌خوار بلوط (T. viridana) تحت شرایط آزمایشگاهی انجام شد. در ابتدا، تخم‌های آفت از جنگل‌های پردانان پیرانشهر جمع‌آوری و لاروهای سن سوم و چهارم تحت شرایط کنترل‌شده پرورش داده شدند. سپس زیست‌سنجی قارچ در غلظت‌های 104 تا 108 کنیدیوم در میلی‌لیتر روی لاروها انجام و مقدار مرگ‌ومیر پس از نه روز ثبت شد. مشابه این روش، زیست‌سنجی حشره‌کش بینو2 نیز با تهیة غلظت‌های مختلف بر اساس دوز توصیه‌شده و ثبت مرگ ‌و میر 24 و 48 ساعت پس از تیمار اجرا شد. علاوه بر این، برای بررسی سازگاری قارچ با بینو2، درصد جوانه‌زنی کنیدی‌ها در محیط‌های حاوی غلظت‌های مختلف سم شامل نصف، برابر و دو برابر دوز توصیه‌شده اندازه‌گیری شد. برای ارزیابی اثر‌های زیرکشندگی، لاروهای تیمار شده با LC25 &amp;amp;nbsp;هر عامل به‌صورت مجزا و نیز ترکیب LC12.5 قارچ + LC12.5 بینو2 مورد بررسی قرار گرفتند و فراسنجه‌های جدول زندگی شامل بقا، طول دوره‌های رشدی، طول عمر حشره کامل، توان تولیدمثل و شاخص‌های رشد جمعیتی مانند نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r), نرخ خالص تولیدمثل (R₀), میانگین طول مدت یک نسل (T) و نرخ متناهی افزایش جمعیت (&amp;amp;lambda;) با روش جدول زندگی دو‌جنسی محاسبه شد.یافته‌ها: نتایج زیست‌سنجی نشان داد که مرگ‌ومیر لاروها به غلظت هر دو عامل وابسته است. مقدار LC₅₀ قارچ Lecanicillium lecanii ایزوله 229 برای لاروهای سن سوم و چهارم به‌ترتیب 01/2&amp;amp;times;105 و 78/7&amp;amp;times;105 کنیدیوم در میلی‌لیتر برآورد شد. همچنین، LC₅₀ حشره‌کش بینو2 پس از 48 ساعت برای این دو سن لاروی به‌ترتیب 50/275 و 09/308 میکرولیتر بر لیتر تعیین شد. ارزیابی سازگاری نشان داد که نصف دوز توصیه‌شده بینو2 هیچ اثر بازدارنده معنی‌داری بر جوانه‌زنی کنیدی‌ها نداشت و بیش از 92 درصد جوانه‌زنی مشاهده شد، در حالی‌که دوز توصیه‌شده موجب کاهش جوانه‌زنی و دو برابر دوز توصیه‌شده سبب توقف کامل آن شد. بررسی اثرهای زیرکشندگی نیز نشان داد که تمامی تیمارها، شامل LC₂₅ قارچ، LC₂₅ بینو2 و اختلاط LC₁₂.₅+LC₁₂.₅، اثر معنی‌داری بر ویژگی‌های زیستی آفت داشتند. در تمامی تیمارها، طول دوره نابالغ افزایش و طول عمر حشرات کامل کاهش یافت. همچنین، تولیدمثل و شاخص‌های رشد جمعیت به‌طور معنی‌داری کاهش پیدا کردند. بیشترین کاهش در نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r) و نرخ خالص تولیدمثل (R₀) در تیمار اختلاط مشاهده شد که بیانگر اثر هم‌افزای قارچ و بینو2 در تضعیف توان بقا و رشد جمعیت آفت است. افزون بر این، افزایش معنی‌دار میانگین طول یک نسل (T) نشان داد که روند رشد و گسترش جمعیت آفت در نسل‌های بعدی نیز کندتر خواهد شد.نتیجه‌گیری: در مجموع، نتایج این پژوهش ثابت کرد که قارچ L. lecanii و حشره‌کش گیاهی بینو2 هر دو قابلیت قابل توجهی در کنترل پروانة جوانه‌خوار بلوط (T. viridana) دارند و کاربرد همزمان آنها در غلظت‌های مناسب می‌تواند منجر به کاهش مصرف دوزهای بالاتر و افزایش اثربخشی شود. از آنجا که اختلاط زیرکشنده سبب تضعیف جمعیت آفت و کاهش توان پویایی آن شد، این راهبرد می‌تواند در برنامه‌های مدیریت تلفیقی آفت جوانه‌خوار بلوط به‌عنوان گزینه‌ای سازگار با محیط‌ زیست مدنظر قرار گیرد. با توجه به نتایج امیدوارکننده آزمایشگاهی، پیشنهاد می‌شود بررسی‌های مزرعه‌ای برای ارزیابی پایداری و کارایی این روش در شرایط واقعی جنگل انجام شود.</description>
    </item>
    <item>
      <title>اثر تنظیم کننده های رشد گیاهی در ریزازدیادی ارس (Juniperus excelsa M.Bieb.) در شرایط درون شیشه-ای</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121608.html</link>
      <description>مقدمه و هدف ارس (Juniperus excelsa L.) یکی از مهمترین گونه‌های سوزنی‌برگ است که پراکنش وسیعی در ایران دارد. ارس در مناطق وسیعی از کوهستان‌های ایران، از ارتفاع 750 تا 3400 متر انتشار دارد. رویشگاه‌های ارس جهان بیشتر در مناطق نیمه‌خشک با رطوبت محدود، گسترش دارند و این شرایط برای رویشگاه‌های ارس کشور ایران نیز حاکم است. بردباری در سخت‌ترین شرایط اقلیمی، ژئولوژی و هیدرولوژی از ویژگی‌های بارز J. excelsa است ارس خاصیت دارویی، ضد میکروبی، ضد قارچی و ضد باکتریایی بالایی دارد. مطالعات زیست‌محیطی رویشگاه‌های ارس از توقف و یا کافی نبودن تجدید حیات ارس در بسیاری از رویشگاه‌های آن خبر می‌دهد چرخه تولید بذر (دوره بذردهی) ارس طولانی و معمولا بین 4 تا 8 سال است و در نتیجه بذر هر ساله تولید نمی‌شود و به اندازه کافی در دسترس نیست. همچنین عواملی مانند گرده‌افشانی ضعیف، زیاد ‌بودن میزان بذرهای پوک و مرده و درصد کم زنده‌مانی و رشد بذرها، دوره طولانی نهفتگی در بذرها، و عدم استقرار نهال‌های باقیمانده ارس به‌دلیل چرای بیش از حد دام، تجدید حیات این گونه از طریق جنسی را با خطر جدی مواجه کرده است. بنابراین تکثیر رویشی و غیرجنسی آن اهمیت ویژه‌ای دارند و با توجه به مطالعات جهانی به‌نظر می‌رسد این گونه مهم جنگلی در آستانه انقراض قرار دارد. با بررسی متون نیز به نظر می‌رسد کشت بافت گیاهی ابزار کارآمدی برای تولید مستمر گونه‌های با ارزش و در حال انقراض جنگلی باشد. همچنین ممکن است این روش تنها جایگزینی باشد که امکان شبیه‌سازی جمعیت‌های نادر و رو به انقراض گیاهان چوبی از جمله J. excelsa را فراهم ‌کند. استفاده از تکنولوژی‌های جدید برای تکثیر J. excelsa بر اساس ریزازدیادی، امروزه در مواجهه با تغییرات اقلیمی که تهدیدی بزرگ برای اکوسیستم‌های جنگلی طبیعی است، اهمیت ویژه‌ای دارند. بنابراین هدف اصلی این تحقیق بهینه سازی غلظت نمک و تنظیم‌کننده های رشد گیاهی در باززایی و ریشه‌زایی J. excelsa در شرایط آزمایشگاهی و تولید انبوه آن در زمان کوتاه است.موارد و روشدر این پژوهش اثر تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی BAP، KIN و TDZ در چهار سطح ( صفر، 1، 2 و 5 میلی‌گرم در لیتر) به‌صورت مجزا و در ترکیب با IAA در سه سطح (صفر، 1/0 و 5/0 میلی‌گرم در لیتر) در محیط کشت MS بررسی شد. همچنین برای ریشه‌زایی اثرات 6 محیط کشت پایه مختلف (OM، MS، DKW، WPM، MS2/1، و MS4/1) حاوی IBA (نیم میلی‌گرم در لیتر) بررسی شد.یافته هانتایج نشان داد، حداکثر باززایی برای ارس (43/94 درصد) در محیط کشت MS و در ترکیب KIN (یک میلی‌گرم در لیتر) با IAA (1/0 میلی‌گرم در لیتر) به‌دست آمد. همچنین در محیط کشت MS برای ارس حداکثر میانگین تعداد شاخه در محیط کشت های بدون سیتوکنین مشاهده شد. و حداکثر طول شاخساره در ترکیب KIN (یک میلی‌گرم در لیتر) با IAA (صفر میلی‌گرم در لیتر) ثبت شد. بیشترین درصد ریشه‌زایی (33/33 درصد) در شرایط القای تنظیم‌کننده رشد گیاهی IBA (نیم میلی‌گرم در لیتر) و کشت در محیط کشت OM به مدت یک هفته به‌دست آمد.نتیجه‌گیری کلیبرخی از گیاهان چوبی، به‌ویژه گونه‌های در حال انقراض با مشکلات زادآوری و تجدید حیات طبیعی در رویشگاه‌های طبیعی خود مواجه‌اند. تکثیر مصنوعی این گونه‌ها از جمله گونه J.excelsa از طرق معمول رویشی و زایشی نیز منجر به تکثیر موفق نمی‌شود. نتایج ما نشان داد محیط کشت DKW تکمیل شده با BAP (یک میلی‌گرم در لیتر) با IAA (1/0 میلی‌گرم در لیتر) بهترین و موثرترین محیط کشت برای تکثیر شاخه J.excelsa است. همچنین بهترین محیط کشت برای ریشه‌زایی ارس مربوط به القای تنظیم‌کننده رشد گیاهی IBA (نیم میلی‌گرم بر لیتر ) در محیط کشت OM به مدت یک هفته است</description>
    </item>
    <item>
      <title>شناسایی و طبقه‌بندی تعارضات منافع در مدیریت جنگل‌های ارسباران با رویکرد مدیریت مشارکتی</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121852.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: جنگل‌های ارسباران به‌عنوان میراث ارزشمند ثبت‌شده در فهرست ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره سازمان بین-المللی یونسکو، با چالش‌های جدی در مسیر مدیریت پایدار مواجه است. بخش مهمی از این چالش‌ها ناشی از تعارض منافع میان گروه‌های مختلف ذی‌نفع است؛ گروه‌هایی که هر یک اهداف، نیازها و سطح نفوذ متفاوتی در بهره‌برداری و حفاظت از جنگل دارند. اگرچه وقوع تعارضات منافع در مدیریت منابع طبیعی، به‌ویژه جنگل، موضوعی رایج و همراه با تاریخ بهره‌برداری انسان از طبیعت بوده است، اما توجه علمی و نظام‌مند به این مسئله، خصوصاً در جنگل‌های ایران، پیشینه طولانی ندارد. از این‌رو، این پژوهش با هدف شناسایی و طبقه‌بندی انواع تعارضات منافع و گروه‌های ذی‌نفع در جنگل‌های ارسباران انجام شده است تا با ترسیم دقیق بسترهای شکل‌گیری تعارضات، زمینه لازم برای استقرار مدیریت مشارکتی و حرکت به‌سوی توسعه پایدار در این بوم‌سازگان ارزشمند فراهم شود.مواد و روش‌ها: این پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر ماهیت و شیوه گردآوری داده‌ها ترکیبی (کمی-کیفی) و از نظر نوع اجرا توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری شامل بهره‌برداران و افراد آگاه محلی، کارشناسان دولتی، اعضای سازمان‌های مردم‌نهاد و اساتید دانشگاه در حوزه منابع طبیعی بوده و پژوهش در ۱۸ روستای منتخب واقع در مناطق حفاظت‌شده و دیزمار در جنگل‌های ارسباران انجام شد. نمونه‌گیری به روش گلوله‌برفی و تصادفی نسبتی انجام شد و داده‌ها از ۳۸۷ نفر از ساکنان محلی، ۴۱ کارشناس دولتی، ۳۲ عضو سازمان‌های مردم‌نهاد و ۳۳ عضو هیئت‌علمی گردآوری شد. جمع‌آوری داده‌ها طی سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، تکمیل پرسش‌نامه نیمه‌باز، مشاهده مستقیم و داده‌های ثانویه انجام شد. روایی پرسش‌نامه به روش ظاهری و محتوایی و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 93/0 تأیید شد. برای شناسایی نهایی تعارضات منافع از تحلیل عاملی اکتشافی با روش تجزیه به مؤلفه‌های اصلی و چرخش دایرکت اوبلیمین در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ به کار گرفته شد و نتایج آزمون KMO (920/0) و بارتلت (00/0 = P) کفایت داده‌ها برای تحلیل عاملی را تأیید کرد.یافته‌ها: نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد، ۱۶ متغیر مرتبط با تعارضات منافع در جنگل‌های ارسباران در قالب سه عامل اصلی طبقه‌بندی می‌شوند که در مجموع 669/75 درصد از واریانس کل داده‌ها را تبیین می‌کنند. این عوامل شامل: (1) تعارضات ناشی از بهره‌برداری از منابع جنگلی و توسعه انسانی، (2) تعارضات مدیریتی و حکمرانی و (3) تعارضات مرتبط با توسعه گردشگری هستند. عامل نخست، به‌عنوان قوی‌ترین بعد تعارض، شامل ۱۰ متغیر از جمله حضور دام، احداث جاده‌های درجه یک و جاده‌های دسترسی روستایی، توسعه اراضی کشاورزی، تولید هیزم، بهره‌برداری چوب، شکار، اکتشاف و استخراج معدن، بهره‌برداری قانونی و غیرقانونی از محصولات فرعی جنگل بوده و بیانگر مداخلات مستقیم انسانی بر عرصه‌های جنگلی است. عامل دوم متشکل از پنج متغیر شامل تعارض میان تحقیقات و حفظ بوم‌سازگان، بیشه-زراعی، استفاده از منابع آب، تعارض میان جنگل‌نشینان و ساکنین روستاهای هم&amp;amp;rlm;جوار و تعارض در مدیریت اراضی بوده و بر چالش‌های نهادی، اجتماعی و حکمرانی تأکید دارد. عامل سوم تنها شامل متغیر توسعه گردشگری است که به‌عنوان یک منبع تعارض نوظهور و مستقل شناسایی شد. همچنین، در این پژوهش ۱۹ دسته ذینفع در شش گروه اصلی شناسایی شدند: جوامع محلی و ساکنان (جنگل‌نشینان، دامداران، کشاورزان و باغداران)، بهره‌برداران مستقیم از منابع جنگل (بهره‌برداران چوب و محصولات فرعی و شکارچیان)، فعالیت‌های معیشتی و تولیدی وابسته (زنبورداران، نوغان‌داران، آبزی‌‌پروران، صنایع وابسته به مواد اولیه جنگل و بهره‌برداران معادن)، گردشگری و خدمات مرتبط (گردشگران و شرکت‌های خدمات گردشگری)، نهادهای دولتی مرتبط با سیاست‌گذاری، مدیریت و حفاظت دولتی (اداره منابع طبیعی و آبخیزداری، سازمان حفاظت محیطزیست، سازمان میراث ‌فرهنگی، صنایع ‌دستی و گردشگری، ارگان‌های نظامی) و گروه پژوهشی، آموزشی و جامعه مدنی (اساتید دانشگاه و پژوهشگران، اعضای سازمان‌های مردم‌نهاد).نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش تصویری روشن از پیچیدگی و ماهیت چندبعدی تعارضات منافع در جنگل‌های ارسباران را ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد، تنوع ذی‌نفعان و تضاد میان منافع آنها، مدیریت پایدار این بوم‌سازگان را با چالش‌های قابل‌توجهی مواجه کرده است. نتایج بیانگر آن است که تعارضات عمدتاً در دو محور اصلی متمرکز هستند: فشارهای فیزیکی و مادی ناشی از بهره‌برداری مستقیم از منابع جنگلی و چالش‌های نهادی و اجتماعی مرتبط با حکمرانی و مدیریت اراضی. این شرایط ضرورت گذار از رویکردهای سنتی، متمرکز و دستوری به الگوی حکمرانی مشارکتی را برجسته می‌کند. تحقق چنین رویکردی مستلزم مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ است؛ مانند کاهش فشارهای مخرب بر عرصه‌های جنگلی از طریق توسعه معیشت‌های پایدار و جایگزین، اصلاح و تقویت ساختارهای حکمرانی و شفاف‌سازی حقوق دسترسی، برنامه‌ریزی اصولی برای توسعه گردشگری؛ به‌ویژه ایجاد سازوکارهای مؤثر برای گفت‌وگو، اعتمادسازی و مشارکت واقعی تمامی گروه‌های ذی‌نفع در فرایندهای تصمیم‌سازی و مدیریت. دستیابی به توازن پایدار میان اهداف حفاظتی، اقتصادی و اجتماعی در منطقه تنها از طریق چنین رویکرد جامع و هم‌افزایی ممکن خواهد بود.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی نقش اقتصادی و اجتماعی زراعت چوب در توسعه کارآفرینی روستایی (منطقه مورد بررسی: استان گیلان)</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121913.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: کارآفرینی یکی از مؤثرترین راهکارهای ارتقاء اقتصادی و اجتماعی نواحی روستایی است. فرآیندی که با ایجاد کسب‌وکارهای کوچک و متوسط به افزایش درآمد، کاهش نرخ بیکاری، جلوگیری از مهاجرت بی‌رویه روستاییان به شهرها، بهبود کیفیت زندگی و توانمندسازی آنها منجر می‌شود. کارآفرینی با زراعت چوب به‌ویژه با محوریت درخت صنوبر، به عنوان یک فعالیت اقتصادی نوآورانه و پایدار، ظرفیت بالایی برای ایجاد اشتغال، تأمین مواد اولیه صنایع چوبی، حفاظت از منابع‌طبیعی و ارائه خدمات محیط‌زیستی دارد‌. درخت صنوبر به دلیل ویژگی‌هایی چون رشد سریع، سازگاری با شرایط اقلیمی شمال کشور، قابلیت کشت تلفیقی با محصولات زراعی نقش مؤثری در زراعت چوب دارد. شهرستان‌های استان گیلان به ویژه شهرستان صومعه‌سرا با توجه به شرایط اقلیمی مساعد، خاک حاصلخیز و سطح بالای آب زیرزمینی از پتانسیل بالایی برای توسعه زراعت چوب برای کارآفرینی برخوردار است. هدف اصلی این پژوهش، بررسی نقش اقتصادی و اجتماعی زراعت چوب در توسعه کارآفرینی روستایی از دیدگاه زارعان صنوبر در استان گیلان است تا با تحلیل دقیق ابعاد مختلف این فعالیت، راهکارهایی برای توسعه پایدار روستایی ارائه شود.مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته اکتشافی انجام شده است که ترکیبی از داده‌های کمی و کیفی را در برمی‌گیرد. ابزار اصلی گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای ساختارمند بود که با بهره‌گیری از نظرات کارشناسان، متخصصان علوم و مهندسی جنگل و خبرگان حوزه زراعت چوب طراحی شد. این پرسشنامه شامل سؤالاتی در چهار بُعد اصلی کارآفرینی شامل فردی، اقتصادی، مدیریت-فناوری و اجتماعی است. روایی محتوایی پرسشنامه‌ها با تأیید خبرگان و پایایی آن‌ها با استفاده از آماره آلفای کرونباخ برابر با 0/93 محاسبه شد که نشان‌دهنده اعتبار بالای ابزار تحقیق است. جامعه آماری این پژوهش شامل ۶۰ نفر از زارعان فعال در حوزه زراعت چوب درخت صنوبر در استان گیلان بوده است که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شدند. انتخاب این روش به دلیل پراکندگی جغرافیایی زارعان و تمرکز فعالیت‌های زراعت چوب در مناطق خاصی از استان صورت گرفت. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از نرم‌افزارهای آماری و روش تحلیل عاملی اکتشافی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در تحلیل عاملی، مشخصه‌های بار عاملی، مقدار ویژه و درصد واریانس تبیین‌شده برای هر عامل بررسی شد. همچنین برای افزایش دقت تحلیل، از چرخش واریماکس استفاده شد تا ساختار عوامل به‌صورت واضح‌تری نمایان شود. علاوه بر تحلیل کمی، در بخش کیفی نیز نظرات زارعان درباره چالش‌ها، فرصت‌ها و انگیزه‌های آنان برای ورود به زراعت چوب جمع‌آوری و تحلیل شد.یافته‌ها: نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که زراعت چوب از منظر اجتماعی تأثیر قابل توجهی بر بهبود کیفیت زندگی روستاییان دارد. حدود ۵۵٪ از پاسخ‌دهندگان معتقد بودند که فعالیت در حوزه زراعت چوب موجب ارتقاء سطح رفاه خانوار، افزایش امنیت اقتصادی و کاهش وابستگی به مشاغل فصلی (بهبود کیفیت زندگی مردم روستایی) شده است. همچنین 22٪ از زارعان تأکید داشتند که این فعالیت توانسته فرصت‌های شغلی جدیدی برای جوانان روستایی (ایجاد فرصت‌های شغلی) فراهم آورد و از مهاجرت آنان به شهرها جلوگیری کند. از این‌رو 76/67% از آنان علاقه‌مند به شرکت در دوره‌های آموزشی و استفاده از فناوری‌های نوین برای بهبود عملکرد بودند. از منظر اقتصادی، با توجه به چالش‌های متعدد کشاورزی در سال‌های اخیر مانند کاهش درآمد، افزایش هزینه‌های تولید و نوسانات بازار، 81/67٪ از پاسخ‌دهندگان تمایل خود را به ادامه سرمایه‌گذاری در زراعت چوب ابراز کردند. این آمار نشان‌دهنده اعتماد بالای زارعان به پایداری و سودآوری این فعالیت است. همچنین بسیاری از زارعان اظهار داشتند که زراعت چوب نسبت به دیگر فعالیت‌های کشاورزی، بازدهی اقتصادی بیشتری دارد و با توجه به دوره رشد کوتاه‌تر گونه‌های صنوبر، امکان بازگشت سرمایه در مدت زمان مناسب فراهم است. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که بُعد اقتصادی با مقدار ویژه 4/92توانسته است 38/45٪ از واریانس کل را تبیین کند و نسبت به دیگر ابعاد به‌ویژه بُعد اجتماعی نقش مؤثرتری در کارآفرینی روستایی ایفا نماید. این یافته بیانگر آن است که انگیزه‌های اقتصادی مانند درآمدزایی، کاهش ریسک مالی و افزایش بهره‌وری منابع، محرک اصلی ورود روستاییان به زراعت چوب است. نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش، زراعت چوب با محوریت درخت صنوبر، به عنوان یک فعالیت اقتصادی پایدار، نقش مهمی در توسعه کارآفرینی روستایی ایفا می‌کند. این فعالیت نه تنها به تأمین نیاز چوبی کشور کمک می‌کند بلکه با ایجاد اشتغال، افزایش درآمد، بهبود کیفیت زندگی و کاهش فشار بر جنگل‌های طبیعی، زمینه‌ساز توسعه پایدار در نواحی روستایی است. همچنین زراعت چوب می‌تواند به عنوان راهکاری برای مقابله با چالش‌های زیست‌محیطی مانند تغییرات اقلیمی، فرسایش خاک و کاهش منابع طبیعی مورد استفاده قرار گیرد. با توجه به نتایج تحقیق، پیشنهاد می‌شود که سیاست‌های حمایتی و تشویقی برای صنوبرکاران مانند ارائه تسهیلات مالی، تضمین خرید محصولات، بیمه محصولات زراعت چوب و ایجاد بازارهای محلی و منطقه‌ای برای فروش چوب تدوین شود. همچنین برگزاری دوره‌های آموزشی برای ارتقاء دانش فنی زارعان، معرفی گونه‌های تندرشد و مقاوم، و توسعه زیرساخت‌های لازم برای فرآوری چوب می‌تواند به افزایش بهره‌وری و سودآوری این فعالیت کمک کند. در سطح کلان، توسعه زراعت چوب باید به عنوان بخشی از راهبرد ملی در حوزه منابع طبیعی و توسعه روستایی مورد توجه قرار گیرد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی عوامل موثر بر پراکنش و تولید میوه گلابی وحشی (Pyrus syriaca Boiss) در استان آذربایجان غربی</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121936.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: محصولات غیرچوبی جنگل بخش جدایی‌ناپذیری از اکوسیستم‌های جنگلی را تشکیل می‌دهند و ارتباطی تنگاتنگ با شرایط اجتماعی-اقتصادی جوامع وابسته به جنگل دارند. در منطقه زاگرس، این محصولات از دیرباز نقش مهمی در تأمین معیشت و درآمد خانوارهای محلی ایفا کرده‌اند. گلابی وحشی (Pyrus syriaca Boiss). به‌عنوان گونه‌ای بومی، دارای ارزش اقتصادی، غذایی و دارویی بالایی است. پژوهش حاضر به بررسی عوامل اکولوژیک کلیدی مؤثر بر پراکنش و میزان تولید میوه گلابی وحشی می‌پردازد و هدف آن شناسایی نواحی مستعد برای استقرار و توسعه این گونه در چشم‌اندازهای تخریب‌یافته یا کم‌پوشش جنگلی است. با توجه به محدود بودن مطالعات انجام‌شده درباره این گونه، این تحقیق می‌تواند دیدگاه‌های ارزشمندی برای ارزیابی تناسب رویشگاه و مدیریت پایدار منابع طبیعی فراهم آورد.&#13;
&amp;amp;nbsp;&#13;
مواد و روش‌ها: پنج رویشگاه طبیعی گلابی وحشی با شرایط رویشی و پراکنش مناسب در مناطق مارمیشو، دره‌خان، پردانان، میرآباد و اصلانیک در استان آذربایجان غربی انتخاب شدند. در هر رویشگاه، توده‌های جنگلی به وسعت دو هکتار مشخص و به‌صورت صددرصد مورد آماربرداری قرار گرفتند. اطلاعات اقلیمی شامل میانگین بارندگی سالانه، میانگین دمای سالانه و بیشینه دمای گرم‌ترین ماه سال از نزدیک‌ترین ایستگاه‌های هواشناسی استخراج شد. مشخصه‌های کمی درختان شامل قطر برابر سینه، ارتفاع کل، سطح تاج پوشش، تعداد جست‌ها، منشاء درخت، وضعیت سلامت و تقارن تاج اندازه‌گیری و ثبت شد. برای بررسی ویژگی‌های خاک، از هر توده منتخب سه نمونه خاک مرکب (ابتدا، میانه و انتهای توده) از عمق صفر تا 30 سانتی‌متری برداشت و به آزمایشگاه منتقل شد. بافت خاک با روش هیدرومتری بویوکوس، اسیدیته خاک با روش پتانسیومتری، کربن آلی با روش والکی&amp;amp;ndash;بلاک، نیتروژن کل با روش کجلدال و پتاسیم قابل جذب با استفاده از عصاره‌گیری با استات آمونیوم و دستگاه فلیم‌فتومتر اندازه‌گیری شد. ه‌منظور برآورد میزان تولید میوه، در هر رویشگاه ۲۰ اصله درخت گلابی وحشی به‌صورت تصادفی در امتداد ترانسکت‌ها انتخاب شد و به ازای هر سه درخت، یک اصله به‌عنوان واحد نمونه برای برآورد عملکرد میوه در نظر گرفته شد. تعداد میوه‌های هر درخت نمونه به روش شمارش بصری تعیین گردید و میانگین وزن میوه با توزین ۳۰ عدد میوه به‌صورت تصادفی محاسبه شد. در نهایت، میزان تولید میوه هر درخت بر اساس حاصل‌ضرب تعداد میوه‌ها در میانگین وزن آن‌ها برآورد گردید. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل آماری، داده‌های حاصل از توده‌های مورد مطالعه و نمونه‌های خاک در نرم‌افزار SPSS وارد شد. پیش از انجام آزمون‌های آماری، نرمال بودن داده‌های کمی با استفاده از آزمون کولموگروف&amp;amp;ndash;اسمیرنوف بررسی گردید. پس از تأیید نرمال بودن داده‌ها، از آزمون تجزیه واریانس یک‌طرفه (ANOVA) و آزمون چنددامنه‌ای دانکن برای مقایسه و گروه‌بندی میانگین متغیرهای مورد بررسی در رویشگاه‌های مختلف استفاده شد. به‌منظور بررسی روابط بین قطر برابر سینه (DBH)، ارتفاع کل درخت و سطح تاج‌پوشش، تحلیل‌های رگرسیونی به‌کار گرفته شد. متغیرهای کیفی با استفاده از آزمون ناپارامتری کروسکال‌والیس مورد بررسی قرار گرفتند. همچنین، برای شناسایی مهم‌ترین عوامل خاکی مؤثر بر تولید میوه، از تحلیل مؤلفه‌های اصلی(PCA) استفاده شد.&#13;
یافته&amp;amp;shy;ها: بین مناطق مورد مطالعه از نظر قطر برابر سینه، منطقه میرآباد با میانگین قطر برابر سینه 8/21سانتی‌متر بیشترین مقدار را داشت، در&amp;amp;shy;حالی‌که منطقه پردانان با 78/10سانتی‌متر کمترین مقدار را نشان داد. بیشترین قطر برابر سینه در منطقه میرآباد 45 سانتی‌متر و کمترین مقدار در منطقه اصلانیک با 7/5 سانتی‌متر اندازه‌گیری شد. از نظر ارتفاع نیز بیشترین میانگین در منطقه میرآباد با 22/6 متر و کمترین میانگین در منطقه اصلانیک با 49/3 متر به دست آمد. بیشترین ارتفاع در منطقه دره‌خان با 14/6 متر و کمترین ارتفاع در مناطق اصلانیک و مارمیشو با 7/1 متر ثبت شد. در خصوص سطح تاج پوشش، منطقه میرآباد با میانگین 76/5 مترمربع بالاترین مقدار و منطقه اصلانیک با77/3 مترمربع پایین‌ترین مقدار را دارا بود. بیشترین سطح تاج پوشش در مناطق دره‌خان و میرآباد برابر با 31 مترمربع و کمترین مقدار در منطقه دره‌خان با 07/0 مترمربع اندازه‌گیری شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد که از نظر قطر برابر سینه، ارتفاع کل و میانگین قطر تاج، اختلاف معنی‌داری بین مناطق وجود دارد. میانگین محصول در مناطق مختلف به ترتیب برای میرآباد (4/86 کیلوگرم)، دره‌خان (5/63 کیلوگرم)، پردانان (7/46 کیلوگرم)، مارمیشو (7/51 کیلوگرم) و اصلانیک (9/33 کیلوگرم) به ازای هر درخت محاسبه شد. بیشترین میزان تولید میوه مربوط به منطقه میرآباد و کمترین میزان تولید مربوط به منطقه اصلانیک بود.&#13;
نتیجه گیری کلی: بر اساس نتایج بدست آمده از پنج منطقه، درختان گلابی وحشی سازگاری خوبی با شرایط فیزیوگرافیک مختلف اعم از ارتفاع و شیب از خود نشان دادند. به طوریکه از شیب&amp;amp;shy;های صفر تا 45 درصد و از ارتفاع 1300 تا 1760متر از سطح دریا&amp;amp;nbsp; و در جهت‌های مختلف شمالی، جنوبی، و شرقی پراکنش داشته است. از نظر وضعیت خاک نیز در مناطق با ویژگی‌های فیزیکو-شیمیایی مختلف خاک به خوبی سازگاربوده اند و در مناطقی که میزان پتاسیم بالاتر بود (مناطق دره&amp;amp;shy;خان و مارمیشو)، محصول بهتری از نظر اندازه میوه و میانگین محصول درخت موجود بوده است. از نظر سازگاری با شرایط آب و هوایی، این گونه در مناطقی با اقلیم نیمه مرطوب تا مرطوب سازگار بوده و از نظر مشخصه&amp;amp;shy;های رویشی (قطر برابر سینه، ارتفاع ، سطح تاج پوشش و جست‌گروه) در وضعیت مناسبی قرار داشته‌اند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>عوامل اقلیمی مؤثر بر پراکنش گونه آردوج (Juniperus foetidissima) در رویشگاه ارسباران</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121937.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: رویشگاه، اصلی‌ترین عامل زندگی و حیات گیاهی محسوب می‌شود که حفاظت از آن برای تداوم توسعه پایدار امری ضروری است. از این رو مدل‌های ارزیابی رویشگاه برای برآوردها در مقیاس وسیع بدون جمع-آوری اطلاعات از جزئیات، به بوم‌شناسان اجازه می‌دهد تا نسبت به نیازهای بوم‌شناختی گونه‌ها، عوامل محدودکننده آنها، پیش‌بینی و طراحی برنامه‌های حفاظتی ارزیابی اثرات عوامل محیطی مانند تغییرات اقلیمی شناخت کامل و دقیقی به‌دست آوردند. رویشگاه طبیعی آردوج (Juniperus foetidissima) در منطقه ارسباران با تهدیدهای متعددی ناشی از تغییرات اقلیمی مواجه است که بر گسترش و پویایی تولید مثلی آنها تأثیر می‌گذارد. ارزیابی تأثیر عوامل اقلیمی بر الگوهای پراکنش آن برای توسعه استراتژی‌های حفاظتی مؤثر بسیار مهم است.مواد و روش‌ها: در این بررسی از 19 متغیر زیست‌اقلیمی به‌همراه ارتفاع از سطح دریا تهیه شده به‌صورت فایل رستری از پایگاه اطلاعاتی Worldclim تحت مدل MaxEnt برای پیش‌بینی محدوده پراکنش بالقوه این گونه تحت تأثیر عوامل اقلیمی در منطقه ارسباران استفاده شد و متغیرهای کلیدی محیطی مؤثر بر پراکنش گونه آردوج شناسایی شدند. مساحت زیر منحنی (AUC) مشخصه عملکرد گیرنده (ROC) برای ارزیابی عملکرد مدل و آزمون Jackknife برای ارزیابی اهمیت نسبی متغیرهای محیطی مؤثر بر مدل استفاده شدند و سهم متغیرهای محیطی به‌طور جداگانه محاسبه شد. محاسبات در محیط نرم‌افزارهای DIVA GIS و MaxEnt انجام شد. یافته‌ها: مقدار 994/0 = AUC حاصل از منحنی‌های مشخصه عملکرد گیرنده (ROC) در پژوهش حاضر توانایی مدل را در تشخیص مناطق وجود و عدم وجود گونه مورد بررسی در سطح عالی ارزیابی کرد. نتایج به‌دست‌آمده از آزمون Jackknife برای ارزیابی اهمیت نسبی متغیرهای محیطی مؤثر بر مدل MaxEnt نشان داد که مؤثرترین متغیرهای زیست‌اقلیمی در پراکنش این گونه، عبارت بودند از متوسط دمای خشک‌ترین فصل سال(BIO 9) با مشارکت 36 درصد در مدل و با مقدار بهینه 25-30 درجه سانتی‌گراد و بارندگی سردترین فصل سال (BIO 19) با 7/28 درصد مشارکت در مدل و با مقدار کمتر از 100 میلی‌متر به‌ترتیب به‌عنوان مهم‌ترین متغیرهای محیطی با بیشترین مشارکت در مدل در مقایسه با دیگر متغیرها، در پراکنش این گونه در رویشگاهش تأثیرگذار بودند. نتیجه‌گیری کلی: نتایج این پژوهش نشان داد شرایط آب و هوایی عامل تعیین‌کننده مهم در محدوده جغرافیایی این گونه است. گونه آردوج در منطقه ارسباران نسبت به تغییرات شدید بارندگی و دما حساس است، به‌طوری‌که با کاهش شدید دما در فصل خشک و افزایش بارندگی در فصل سرد احتمال پراکنش آن در رویشگاه رو به کاهش می‌رود. بنابراین در دسترس بودن رطوبت برای بقا به نیازهای بوم‌شناختی گونه بستگی دارد. این وضعیت برای دما نیز برقرار است و دامنه دمای فصل خشک عامل مهمی در شرایط مطلوب دمایی برای پراکنش این گونه است و با دمای کمتر از حد آستانه در فصل خشک احتمال پراکنش آن کاهش می‌یابد، زیرا اثر دما در رشد درختان در مناطق کوهستانی به‌دلیل محدودیت منابع است. با استناد بر نتایج این پژوهش می‌توان اظهار کرد که تغییرات دما و بارش در آینده بر مناسب بودن رویشگاه این گونه تأثیر می‌گذارد و پراکنش مکانی آن را تغییر خواهند داد، که یکی از این عوامل در پژوهش حاضر افزایش بارندگی در فصل سرد شناسایی شد. بنابراین نتیجه، محتمل است که تغییرات آب و هوایی بر این گونه اثر گذاشته و تغییراتی را در وسعت پراکنش آن در رویشگاهش به همراه خواهد داشت. با توجه به این یافته‌، آشکار می‌شود که پرداختن به تأثیر بالقوه اقلیم بر پراکنش گونه‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. نگاه ویژه به تدوین استراتژی‌های حفاظتی مؤثر برای حفظ گونه‌ و تعادل اکوسیستم‌ها در شرایط اجتناب‌ناپذیر تغییرات اقلیمی، همچنین پرداختن به دیگر جنبه‌های حفاظتی در رویشگاه مانند بررسی‌های خاک و زادآوری بسیار مهم است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>عوامل فیزیوگرافی و اقلیمی مؤثر بر الگوی مکانی آتش‌سوزی در جنگل‌های تالش با استفاده از مدل‌های آماری FR و WOE</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_121954.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: آتش‌سوزی در جنگل‌ها از مهم‌ترین پدیده‌های طبیعی ـ انسانی به‌شمار می‌رود که آثار زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای بر جای می‌گذارد. این پدیده در دهه‌های اخیر تحت‌تأثیر تغییرات اقلیمی، افزایش دما، کاهش رطوبت، تغییر کاربری اراضی و فعالیت‌های انسانی روندی فزاینده یافته است. مناطق جنگلی شمال ایران، به‌ویژه جنگل‌های تالش، به‌عنوان بخش مهمی از جنگل‌های هیرکانی، با وجود شرایط اقلیمی مرطوب، به‌دلیل فشارهای انسانی و تغییرات جوی، با خطر روزافزون آتش‌سوزی مواجه هستند. این جنگل‌ها به‌دلیل توپوگرافی متنوع، شیب‌های مختلف، ارتفاعات متغیر و تفاوت‌های دمایی، نمونه‌ای مناسب برای مطالعه اثر عوامل فیزیوگرافی و اقلیمی بر الگوی مکانی آتش‌سوزی محسوب می‌شوند. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل عوامل فیزیوگرافی و اقلیمی مؤثر بر وقوع و توزیع مکانی آتش‌سوزی در جنگل‌های تالش و ارائه چارچوبی مکانی ـ آماری برای مدیریت پیشگیرانه این پدیده است. به این منظور، از مدل‌های آماری نسبت فراوانی (FR) و وزن شاهد (WOE) در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) استفاده شده تا نقش متغیرهایی نظیر شیب، جهت دامنه، ارتفاع، دما و بارندگی در شکل‌دهی به الگوی آتش بررسی گردد.
 روش‌شناسی: در این پژوهش، محدوده‌ی مورد مطالعه در شهرستان تالش واقع در استان گیلان انتخاب شد؛ منطقه‌ای کوهستانی با اقلیم مرطوب تا نیمه‌مرطوب که بین عرض‌های ۳۷°۸۰′ شمالی و طول‌های ۴۸°۹۰′ شرقی قرار دارد. ابتدا داده‌های مکانی شامل مدل ارتفاع رقومی (DEM)، لایه‌های شیب و جهت دامنه، داده‌های پوشش گیاهی (NDVI) از تصاویر Landsat، و اطلاعات شبکه جاده‌ها، رودخانه‌ها و سکونتگاه‌ها گردآوری شد. داده‌های اقلیمی از ایستگاه‌های هواشناسی محلی و پایگاه جهانی WorldClim شامل بارش، دما و سرعت باد استخراج گردید. تمامی داده‌ها به سیستم مختصات UTM و رزولوشن مکانی ۳۰ متر بازنمونه‌گیری شدند تا هم‌ترازی کامل در تحلیل‌های فضایی حاصل شود. متغیرهای فیزیوگرافی و اقلیمی براساس ویژگی‌های اکولوژیکی منطقه و روش آماری Natural Breaks (Jenks) به طبقات معنادار تقسیم شدند. سپس با استفاده از مدل نسبت فراوانی (FR)، سهم هر طبقه از وقوع آتش نسبت به مساحت آن محاسبه گردید. مقادیر FR بزرگ‌تر از ۱ به‌منزله‌ی اثر مثبت و مقادیر کمتر از ۱ به‌معنای اثر منفی تلقی شد. مدل وزن شاهد (WOE) نیز با استفاده از روابط لگاریتمی بین احتمال وقوع آتش در هر طبقه نسبت به کل منطقه محاسبه شد؛ مقادیر مثبت نشان‌دهنده‌ی همبستگی مثبت و مقادیر منفی بیانگر اثر بازدارنده بودند. برای جلوگیری از خطای نمونه‌های کوچک، اصلاح آماری ε = 10⁻⁶ در محاسبات لحاظ گردید. در ادامه، نتایج FR و WOE برای متغیرهای شیب، ارتفاع، جهت دامنه، دما، بارندگی و سرعت باد استخراج و تفسیر شدند. به‌منظور ارزیابی دقت مدل‌ها، ماتریس همبستگی و شاخص تورم واریانس (VIF) برای حذف متغیرهای هم‌خط محاسبه گردید. در نهایت، نقشه‌های حساسیت آتش‌سوزی با ادغام وزن‌های به‌دست‌آمده در GIS تولید و نواحی پرخطر شناسایی شدند.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که الگوی وقوع آتش‌سوزی در جنگل‌های تالش تابعی از تعامل پیچیده بین عوامل فیزیوگرافی و اقلیمی است. شیب زمین مهم‌ترین عامل مؤثر شناخته شد؛ به‌طوری‌که بیشترین وقوع آتش در شیب‌های متوسط تا زیاد (۸ تا ۲۰ درجه) ثبت گردید. این دامنه‌های شیب به‌دلیل تهویه طبیعی بهتر، تجمع سوخت و دشواری اطفای حریق، بیشترین خطر را دارند. در مقابل، اراضی با شیب کمتر از ۵ درجه و بیش از ۲۵ درجه دارای FR کمتر از ۱ بودند و نقش بازدارنده‌ای نشان دادند .از نظر ارتفاع، بیشترین فراوانی آتش در بازه‌ی ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا مشاهده شد. این ارتفاعات با پوشش متراکم جنگل‌های هیرکانی، دمای معتدل و تراکم سوخت بالا، مستعدترین مناطق برای بروز آتش محسوب می‌شوند. ارتفاعات پایین‌تر(&amp;amp;lt;۵۰۰ متر) به‌دلیل تغییر کاربری و ارتفاعات بالاتر(&amp;amp;gt;۲۰۰۰ متر) به‌دلیل رطوبت بالا، خطر کمتری داشتند. در بررسی دما، طبقات ۱۵ تا ۲۱ درجه سانتی‌گراد بیشترین همبستگی با وقوع آتش داشتند. این محدوده، «پنجره اقلیمی آتش» را شکل می‌دهد که در آن سوخت‌های سطحی خشک اما هنوز قابل احتراق هستند. دماهای پایین‌تر (کمتر از15) یا بسیار بالا) بیشتر از21) به‌ترتیب به‌دلیل رطوبت زیاد یا کمبود سوخت زنده، خطر کمتری دارند. عامل بارندگی نیز اثر دوگانه‌ای نشان داد؛ به‌گونه‌ای که بیشترین خطر آتش در بازه‌ی بارندگی ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ میلی‌متر مشاهده شد (FR&amp;amp;gt;1 و WOE مثبت). در این محدوده، رطوبت کافی برای رشد گیاهان فراهم است، اما در فصول خشک، این پوشش متراکم تبدیل به سوخت آماده‌ی احتراق می‌شود. مناطق کم‌بارش‌تر (&amp;amp;lt;۸۰۰ میلی‌متر) و پرباران‌تر (&amp;amp;gt;۱۲۰۰ میلی‌متر) به‌ترتیب به‌دلیل کمبود سوخت یا رطوبت بالا، خطر پایین‌تری داشتند. در تحلیل سرعت باد، بازه‌ی ۸/۵ تا ۱۷ متر بر ثانیه بیشترین تأثیر را در گسترش آتش داشت. سرعت‌های پایین موجب محدود شدن گسترش شعله‌ها و سرعت‌های خیلی زیاد (&amp;amp;gt;۲۶ متر بر ثانیه) باعث ناپایداری شعله و خاموشی موضعی می‌شدند. در نهایت، نقشه‌های مکانی نشان دادند که دامنه‌های جنوبی و جنوب‌غربی تالش، به‌ویژه در ارتفاعات میانی و شیب‌های متوسط تا زیاد، بالاترین تراکم آتش‌سوزی را دارند. این نواحی به‌عنوان پهنه‌های بحرانی خطر آتش‌سوزی شناسایی شدند. مدل‌های FR و WOE با هم‌پوشانی بالا نتایج مشابهی ارائه دادند و اعتبار متقابل یکدیگر را تأیید کردند.
نتیجه‌گیری: بررسی مکانی آتش‌سوزی‌ها در جنگل‌های تالش نشان داد که این پدیده صرفاً تابع عوامل تصادفی نیست، بلکه حاصل برهم‌کنش پیچیده‌ی عوامل فیزیوگرافی و اقلیمی است. شیب‌های متوسط تا زیاد، ارتفاعات میان‌بند، دماهای معتدل و بارندگی متوسط، بیشترین خطر را دارند و در مجموع چارچوب اکولوژیکی وقوع آتش را در منطقه شکل می‌دهند. نتایج حاصل از مدل‌های FR و WOE حاکی از دقت بالای روش‌های آماری در تحلیل مکانی خطر آتش و شناسایی مناطق پرریسک است. از منظر مدیریتی، شناسایی پهنه‌های پرخطر می‌تواند مبنای طراحی نقشه‌های حساسیت آتش‌سوزی و اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی قرار گیرد. پیشنهاد می‌شود در این مناطق، اقدامات پیشگیرانه نظیر پایش مستمر با داده‌های سنجش‌ازدور، آموزش جوامع محلی، ایجاد کمربندهای حفاظتی و توسعه سامانه‌های هشدار سریع اقلیمی اجرا شود. همچنین، تلفیق مدل‌های FR و WOE با الگوریتم‌های یادگیری ماشین (نظیر Random Forest و XGBoost) می‌تواند در آینده، دقت پیش‌بینی‌ها را افزایش دهد. در مجموع، پژوهش حاضر نه‌تنها تصویری دقیق از رفتار مکانی آتش در جنگل‌های تالش ارائه می‌دهد، بلکه به‌عنوان الگویی بومی برای مدیریت خطر آتش‌سوزی در جنگل‌های شمال ایران قابل تعمیم است. نتایج آن اهمیت مدیریت اکولوژیکی مبتنی بر داده‌های مکانی را برجسته کرده و راهنمایی مؤثر برای تصمیم‌گیری در سطح سیاست‌گذاری منابع طبیعی محسوب می‌شود.</description>
    </item>
    <item>
      <title>مدل‌سازی اثرات متقابل اقتصاد مرزی و پویایی‌های کاربری اراضی در جنگل‌های زاگرس شمالی (بانه)</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122048.html</link>
      <description>چکیدۀ مبسوط
مقدمه و هدف: تغییرات کاربری و پوشش اراضی از مهم‌ترین نمودهای تغییرات محیط‌زیستی در دهه‌های اخیر به شمار می‌رود و نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری اکوسیستم‌ها، تنوع زیستی، چرخه کربن و خدمات اکوسیستمی دارد. در این میان، جنگل‌های زاگرس به‌عنوان بزرگ‌ترین رویشگاه جنگلی نیمه‌خشک ایران، علاوه بر نقش اساسی در حفاظت آب و خاک، حفظ تنوع زیستی و تعدیل اقلیم، در تأمین معیشت جوامع محلی نیز اهمیت ویژه‌ای دارند. با این حال، این جنگل‌ها طی سال‌های اخیر تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله توسعه فعالیت‌های اقتصادی، افزایش ساخت‌وساز، تغییر الگوی بهره‌برداری از اراضی و فشارهای انسانی، روند فزاینده‌ای از تخریب و تغییر کاربری را تجربه کرده‌اند. شهرستان بانه نیز به دلیل موقعیت مرزی، رونق تجارت و گردشگری، از جمله مناطق حساس زاگرس شمالی است که طی دو دهه گذشته تغییرات چشمگیری در پوشش اراضی آن رخ داده است. با وجود مطالعات متعدد در زمینه پایش تغییرات کاربری اراضی، بررسی هم‌زمان نقش متغیرهای اقتصادی و اجتماعی در کنار تحلیل‌های سنجش از دور، به‌ویژه در این منطقه، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از این‌رو، هدف این پژوهش پایش روند تغییرات پوشش جنگلی شهرستان بانه طی سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۴ و تحلیل اثر متغیرهای اقتصادی و اجتماعی بر این تغییرات با بهره‌گیری از تصاویر ماهواره‌ای و مدل اقتصادسنجی ARDL بود.
مواد و روش‌ها: در این پژوهش، تصاویر ماهواره‌ای Landsat مربوط به سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۴ پس از انجام مراحل پیش‌پردازش، برای تهیه نقشه‌های کاربری و پوشش اراضی مورد استفاده قرار گرفتند. اراضی منطقه در پنج کلاس شامل جنگل، اراضی کشاورزی، مرتع، اراضی بایر و اراضی ساخته‌شده طبقه‌بندی شدند. سپس با استفاده از ماتریس انتقال و تحلیل افزایش‌ها و کاهش‌ها، روند و شدت تغییرات هر یک از کلاس‌های کاربری اراضی بررسی شد. به‌منظور ارزیابی دقت طبقه‌بندی نیز از شاخص‌های صحت کلی و ضریب کاپا استفاده شد. در بخش اقتصادسنجی، متغیر وابسته شامل تغییرات سالانه سطح جنگل و متغیرهای مستقل شامل تعداد پرونده‌های تخریب منابع طبیعی، نرخ دلار آمریکا، تعداد مسافران ورودی و تعداد پروانه‌های کسب بودند. پس از بررسی مانایی متغیرها با آزمون دیکی–فولر تعمیم‌یافته، مدل خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی (ARDL) برآورد و روابط کوتاه‌مدت و بلندمدت میان متغیرها تحلیل شد. همچنین، آزمون کرانه‌ها برای بررسی هم‌انباشتگی و آزمون‌های تشخیصی شامل خودهمبستگی، ناهمسانی واریانس، نرمال بودن باقیمانده‌ها و آزمون پایداری CUSUM برای ارزیابی اعتبار مدل انجام گرفت.
یافته‌ها: نتایج ارزیابی صحت نشان داد که نقشه‌های تهیه‌شده از دقت مناسبی برخوردار بوده و صحت کلی طبقه‌بندی بین 67/76 تا 16/82 درصد و ضریب کاپا بین 669/0 تا 748/0 متغیر است. بررسی روند تغییرات کاربری اراضی نشان داد که طی دوره مطالعه، سطح جنگل‌ها به‌طور پیوسته کاهش یافته، در حالی که مساحت اراضی ساخته‌شده و اراضی بایر افزایش داشته است. نتایج تحلیل افزایش‌ها و کاهش‌ها نیز بیانگر آن بود که میزان از دست رفتن پوشش جنگلی در اغلب دوره‌های زمانی بیش از میزان احیای آن بوده و در نتیجه، تراز خالص تغییرات جنگل منفی بوده است. نتایج آزمون کرانه‌ها وجود رابطه تعادلی بلندمدت میان متغیرهای اقتصادی و تغییرات سطح جنگل را تأیید کرد. برآورد مدل ARDL نشان داد که تعداد پروانه‌های کسب در کوتاه‌مدت و بلندمدت دارای اثر منفی و معنی‌دار بر تغییرات سطح جنگل است، به‌طوری‌که افزایش فعالیت‌های اقتصادی و توسعه کسب‌وکارها با کاهش سطح جنگل همراه بوده است. در مقابل، نرخ دلار آمریکا اثر مثبت و معنی‌داری بر متغیر وابسته نشان داد که بیانگر تأثیر شوک‌های اقتصادی بر روند تغییرات پوشش جنگلی است. همچنین، تعداد پرونده‌های تخریب تنها در بلندمدت دارای معنی‌داری مرزی بود و تعداد مسافران ورودی اثر معنی‌داری بر تغییرات سطح جنگل نداشت. نتایج آزمون‌های تشخیصی و آزمون CUSUM نیز بیانگر مناسب بودن فرض‌های کلاسیک رگرسیون، پایداری ضرایب و اعتبار مدل برآوردشده بود.
نتیجه‌گیری کلی: نتایج این پژوهش نشان داد که تغییرات پوشش جنگلی شهرستان بانه حاصل تعامل عوامل اقتصادی، مدیریتی و انسانی با فرآیندهای تغییر کاربری اراضی است و صرفاً نمی‌توان آن را به عوامل طبیعی نسبت داد. معنی‌دار بودن اثر نرخ دلار آمریکا و تعداد پروانه‌های کسب بیانگر آن است که تحولات اقتصادی می‌توانند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر روند تغییرات پوشش جنگلی اثرگذار باشند. همچنین، کاهش مستمر سطح جنگل و افزایش اراضی ساخته‌شده، ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه، کنترل تغییر کاربری و مدیریت فعالیت‌های اقتصادی در مناطق مرزی را نشان می‌دهد. از نظر روش‌شناختی، تلفیق داده‌های سنجش از دور با مدل‌های اقتصادسنجی، چارچوبی کارآمد برای پایش تغییرات پوشش اراضی و شناسایی عوامل محرک آن فراهم می‌کند و می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در برنامه‌ریزی و مدیریت پایدار جنگل‌های زاگرس مورد استفاده قرار گیرد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>مدل‌سازی تأثیر تاج پوشش، توپوگرافی و عوامل اقتصادی–اجتماعی بر تغییرات جنگل‌های دنا</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122079.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: تغییر‌کاربری و پوشش‌اراضی یکی از مهم‌ترین عوامل تخریب جنگل‌های زاگرس به‌شمار می‌رود. شناسایی عوامل مؤثر بر این تغییرات و تعیین شاخص‌های قابل اعتماد برای پیش‌بینی روندهای آتی، برای مدیریت پایدار و حفاظت از این زیست‌بوم‌ها ضروری است. جنگل‌های بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl) در برخی از بخش‌های منطقه دنا در استان کهگیلویه و بویراحمد واقع در جنوب‌غرب ایران به دلیل سابقه طولانی کشت زیراشکوب، توپوگرافی به‌نسبت ملایم و فشار روزافزون انسانی، نمونه‌ای بارز از مناطق در معرض تغییر‌کاربری محسوب می‌شوند. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی تأثیر متغیرهای تفسیری شامل درصد تراکم تاج‌پوشش در سال‌های ۱۳۴۶ و ۱۴۰۲، متغیرهای توپوگرافی شامل شیب، جهت دامنه و ارتفاع از سطح دریا و همچنین متغیرهای اقتصادی‑اجتماعی شامل فاصله از جاده و فاصله از سکونتگاه‌ها، بر احتمال تغییر کاربری جنگل به کشاورزی در بازه-زمانی ۱۳۴۶ تا ۱۴۰۲ با استفاده از مدل رگرسیون لجستیک دودویی بود. نوآوری پژوهش در تلفیق تفسیر چشمی عکس‌های هوایی تاریخی زمین‌مرجع‌شده، تصاویر چندزمانه Google Earth و داده‌های محیطی در یک بازه بلندمدت ۵۶‑ساله است که امکان تحلیل هم‌زمان عوامل اکولوژیک، توپوگرافیک و انسانی را فراهم می‌کند.مواد و روش‌ها: محدوده مطالعه، بخشی از جنگل‌های منطقه دنا به مساحت حدود ۱۳۱۲۱۳ هکتار با پوشش غالب بلوط ایرانی و کشت دیم زیراشکوب در مناطق با شیب ملایم است. داده‌های کاربری و پوشش‌اراضی و درصد تاج‌پوشش از طریق تفسیر چشمی‑ذهنی ۱۷۶ قطعه نمونه دایره‌ای ۱۰۰۰ متر مربعی در یک شبکه منظمی از قطعات نمونه با فاصله ۵۰۰ متر در ۵۰۰ متر بر روی عکس‌های هوایی زمین‌مرجع‌شده سال ۱۹۶۷ در محیط ArcGIS و تصاویر Google Earth سال ۲۰۲۳ در دو صفحه‌نمایش مجاور استخراج شدند. متغیرهای توپوگرافی از مدل رقومی ارتفاع و متغیرهای اقتصادی‑اجتماعی از لایه‌های فاصله از جاده و روستا در محیط ArcGIS به‌دست آمدند. استانداردسازی متغیرهای کمی با Z‑score و جهت شیب با تبدیل سینوس/کسینوس انجام شد. مدل رگرسیون لجستیک دودویی با روش ورود هم‌زمان در SPSS نسخه ۲۶ اجرا شد. هم‌خطی با Tolerance و VIF و خودهمبستگی مکانی باقیمانده‌ها با شاخص مورن(Moran's I) ارزیابی شد. عملکرد مدل با آزمون Omnibus، برازش Hosmer‑Lemeshow، ضرایب تعیین شبه R&amp;amp;sup2; (Cox &amp;amp;amp; Snell و Nagelkerke)، سطح زیر منحنی ROC (AUC) و ماتریس طبقه‌بندی ارزیابی گردید.یافته‌ها: از ۱۷۶ قطعه نمونه، ۹۱ قطعه (۷/۵۱ درصد) طی دوره ۵۶‑ساله از جنگل به اراضی کشاورزی تبدیل شده و ۸۵ قطعه (۳/۴۸ درصد) بدون تغییر باقی ماندند. در قطعات پایدار جنگلی، حدود ۷/۴۹ درصد کاهش تاج‌پوشش، ۴/۱۴ درصد افزایش و ۷/۳۵ درصد بدون تغییر در تاج‌پوشش داشتند که نشان‌دهنده تخریب ساختاری حتی در اراضی فاقد تغییر کاربری است. آزمون هم‌خطی، مقادیر VIF کمتر از ۷۲۳/۱ و Tolerance بیشتر از ۵۸۰/۰ را نشان داد که بیانگر عدم مشکل هم‌خطی قابل‌توجه است. مدل نهایی رگرسیون لجستیک با ورود هم‌زمان متغیرها، بهبود معنی‌داری نسبت به مدل پایه داشت (۷۲۲/۲۷ Omnibus &amp;amp;chi;&amp;amp;sup2;=، ۵ df=،۰۰۱/۰ p&amp;amp;lt;) و مقادیر شبه‑R&amp;amp;sup2; ( ۳۱۶/۰Cox &amp;amp;amp; Snell= و ۴۲۱/۰ Nagelkerke=) نشان‌دهنده قدرت تبیین قابل قبول مدل بود. آزمون برازش مدل هاسمر-لمشو(Hosmer&amp;amp;ndash;Lemeshow) (۷۳۸/۸= &amp;amp;chi;&amp;amp;sup2;) نیز بیانگر برازش مناسب (Goodness of Fit) مدل بود و عدم تفاوت معنادار بین مقادیر مشاهده ‌شده و برآوردی را نشان داد (۸= df ، ۳۶۵/۰= Sig.) که حاکی از قدرت پیش‌‌بینی قابل قبول مدل است؛ در این آزمون مقدار p-value بزرگتر از 05/0 است. شاخص AUC برابر ۸۳۹/۰ (فاصله اطمینان ۹۵ درصد؛۹۰۰/۰‑۷۷۹/۰، ۰۰۱/۰ p&amp;amp;lt;) و دقت کلی طبقه‌بندی ۱/۸۰ درصد (حساسیت ۴/۸۲ درصد و ویژگی ۶/۷۷ درصد) نشان‌دهنده توان تشخیصی بالای مدل در تفکیک نمونه‌های دارای تغییر‌کاربری و پوشش‌اراضی از نمونه‌‌های بدون تغییر بود. شاخص مورن (Moran's I) مقداری برابر 00056/0 (نزدیک به صفر)، z-score برابر 30/0 و p-value برابر 763/0 را نشان داد که عدم خودهمبستگی مکانی را تأیید می‌کند. متغیر درصد تراکم تاج‌پوشش در سال ۱۴۰۲ با ضریب منفی 519/1- (B) و نسبت شانس 219/0 (Exp(B)) قوی‌ترین پیش‌بین تغییر‌کاربری و پوشش‌اراضی‌جنگلی به کشاورزی در منطقه مورد مطالعه است (۸۸/۲۶Wald = ، ۰۰۱/۰ p &amp;amp;lt;). فاصله اطمینان 95 درصد این نسبت شانس زیر یک قرار دارد و با افزایش یک انحراف معیار در درصد تراکم تاج‌پوشش در سال ۱۴۰۲، شانس وقوع تغییر‌کاربری و پوشش‌اراضی در منطقه حدود ۷۸/۱ درصد کاهش می‌یابد. متغیر فاصله از جاده با ضریب منفی 445/0- (B) و نسبت شانس 641/0 (Exp(B)) دومین پیش‌بین معنادار تغییر‌کاربری و پوشش‌اراضی‌جنگلی به کشاورزی در منطقه مورد مطالعه است (۹۳/۵= Wald،۰۱۵/۰ p =). فاصله اطمینان ۹۵ درصد این نسبت شانس (۹۱۷/0-۴۴۸/0) نیز زیر یک قرار دارد که بیانگر رابطه معکوس معنادار و پایدار آماری است و با افزایش یک انحراف معیار در فاصله از جاده، شانس وقوع تغییر‌کاربری و پوشش‌اراضی حدود 9/35 درصد کاهش می‌یابد. سایر متغیرها شامل تاج‌پوشش سال ۱۳۴۶، شیب، جهت دامنه، ارتفاع و فاصله از روستا در مدل نهایی معنی‌دار نبودند (۰۵/۰ p&amp;amp;gt;).نتیجه‌گیری: تغییر کاربری بیش از نیمی از قطعات نمونه در منطقه دنا طی ۵۶ سال، نشان‌دهنده پویایی بالای این منطقه و همسویی با روندهای جهانی و منطقه‌ای در گسترش کشاورزی به‌عنوان محرک اصلی تخریب جنگل‌های زاگرس است. قدرت بالای متغیر تاج‌پوشش سال ۲۰۲۳ در پیش‌بینی تغییر کاربری، حاکی از آن است که وضعیت کنونی ساختار جنگل مهم‌ترین شاخص هشداردهنده برای ریسک تغییر کاربری محسوب می‌شود. کاهش شدید تاج‌پوشش در حدود نیمی از قطعات پایدار، هشداری برای افزایش آسیب‌پذیری این جنگل‌ها در برابر تغییرات آتی است. نقش معنی‌دار فاصله از جاده، اهمیت دسترسی و زیرساخت‌های ارتباطی را در تسهیل تغییر کاربری نشان می‌دهد، در حالی که عدم معنی‌داری فاصله از روستا می‌تواند ناشی از هم‌پوشانی اطلاعاتی یا پراکندگی یکنواخت سکونتگاه‌ها در منطقه باشد. متغیرهای توپوگرافی برخلاف بسیاری از پژوهش‌های پیشین در زاگرس، در این مطالعه نقش معنی‌داری نداشتند. این امر می‌تواند به دلیل انتخاب محدوده مطالعه در اراضی با زیراشکوب کشاورزی که عمدتاً در شیب‌های ملایم تا متوسط قرار دارند، باشد و نشان می‌دهد که وقتی فعالیت انسانی در منطقه‌ای مستقر شود، محدودیت‌های طبیعی مانند شیب و ارتفاع نقش کمتری در تداوم تغییرات ایفا می‌کنند. عملکرد عالی مدل از نظر AUC و دقت طبقه‌بندی، کارایی رگرسیون لجستیک مبتنی بر داده‌های تفسیری و محیطی را برای تحلیل تغییرات بلندمدت کاربری اراضی در جنگل‌های زاگرس تأیید می‌کند و کاهش تاج‌پوشش، به‌ویژه کاهش‌های شدید، یک شاخص هشداردهنده زودهنگام برای اقدامات پیشگیرانه محسوب می‌شود.</description>
    </item>
    <item>
      <title>تاثیر کودهای مختلف بر خاک و عملکرد نهال های جنگلی در اقلیم نیمه خشک</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122080.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: برای ایجاد یک جنگلکاری مناسب، داشتن نهالستان با شرایط و مدیریت بهینه که بتواند نهال‌هایی با صفات کمی و کیفی مطلوب تولید نماید بسیار ضروری است. بهبود نهال‌ها و ویژگی‌های خاک از طریق مدیریت خاک نهالستان نقش مهمی در موفقیت برنامه‌های جنگلکاری دارد. در سال‌های اخیر استفاده از کودها در افزایش رشد کمی و کیفی نها‌ل‌ها در نهالستان‌ها گسترش‌یافته، اما ارزیابی اثربخشی و نحوه استفاده این کودها در گونه‌های مختلف جنگلی به‌ویژه در مناطق نیمه‌خشک کشور هنوز محدود است. این تحقیق در نظر دارد تا در یک نهالستان منطقه نیمه‌خشک کشور، تأثیر 5 نوع کود، شامل ورمی‌کمپوست و کود دامی (به‌عنوان کودهای آلی)، کودهای زیستی، کودهای زیستی- شیمیایی و کودهای شیمیایی و نحوه استفاده از آن‌ها (کودپاشی در اول فصل رویش و کودپاشی در دوره‌های بافاصله 20 روز) را بر برخی ویژگی‌های نهال‌های پهن‌برگ و سوزنی‌برگ و خصوصیات شیمیایی خاک بررسی نماید.مواد و روش‌ها: این پژوهش در نهالستان جنگلی اداره کل منابع طبیعی استان زنجان واقع در 5 کیلومتری جاده زنجان-تبریز، با طول جغرافیایی &amp;amp;acute;&amp;amp;acute;52 &amp;amp;acute;24 &amp;amp;deg;48 و عرض جغرافیایی &amp;amp;acute;&amp;amp;acute;44 &amp;amp;acute;41 &amp;amp;deg;36 انجام گرفت. اقلیم منطقه بر اساس طبقه‌بندی اقلیمی کوپن و شاخص دومارتن نیمه‌خشک است. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با تیمارهای کودی مختلف و نهال‌-های گونه‌های مختلف صورت گرفت. تیمار کودی شامل کودهای زیستی (بیوارگانیک و سیومیک)، کود شیمیایی (اوره، سولفات آمونیوم، فولوابن پتاسیک)، کودهای زیستی-شیمیایی (شامل چند نوع کود شیمیایی و زیستی)، کود ورمی‌کمپوست و کود دامی گاوی بوده است. پنج ﮔﻮﻧﮥ سه‌ساله شامل ارس (Juniperus excelsa M.Bieb.)، سرو نقره‌ای (Cupressus arizonica Greene.)، زالزالک (Crataegus monogyna Jacq.)، داغداغان (Celtis caucasica Willd.) و بنه (Pistacia atlantica Desf.) در گلدان‌های با خاک یکسان کاشته شدند. مجموعاً ۲۷۵ نهال با پنج تکرار برای گونه و 5 تکرار برای کود در گلدان‌هایی با خاک یکسان بازکاشت شدند. ویژگی‌های خاک شاملpH، کربن، فسفر، پتاسیم و نیتروژن و صفات نهال‌ها (طول و حجم ریشه، قطر و طول ساقه) به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از ویژگی نهال‌ها و همچنین خصوصیات شیمیایی خاک، ابتدا نرمال بودن داده‌ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف و همگنی واریانس با آزمون لون موردبررسی قرار گرفت. اثر کودهای مختلف خاک بر مشخصات کمی نهال‌ها و خصوصیات شیمیایی خاک‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک‌طرفه (ANOVA) انجام شد. همچنین به‌منظور بررسی مقایسه میانگین‌های موردنظر از آزمون توکی استفاده شد. یافته‌ها: بر اساس نتایج ویژگی‌های شیمیایی خاک شامل کربن، فسفر و نیتروژن در تیمار کودهای آلی (دامی و ورمی-کمپوست) چه به‌صورت تدریجی و چه یک‌باره مقادیر مناسب را نشان دادند، اما در تیمارهای زیستی و زیستی- شیمیایی این ویژگی‌ها مقادیر قابل‌قبول نداشتند. در ارس بیشترین و کمترین مقادیر کربن، فسفر و نیتروژن خاک به ترتیب در تیمار زیستی- شیمیایی- تدریجی و تیمار زیستی و زیستی- تدریجی بود. در سرو نقره‌ای مقادیر عناصر یادشده در تیمار ورمی-کمپوست تدریجی و زیستی تدریجی کمترین مقدار را نسبت به تیمارهای دیگر نشان دادند. در داغداغان، اگرچه رشد نهال‌ها در تیمار کود شیمیایی نسبت به تیمارهای دیگر کمتر بود، اما کربن، پتاسیم و نیتروژن بیشترین مقدار را نشان داد. سه عنصر ذکرشده خاک نهال‌های بنه در تیمار ورمی‌کمپوست بیشترین مقدار را نشان داد. نکته مهم اینکه، تمام گونه‌ها به‌غیراز سرو نقره‌ای در تیمار زیستی- شیمیایی خشک شدند. در ﮔﻮﻧﮥ ارس تیمار شاهد بیشترین طول و حجم ریشه را نشان داد. بیشترین قطر یقه و حجم ریشه سرو نقره‌ای در تیمار کود ورمی‌کمپوست به ترتیب با 4/3 سانتی‌متر و 34/8 سانتی‌متر مکعب مشاهده شد. زالزالک و داغداغان، نسبت به تیمارهای زیستی و زیستی- شیمیایی حساس بودند و سبب خشکیدگی آنها شد، اما نسبت به کودهای دیگر به‌خصوص کودهای آلی واکنش مثبت نشان دادند. بیشترین رشد خصوصیات مورد بررسی در نهال بنه در تیمارهای شیمیایی، ورمی‌کمپوست و دامی رخ داد، درحالی‌که کود زیستی اثر کمتری داشت. در این‌گونه بیشترین قطر یقه و حجم ریشه به ترتیب با 1/4 سانتی‌متر و 2/7 سانتی‌متر مکعب در تیمار کود ورمی‌کمپوست مشاهده شد. نتیجه‌گیری کلی: نتایج این پژوهش نشان داد که کارایی انواع کودها در اقلیم نیمه خشکی مانند زنجان، وابسته به ﮔﻮﻧﮥ گیاهی، ماهیت کود و نحوه کاربرد آن است. به‌طورکلی، کودهای آلی بستر مناسب‌تری برای استقرار بیشتر نهال‌ها در شرایط اقلیم نیمه‌خشک منطقه فراهم آوردند. گونه‌هایی با رشد اولیه کندتر یا حساس به تنش خشکی، مانند زالزلک، داغداغان و بنه واکنش معنی‌دارتری به مصرف کودهای آلی به‌خصوص در حالت تدریجی نشان دادند. درحالی‌که گونه‌های ارس و سرو نقره‌ای وابستگی کمتری به این نوع کودها داشتند. کودهای شیمیایی به‌خصوص در نهال‌‌های پهن‌برگ موجب افزایش عملکرد و بهبود خصوصیات خاک شدند، اما در استفاده از آنها به تأثیرات محیط زیستی و هزینه‌های تهیه بایستی دقت کافی نمود. همچنین با توجه به اینکه کود زیستی- شیمیایی به‌صورت مصرف یکباره برای برخی گونه‌ها سبب خشک شدن بیشتر نهال‌ها شد و پس‌ازآن کود زیستی نیز در بیشتر گونه‌ها موجب ضعف عملکرد رویشی نهال‌ها شد، استفاده از این نوع کودها در نهالستان‌های مشابه توصیه نمی‌شود. هم‌چنین بر اساس نتایج، کاربرد تدریجی کودها به‌ویژه در کودهای آلی، ضمن آزادسازی ملایم عناصر و رشد پایدارتر بیشتر نهال‌ها، به تعادل مناسب‌تر عناصر تغذیه‌ای خاک منجر می‌شود.</description>
    </item>
    <item>
      <title>اثر فرم‌های‌ رویشی مختلف در پایدارسازی دامنه‌های مستعد لغزش و رانش حاشیه جاده‌های جنگلی</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122081.html</link>
      <description>چکیدهمقدمه و هدف: مطالعات گسترده‌ای در حوزه اثرات پوشش گیاهی بر لغزش و رانش‌های کم عمق (Shallow landslides) انجام شده است، اما هنوز نقش گونه‌های مختلف گیاهی و فرم‌های رویشی بر پایداری دامنه‌های لغزشی و رانشی جنگل‌ به‌خوبی شناخته شده نیست. بنابراین، کمی‌سازی مناسب اثرات پوشش گیاهی برمقاومت برشی خاک برای ارزیابی پایداری دامنه‌های لغزشی و رانشی حاشیه جاده‌های جنگلی بسیار مهم بوده و می‌تواند به مدیریت بهتر توده‌ها و احیای مؤثر عرصه‌های مستعد لغزش و رانش کمک کند. در این پژوهش اثر گونه‌ها و فرم‌های رویشی بر برخی مشخصات فیزیکی و مکانیکی خاک در عمق‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته و نسبت به شناسایی کارآمدترین گونه و فرم برای پایدارسازی اقدام گردید.مواد و روش‌ها: ابتدا 12 ترانسکت 100 متری به موازات جاده‌‌های جنگلی شصت‌کلاته گرگان روی دامنه‌های پایدار، لغزش و رانشی و مستعد لغزش و رانش مشرف به جاده برپا گردید. بعد از استقرار ترانسکت‌ها، لکه‌های لغزش و رانشی (شاهد اول)، لکه‌های پایدار (شاهد دوم) و لکه‌های خالص متشکل از فرم‌های مختلف رویشی علفی (کارکس)، بوته‌ای (تمشک)، درختچه‌ای (همیشک) و درختی (توسکا، انجیلی و افرا) هر یک در سه تکرار به صورت تصادفی ساده مشخص شد. در هر تکرار و در نقطه مرکزی هر لکه یک نمونه خاک توسط سیلندر استاندارد با قطر 3/5 و ارتفاع 4/4 سانتیمتر در عمق‌های صفر تا 20، 20 تا 40 و بیشتر از 40 سانتی‌متر به‌منظور تعیین چگالی آب و خاک برداشت گردید. 2 کیلوگرم خاک نیز از هر عمق به منظور انجام سایر آزمایشات خاک جمع‌آوری شد. تعداد کل نمونه‌های خاک برداشت شده 72 نمونه بود. برای اندازه‌گیری چسبندگی خاک و زاویه اصطکاک داخلی خاک از آزمایش برش مستقیم استفاده شد. در آزمایشگاه، نمونه خاک داخل یک جعبه فلزی با سطح مقطع مربع که از وسط به طور افقی به دو نیم شده است، قرار گرفت. ابتدا نیروی قائم از طریق صفحة بارگذاری بر نمونه وارد شد و سپس تنش برشی به تدریج و به طور افقی اعمال گردید، تا دو نیم جعبه محتوی نمونه نسبت به یکدیگر حرکت کنند. مقدار نیروی برشی و تغییر مکان برشی مربوط به آن اندازه‌گیری گردید. آزمایش چندین بار انجام شد و به ازاء مقادیر مختلف تنش قائم، مقدار تنش برشی در هنگام گسیختگی بدست آمد. در پایان میزان پایداری دامنه‌ای رانشی به کمک نرخ ایمنی تعیین شد. آزمایشات حدود آتربرگ براساس استاندارد ‌ASTM D 4318 انجام شد. این پژوهش در قالب طرح آماری بلوک‌های کاملا تصادفی و تحت آزمایش فاکتوریل با دو عامل، انواع لکه‌ها در 8 سطح و عمق خاک در سه سطح و در مجموع با 24 تیمار در نرم افزار SPSS به اجرا در‌آمد.یافته‌ها: در دامنه پایدار، دامنه پوشیده شده با تمشک، همیشک، کارکس، انجیلی، افرا و توسکا با افزایش عمق خاک مقدار زاویه اصطکاک داخلی به‌طور معنی‌داری افزایش یافت و در مقابل مقدار چسبندگی خاک کاهش پیدا کرد. بیشترین مقدار چسبندگی خاک در عمق 2/0-0 متری خاک و بیشترین مقدار زاویه اصطکاک داخلی در عمق 6/0-4/0 متری خاک به ثبت رسید. مقدار کربن آلی نیز در لایه‌های سطحی خاک بیشتر از لایه‌های زیرین بود. بیشترین چسبندگی به مقدار 01/16809 نیوتن بر مترمربع در لایه 2/0-0 متری خاک دامنه پوشیده از کارکس گزارش گردید که نزدیکترین مقدار به چسبندگی خاک دامنه پایدار در آن لایه خاک بود (67/19598 نیوتن بر مترمربع). کمترین مقدار چسبندگی خاک در لایه‌های سطحی (2/0-0 متر) دامنه‌های پوشیده از گونه‌های درختی به ثبت رسید. در تحقیق حاضر بیشترین مقدار نرخ ایمنی در لایه 2/0-0 متری دامنه پایدار و دامنه‌های پوشیده از گونه‌ علفی کارکس مشاهده شد. در لایه 4/0-2/0 متری خاک بین نرخ ایمنی دامنه پایدار و دامنه‌ پوشیده از همیشک تفاوت معنی‌داری وجود نداشت که این موضوع حاکی از توانایی این گونه‌ در تثبیت دامنه‌های رانشی بود. در لایه 6/0-4/0 متری خاک گونه‌های درختی بعد از دامنه پایدار نرخ ایمنی بیشتری در مقایسه با سایر فرم‌های رویشی داشتند. نرخ ایمنی دامنه در عمق 2/0-0 متری به‌طور معنی‌داری بیشتر از عمق‌های 4/0-2/0 و 6/0-4/0 متری بود. کمترین نرخ ایمنی در بیشترین عمق یعنی 6/0-4/0 متری مشاهده شد. بین چسبندگی خاک با مقدار کربن آلی همبستگی مثبت و معنی دار وجود داشت. بین نرخ ایمنی دامنه با مقدار رس، زاویه اصطکاک داخلی و چگالی خاک همبستگی منفی و معنی‌دار وجود داشت. یعنی با افزایش مقدار رس، زاویه اصطکاک داخلی و چگالی خاک مقدار نرخ ایمنی کاهش یافت. در مقابل بین نرخ ایمنی دامنه با کربن آلی و چسبندگی خاک را بطه مثبت و معنی‌دار وجود داشت. با افزایش کربن آلی و چسبندگی خاک مقدار نرخ ایمنی دامنه افزایش یافت. نوع خاک از نظر خمیرایی در دامنه‌های رانشی و پوشیده از توسکا، انجیلی و افرا CH و در دامنه‌های پایدار، پوشیده از تمشک، کارکس و همیشک CL بود که نشان از تغییر کلاسه خاک در حضور گونه‌های علفی، بوته‌ای و درختچه‌ای می‌باشد.نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که چسبندگی خاک و ایمنی دامنه در عمق 2/0-0 متری خاک و در حضور فرم‌ رویشی علفی بهبود یافت و هنگامی‌که گونه‌های مربوط به این فرم وجود نداشتند، دامنه در این عمق به‌طور قابل توجهی ناپایدار بود. فقدان پوشش و یا حذف پوشش گیاهی زیراشکوب در دامنه‌های رانشی، ایمنی دامنه را کاهش می‌دهد و در واقع ممکن است برای پایداری شیب مضر باشد. لاشه‌ریزی و عملکرد ریشه‌ها از طریق ترشحات ریزوسفر و فرآورده‌های جانبی میکروبی در افزایش چسبندگی خاک و فرآیند کلوخه‌سازی نقش داشته و در نتیجه انسجام خاک را تقویت می‌نماید. بدین‌ترتیب پیشنهاد می-شود در دامنه‌های مستعد رانش با کاشت و تقویت استقرار گونه‌های درختی، درختچه‌ای و علفی نسبت به پایدارسازی و بهبود ایمنی دامنه تا عمق 6/0 متری اقدام گردد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی اکتشافی تغییرات بار کار فیزیکی در مولفه‌های مختلف عملیات چوبکشی با اسکیدر چرخ‌لاستیکی: پژوهش موردی در جنگلکاری‌های غرب استان گیلان</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122082.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: تمامی پژوهش‌های پیشین در حوزه‌ی ارزیابی بار کار فیزیکی رانندگان اسکیدر، صرفاً به‌گزارش یک مقدار میانگین کلی اکتفا کرده‌اند و در ارتباط با تفاوت فشار فیزیولوژیک در مولفه‌های مجزای عملیات چوبکشی کمتر پژوهشی انجام شده است، این در حالی است که عملیات چوبکشی با اسکیدر، فرآیندی چرخه‌ای و متشکل از شش مولفه‌ی مجزا و متوالی (حرکت خالی، استقرار، وینچ‌کشی، حرکت با بار، رهاسازی بار، و چیدن و دپوی چوب‌آلات) است و هر یک از این مولفه‌ها، به‌دلیل تفاوت در ماهیت حرکتی، اندازه ارتعاش، نیاز به‌تمرکز، و تلاش فیزیکی، فشار قلبی-عروقی متفاوتی بر راننده وارد می‌کنند. با توجه به‌این شکاف تحقیقاتی، هدف اصلی پژوهش حاضر، معرفی و آزمون یک رویکرد روش‌شناختی نوین مبتنی بر تحلیل تفکیک‌شده‌ مولفه‌های عملیات چوبکشی برای ارزیابی دقیق‌تر بار کار فیزیکی رانندگان اسکیدر و شناسایی نقاط بحرانی فشار کاری برای مداخلات ارگونومیک هدفمند بود.مواد و روش‌ها: این پژوهش در عرصه‌های جنگل‌کاری‌شده با گونه کاج تدا (Pinus taeda) در غرب استان گیلان (قطعه ۱۲ سری پیلمبرا، شهرستان رضوانشهر) انجام شد. عملیات برداشت چوب به‌روش تمام‌درخت و با استفاده از اره‌موتوری انجام گرفت. برای عملیات چوبکشی از یک دستگاه اسکیدر چرخ‌لاستیکی Timberjack 450C استفاده شد. یک راننده اسکیدر با سن ۵۲ سال به صورت داوطلبانه در این پژوهش شرکت کرد. برای اندازه‌گیری ضربان قلب از دستگاه قابل‌حمل Polar H10 استفاده شد که به‌صورت پیوسته و در فواصل یک دقیقه‌ای طی ۳ روز غیرمتوالی، هر روز ۸ ساعت کار خالص ضربان قلب را ثبت می‌کرد. ضربان قلب در حالت استراحت پس از ۱۵ دقیقه نشستن در کابین اسکیدر در حالت خاموش اندازه‌گیری شد. حداکثر ضربان قلب پیش‌بینی‌شده بر اساس سن راننده و با استفاده از رابطه استاندارد (۲۲۰ منهای سن) محاسبه شد. برای تعیین کمّی بار کار فیزیکی، از شاخص استاندارد درصد ذخیره ضربان قلب استفاده شد. فعالیت‌های کاری راننده اسکیدر با استفاده از روش پژوهش زمان پیوسته ثبت شد و هر چرخه کامل کار چوبکشی به‌شش مولفه استاندارد تقسیم شد. در مجموع، اطلاعات مربوط به‌۱۰۰ نوبت کاری کامل جمع‌آوری و زمان‌سنجی شد. برای مقایسه میانگین نرخ ضربان قلب بین مولفه‌های چوبکشی از مدل خطی اثرات مختلط و آزمون بونفرونی استفاده شد. برای بررسی رابطه بین گذشت زمان از شروع کار و تغییرات نرخ ضربان قلب، از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. یافته‌ها: در مجموع، ۱۰۰ نوبت کاری کامل چوبکشی در طول سه روز کاری (غیرمتوالی) مورد بررسی قرار گرفت. میانگین مسافت چوبکشی 97/103&amp;amp;plusmn;32/195 متر، میانگین حجم هر نوبت 79/0&amp;amp;plusmn;99/3 مترمکعب و میانگین تولید خالص 69/3&amp;amp;plusmn;41/18 مترمکعب در ساعت بود. نتایج نشان داد که بیشترین میانگین نرخ ضربان قلب مربوط به‌مولفه حرکت با بار با مقدار 73/97 تپش در دقیقه و کمترین مقدار مربوط به‌مولفه رهاسازی بار با مقدار 34/84 تپش در دقیقه بود. میانگین کل نرخ ضربان قلب راننده در تمام مولفه‌ها برابر12/93 تپش در دقیقه محاسبه شد. نتایج آزمون مدل خطی اثرات مختلط نشان داد که بین مولفه‌های مختلف عملیات چوبکشی از نظر نرخ ضربان قلب تفاوت آماری معنی‌داری وجود دارد. مقایسه بین میانگین‌ها با آزمون بونفرنی نشان داد که بیشترین مقدار نرخ ضربان قلب متعلق به‌مولفه حرکت با بار و کمترین مقدار آن متعلق به‌مولفه رهاسازی بار است. بار کار فیزیکی راننده مورد پژوهش برابر با ۳۲ درصد محاسبه شد که بر اساس طبقه‌بندی استاندارد در گروه نیمه‌سنگین قرار می‌گیرد. با توجه به‌محدودیت حجم نمونه این یافته‌ها به‌عنوان یک پژوهش اکتشافی تلقی می‌شوند و تعمیم‌پذیری آنها به‌کل جمعیت رانندگان اسکیدر نیازمند پژوهش‌های تکمیلی با حجم نمونه بالاتر است. نتایج ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که در چهار مولفه حرکت خالی، استقرار، وینچ و حرکت با بار، با گذشت زمان از شروع روز کاری، نرخ ضربان قلب افزایش معناداری پیدا می‌کند، این الگوی افزایشی، هرچند با فرضیه تجمع خستگی در طول روز کاری همسو است، اما عواملی مانند افزایش دمای محیط در طول روز، کاهش سطح مایعات بدن، و تغییرات احتمالی در شدت کار نیز می‌توانند در این افزایش نقش داشته باشند. در مقابل، برای مولفه‌های رهاسازی بار و چیدن و دپوی بار، همبستگی معناداری با زمان مشاهده نشد. این عدم معناداری را نمی‌توان صرفاً به‌سبک‌تر بودن این دو مولفه نسبت داد؛ بلکه احتمالاً به‌دلیل کوتاه‌بودن مدت زمان این مولفه‌ها (که فرصت بروز یک روند خطی افزایشی را محدود می‌کند)، و یا تغییر ماهیت فعالیت (پیاده‌شدن راننده از کابین و انجام کارهای سبک دستی) است. برای شناسایی علت دقیق این الگوی متفاوت، انجام مطالعات تکمیلی با ثبت همزمان شاخص‌های فیزیولوژیک تکمیلی توصیه می‌شود.نتیجه‌گیری کلی: این پژوهش نشان داد که بین مولفه‌های مختلف عملیات چوبکشی با اسکیدر از نظر بار کار فیزیکی تفاوت آماری بسیار معنی‌داری وجود دارد. مولفه حرکت با بار به‌عنوان سنگین‌ترین و رهاسازی بار به‌عنوان سبک‌ترین مولفه شناسایی شدند. میانگین بار کار فیزیکی کلی (۳۲ درصد) در طبقه نیمه‌سنگین قرار گرفت. نوآوری اصلی این پژوهش در مقایسه با مطالعات پیشین که تنها به‌گزارش میانگین‌های کلی بسنده کرده بودند، در تفکیک و مقایسه مولفه های مختلف عملیات است. یافته‌ها نشان می‌دهد که گزارش یک میانگین کلی، تنوع و پیک‌های فشار کاری را پنهان می‌کند. بر این اساس، مولفه حرکت با بار به‌عنوان نقطه بحرانی برای مداخلات ارگونومیک شناسایی شد. پیشنهاد می‌شود استراحت‌های کوتاه (10-5 دقیقه) پس از هر 3-2 نوبت حرکت با بار در برنامه کاری گنجانده شود. همچنین یافته افزایش ضربان قلب با گذشت زمان، لزوم بازنگری در برنامه استراحت یک‌ساعته وسط روز و جایگزینی آن با استراحت‌های کوتاه‌تر و مکرر را مطرح می‌کند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>مدل‌سازی مطلوبیت رویشگاهی توس (Betula litwinowii Doluch.) در جنگل‌های هیرکانی با استفاده از مدل آشیان بوم‌شناختی Maxent</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122083.html</link>
      <description>چکیدهمقدمه و هدف: جنگل‌های هیرکانی، کمربندی پیوسته از جنگل‌های پهن‌برگ خزان‌کننده در امتداد دامنه‌های شمالی کوهستان‌های طالش و البرز به‌شمار می‌آیند که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند. این جنگل‌ها با پیشینه تکاملی طولانی و غنای گونه‌ای بالا، پناهگاهی برای ده‌ها گونه درختی و درختچه‌ای هستند و بخش مهمی از تنوع زیستی کشور را شکل می‌دهند. با وجود این، روند فزآیند فشارهای انسان‌زاد در بهره‌برداری ناپایدار از این زیست‌بوم شامل چرای بی‌رویه دام، گسترش اراضی کشاورزی و معادن، توسعه زیرساخت‌ها به‌همراه تغییرات اقلیمی، ساختار و پویایی آن را با تهدید جدی مواجهه ساخته است. این چالش برای گونه‌های کمیاب مانند توس (Betula litwinowii Doluch.) که انتشار آن به تعداد اندکی از رویشگاه با مساحت کم در ارتفاعات بالاتر از ۲۲۰۰ متر و نواحی نیمه‌آلپی ناحیه هیرکانی محدود می‌شود، جدی‌تر است. نورپسند بودن، بردباری کم به دمای بالای هوا و البته رقابت‌پذیری پایین توس در برابر گونه‌های غالب جنگل‌های هیرکانی، پراکنش طبیعی آن در جنگل‌های هیرکانی بسیار محدود کرده است. از سوی دیگر، انتشار لکه‌ای با فواصل نسبتا زیاد و حساسیت بالا به تغییرات اقلیمی، اهمیت شناسایی دقیق رویشگاه‌های مطلوب و تحلیل عوامل محیطی مؤثر بر آشیان‌گزینی آن را دوچندان می‌سازد. با توجه به گستردگی فشارهای محیطی و محدودیت داده‌های حضور این گونه، استفاده از مدل آشیان بوم‌شناختی MaxEnt می‌تواند ابزاری کارآمد برای تحلیل پراکنش بالقوه، تعیین عوامل محدودکننده و شناسایی مناطق اولویت‌دار حفاظتی فراهم آورد. از این رو، هدف این پژوهش مدل‌سازی مطلوبیت رویشگاه توس در جنگل‌های هیرکانی، ارزیابی عملکرد مدل، تعیین سهم نسبی متغیرهای محیطی و ارائه نقشه‌های طبقه‌بندی‌شده مطلوبیت رویشگاه است تا مبنایی علمی برای مدیریت حفاظتی این گونه نادر فراهم شود.مواد و روش‌ها: این پژوهش در گستره جنگل‌های هیرکانی با دامنه ارتفاعی حدود صفر تا ۲۸۰۰ متر انجام شد. داده‌های حضور گونه توس از بازدیدهای میدانی و موقعیت‌سنجی GPS گردآوری گردید و به‌منظور کاهش اریبی مکانی، در هر سلول یک‌کیلومتری تنها یک رکورد حضور در نظر گرفته شد. پس از پالایش رکوردها، مجموعه داده نهایی به‌عنوان ورودی مدل مورد استفاده قرار گرفت. از میان ۲۵ متغیر اولیه (۱۹ متغیر زیست‌اقلیمی و ۶ متغیر توپوگرافی)، متغیرهای دارای همبستگی بالا با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل خوشه ای حذف گردید. متغیرهای باقی‌مانده شامل Bio1، Bio2، Bio7، Bio8، Bio12 و Bio15 و متغیرهای توپوگرافی درجه شمال‌گرایی و شرق‌گرایی، TPI و TRI وارد مدل شدند. مدل‌سازی در محیط R و با استفاده از بسته‌های tidymodels، sf، terra، tidysdm و tidyterra انجام شد. تنظیم پارامترهای مدل با جست‌وجوی شبکه‌ای در بازه 5/0 تا 5 برای Regularization Multiplier و ترکیب‌های مختلف Feature Classes انجام گرفت. ارزیابی عملکرد مدل با شاخص‌های AUC و TSS و اعتبارسنجی متقابل پنج‌بخشی تکرارشونده صورت گرفت. به‌منظور کاربردپذیری نتایج در برنامه‌ریزی حفاظتی، نقشه احتمال حضور گونه به پنج طبقه نامناسب تا بسیار بالا (کمتر از 1/0 تا بیش از7/0) طبقه‌بندی شد.یافته‌ها: تحلیل اهمیت نسبی متغیرها بر اساس روش جایگشت نشان داد که متغیر Bio8 (میانگین دمای مرطوب‌ترین فصل سال) با 47/43 درصد، کلیدی‌ترین عامل کنترل‌کننده پراکنش این گونه است. پس از آن، شاخص ناهمواری زمین (TRI) با 81/20 درصد و متغیر Bio15 (فصلی بودن بارش) با 50/17 درصد در رتبه‌های بعدی اهمیت قرار دارند. در مجموع، این سه متغیر در حدود 81 درصد از قدرت تبیینی مدل را به خود اختصاص داده‌اند. سایر متغیرها مانند میانگین دمای سالانه (Bio1)، درجه شرق‌گرایی و شمال‌گرایی سهم کمتری در مدل داشتند. بررسی منحنی‌های پاسخ نشان داد که گونه توس نسبت به متغیر Bio8 رفتاری تک نمایی و زنگوله ای شکل دارد و در دمای نزدیک صفر درجه سانتی‌گراد به بیشینه خود می‌رسد. در مورد متغیر Bio15، بالاترین میزان مطلوبیت در مقادیر پایین فصلی بودن بارش مشاهده شد و با افزایش نوسانات فصلی بارندگی، احتمال حضور گونه کاهش می یابد. در مقابل، مطلوبیت رویشگاه با افزایش ناهمواری زمین روندی صعودی داشته و در بالاترین مقادیر TRI به اوج می‌رسد. نقشه نهایی مطلوبیت رویشگاه نشان داد که بیشترین سطوح مطلوبیت زیستگاهی عمدتاً به‌صورت لکه‌های پیوسته در استان مازندران تمرکز یافته است. در استان های گلستان و گیلان گستره مکانی رویشگاه مطلوب نسبت به مازندران محدودتر است. برآورد مساحت طبقات نشان داد که 72/11 درصد از عرصه‌های جنگلی مازندران و 8/1 درصد از عرصه‌های گیلان و 49/0 درصد از عرصه های استان گلستان در طبقات مطلوبیت متوسط تا بسیار بالا قرار دارند.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش تایید می‌کند که مدل MaxEnt ابزاری بسیار کارآمد و قابل‌اتکا برای تبیین آشیان بوم‌شناختی گونه توس در جنگل‌های هیرکانی است. نقش تعیین‌کننده سه‌گانه میانگین دمای مرطوب‌ترین فصل، ناهمواری زمین و پایداری بارش سالانه (فصلی بودن کم) نشان می‌دهد که بقای این گونه نادر به‌شدت با وجود خردپناهگاه‌های صخره‌ای در ارتفاعات فوقانی و مرز فوقانی جنگل که دارای زمستان‌های سرد و تامین رطوبت پایدار در طول سال هستند، گره خورده است. الگوی مکانی حاصل از مدل‌سازی، از محدودیت شدید زیستگاهی این گونه در بخش‌های غربی و شرقی هیرکان و تمرکز اصلی آن در بخش‌های مرکزی (مازندران) حکایت دارد. از منظر مدیریتی، این نتایج می‌تواند مبنایی برای تعیین مناطق اولویت‌دار حفاظت، طراحی برنامه‌های احیایی، مدیریت مبتنی بر چشم‌انداز، تخصیص منابع، پایش تغییرات اقلیمی و جلوگیری از انقراض موضعی گونه توس باشد. درمجموع، بهره‌گیری از مدل‌های آشیان بوم‌شناختی مانند MaxEnt در شناسایی قلمرو زیستگاهی و حمایت از تصمیم‌سازی‌های حفاظتی جنگل‌های هیرکانی نقشی اساسی دارد و می‌تواند راهنمایی مؤثر در مدیریت پایدار این گونه ارزشمند فراهم آورد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>ارزیابی تمایل رفتاری جوامع محلی نسبت به پذیرش نظام‌های بیشه‌زراعی با رویکرد تحلیل عاملی اکتشافی (بررسی موردی: شهرستان سردشت)</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122084.html</link>
      <description>سابقه و هدف: در نواحی کوهستانی غرب ایران، به‌ویژه در اراضی جنگلی زاگرس، افزایش تغییر کاربری جنگل‌ها به اراضی کشاورزی، فشار قابل‌توجهی بر ظرفیت بوم‌شناختی اراضی وارد کرده و پایداری بوم‌سازگان‌ها و تولید را با خطر مواجه کرده است. در چنین عرصه‌ای، بیشه‌زراعی به‌عنوان نظامی تلفیقی با قابلیت هم‌زمان حفاظت خاک و تقویت معیشت، گزینه‌ای راهبردی تلقی می‌شود. با این حال، تحقق این رویکرد بیش از هر چیز به پذیرش و آمادگی رفتاری روستاییان وابسته است. شهرستان سردشت در زاگرس شمالی به‌دلیل حساسیت بوم‌شناختی و وابستگی معیشتی بالا، بستر مناسبی برای این بررسی فراهم کرده است، از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف سنجش تمایل جوامع محلی به اجرای عملیات بیشه‌زراعی و شناسایی عامل‌های اصلی شکل‌دهندۀ نگرش و تمایل رفتاری آنان انجام شد.مواد و روش‌ها: این پژوهش با رویکرد پیمایشی و تحلیلی طراحی شد. در گام نخست، با استفاده از داده‌های مکانی و توصیفی موجود در اداره منابع طبیعی، مناطق مستعد اجرای بیشه‌زراعی شناسایی شد. سپس ۱۰ روستا با نمونه‌گیری هدفمند و بر پایه معیارهایی همچون همگنی نسبی اقلیمی و اجتماعی-اقتصادی و پراکنش جغرافیایی متوازن انتخاب شدند. جامعه آماری شامل سرپرستان خانوارهای روستایی مجاور عرصه‌های جنگلی بود. نمونه‌گیری به روش تصادفی طبقه‌بندی‌شده انجام و حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان ۳۰۶ نفر تعیین شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته مشتمل بر ۲۷ گویه در دو بخش متغیرهای زمینه‌ای و عوامل مؤثر بر تمایل به بیشه‌زراعی بود که نگرش‌ها با طیف پنج‌درجه‌ای سنجیده شد. روایی صوری و محتوایی ابزار توسط خبرگان تأیید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 749/0 مشخص شد. داده‌ها با بهره‌گیری از آمار توصیفی و تحلیل عاملی اکتشافی در نرم‌افزار IBM SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. پیش از استخراج عوامل، کفایت نمونه‌گیری و معناداری همبستگی‌ها با شاخص کایزر-مایر-اولکین (KMO) و آزمون کرویت بارتلت بررسی و تأیید شد.نتایج: نتایج آزمون کفایت نمونه‌گیری نشان داد که مقدار شاخص KMO برابر با 763/0 بوده که بیانگر کفایت مطلوب داده‌ها برای تحلیل عاملی است. همچنین آزمون کرویت بارتلت با مقدار کای‌دو برابر با 620/2330 در سطح خطای کمتر از 01/0 معنادار شد (0/000=p) که وجود همبستگی کافی میان گویه‌ها و مناسب بودن ماتریس همبستگی برای استخراج عوامل را تأیید کرد. بر اساس عامل‌یابی محور اصلی و با معیار مقادیر ویژه بزرگ‌تر از یک، از مجموع 27 گویه اولیه، هشت عامل استخراج شد که در مجموع 60 درصد از واریانس کل را تبیین کردند. سهم عامل نخست (پذیرش و تمایل رفتاری) به‌تنهایی 95/17 درصد واریانس بود. این عوامل شامل (1) پذیرش و تمایل رفتاری، (2) آموزش و ظرفیت‌سازی فنی، (3) حمایت و مدیریت نهادی، (4) انگیزه و محرک‌های پذیرش بیشه‌زراعی، (5) شرایط زمینه‌ای اجرای بیشه‌زراعی، (6) امنیت حقوقی و اعتماد نهادی، (7) محدودیت‌های محیط‌زیستی و (8) نگرش به بیشه‌زراعی و حفاظت از منابع طبیعی بودند. این ساختار چندبعدی نشان می‌دهد که تمایل به پذیرش بیشه‌زراعی حاصل برهم‌کنش هم‌زمان مؤلفه‌های رفتاری، نهادی، اقتصادی و محیطی است.نتیجه‌گیری کلی: بر اساس یافته‌های پژوهش، پذیرش بیشه‌زراعی در شهرستان سردشت نه صرفاً تابع مشوق‌های اقتصادی، بلکه حاصل هم‌افزایی ادراکات شناختی، منافع معیشتی و بسترهای نهادی است. بنابراین، سیاست‌گذاری مؤثر در این حوزه مستلزم طراحی بسته‌های مداخله‌ای تلفیقی شامل آموزش هدفمند، تضمین حقوق بهره‌برداری، ارائه حمایت‌های مالی و فنی و تقویت آگاهی‌های محیط‌زیستی است. تقویت این ابعاد می‌تواند گذار از الگوهای بهره‌برداری ناپایدار به نظام‌های تولید سازگار با ظرفیت‌های بوم‌شناختی را آسان کند. در مجموع، نتایج این پژوهش چارچوبی تحلیلی برای فهم سازوکارهای اجتماعی پذیرش بیشه‌زراعی فراهم می‌آورد و می‌تواند مبنایی برای برنامه‌ریزی توسعه پایدار در مناطق کوهستانی مشابه باشد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی رابطه مدیریت مشارکتی جنگل (PFM) با پایداری معیشت و حفاظت جنگل‌های زاگرس (مورد مطالعه: بخش بازفت شهرستان کوهرنگ)2</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122085.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: از دهه 1970 به بعد، در راستای مدیریت متمرکز جنگل، مدیریت مشارکتی جنگل (PFM) به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین حکمرانی منابع جنگلی پدیدار گردید که نقش مهمی در ارتقای حفاظت پایدار جنگل‌ها و بهبود معیشت جوامع محلی ایفا می‌کند. این رویکرد بر مشارکت فعال جوامع محلی در تصمیم‌گیری، اجرا و نظارت بر مدیریت منابع جنگلی تاکید دارد و هدف آن همزمان‌سازی دستیابی به حفاظت پایدار جنگل و معیشت پایدار جوامع محلی می‌باشد. بنابراین، هدف این پژوهش، بررسی رابطه بین مدیریت مشارکتی جنگل و معیشت پایدار خانوارهای روستایی مناطق جنگل‌نشین و حفاظت پایدار در جنگل‌های زاگرس است.مواد و روش‌ها: روش تحقیق این پژوهش کمی و از نوع توصیفی- تحلیلی با رویکرد پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی سرپرستان خانوارهای محلی در مناطق اجرای پروژه مدیریت مشارکتی جنگل (PFM) در پنج روستای طارُم و رباط کوه، دُورَک سُفلی، مازه رَشته، گَزِستان و تِبِرَک سُفلی از توابع بخش بازفت شهرستان کوهرنگ می‌باشد. در این پژوهش، به دلیل محدود بودن حجم جامعه آماری، از روش سرشماری استفاده شد و کلیه خانوارهای (سرپرست‌های خانوار) مشارکت‌کننده در پروژه PFM مورد بررسی قرار گرفتند. داده‌ها با پرسشنامه ساختاریافته جمع‌آوری شدند که شامل مشخصات جمعیتی، مشارکت در PFM، معیشت پایدار (سرمایه‌های انسانی، اجتماعی، مالی، فیزیکی و طبیعی) و حفاظت پایدار بود. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم افزار SPSS V. 26 و SmartPLS V. 4 استفاده گردید. در این پژوهش، مدل اندازه‌گیری و ساختاری با ارزیابی دقیق شاخص‌های روایی و پایایی مورد سنجش قرار گرفت. نتایج نشان داد که تمامی گزاره‌ها و شاخص‌ها دارای بارهای عاملی بالا 6/0 بوده و شاخص‌های پایایی درونی (آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی CR و Rho-A) و روایی همگرا (AVE) نیز در سطح مطلوبی قرار دارند ( AVE &amp;amp;ge; 0.5وCR &amp;amp;ge; 0.7 ). علاوه بر این، بررسی روایی واگرا با شاخص HTMT (مقادیر کمتر از 85/0) نیز تمایز و استقلال سازه‌های مورد مطالعه را تأیید کرد. در نهایت برازش کلی مدل با شاخص GOF محاسبه شده (656/0) که بالاتر از آستانه36/0 قرار دارد، نشان‌دهنده برازش قوی مدل با ساختاری با داده‌های تجربی است.یافته‌ها: در این پژوهش، براساس نتایج بدست آمده، مقدار R2 برای سطح مشارکت در PFM، 473/0 به‌دست آمد که نشان می‌دهد حدود 3/47 درصد از تغییرات این سازه توسط متغیرهای برون‌زا تبیین می‌شود. این مقدار بیانگر قدرت تبیین نسبتاً مطلوب مدل در توضیح متغیر میزان مشارکت در اجرای PFM است. همچنین، براساس نتایج به‌دست آمده، مقدار R2 برای متغیر سطح معیشت پایدار به میزان 443/0 به‌دست آمد که این نتیجه نشان می‌دهد 3/44 درصد از تغییرات در متغییر معیشت پایدار توسط متغییر میزان مشارکت در اجرای در PFM تبیین می‌گردد. همچنین، برای متغیر سطح حفاظت پایدار مقدار R2 معادل 857/0 به دست آمد که بیانگر قدرت تبیین قوی در این سازه است. بنابراین، 7/85 درصد از تغییرات در متغییر سطح حفاظت پایدار که یکی از مهمترین اهداف مدیریت مشارکتی جنگل و لازمه جنگل‌های زاگرسی کشور است توسط دو متغیر سطح معیشت پایدار و سطح مشارکت در اجرای PFM تبیین می‌شود. نتایج حاصل از تحلیل مدل ساختاری از طریق تکنیک بوت‌استرپینگ نشان می‌دهد سطح مشارکت در اجرای PFM به‌طور تاثیر مثبت و معناداری بر سطح حفاظت پایدار (&amp;amp;beta;=0.413, t = 7.131, p&amp;amp;lt;0.000) دارد. این نتیجه نشان می‌دهد که هر چه مشارکت جوامع محلی در فرآیندهای مدیریت مشارکتی جنگل افزایش یابد، سطح حفاظت پایدار از جنگل‌ها نیز افزایش پیدا می‌کند. متغیر سطح مشارکت در اجرای مدیریت مشارکتی جنگل تاثیر مثبت و معناداری بر سطح معیشت پایدار دارد (&amp;amp;beta;=0.666, t = 12.951, p&amp;amp;lt;0.000). این رابطه قوی‌ترین ضریب مسیر مثبت را در مدل نشان می‌دهد و بیانگر این است که با افزایش اجرای برنامه‌های مدیریت مشارکتی جنگل و مشارکت بیشتر مردم در اجرای این برنامه‌ها، سطح معیشت پایدار آن‌ها به‌طور معناداری بهبود پیدا می‌کند. همچنین، براساس یافته‌های این پژوهش رابطه آماری بین دو متغیر سطح معیشت پایدار و سطح حفاظت پایدار جنگل‌ها مثبت و معنی‌دار شده است. به‌عبارت دیگر، متغیر سطح معیشت پایدار جوامع محلی تاثیر مثبت و معنی‌داری بر متغیر حفاظت پایدار جنگل دارد (&amp;amp;beta;=0.598, t = 11.092, p&amp;amp;lt;0.000). بحث و نتیجه‌گیری: براساس نتایج این پژوهش 3/47 درصد از تغییرات در میزان مشارکت افراد در اجرای برنامه‌های مدیریت مشارکتی جنگل (PFM) توسط متغیرهای پیش‌بین در مدل تبیین می‌شود. این نتیجه، بیانگر قدرت تبیین متوسط تا نسبتاً مطلوب برای این سازه است. برای سازه سطح معیشت پایدار 3/44 درصد از تغییرات در سطح معیشت پایدار افراد، توسط متغیر میزان مشارکت در اجرای پروژه مدیریت مشارکتی جنگل تبیین می‌شود. این امر، نشان‌دهنده نقش و اهمیت تاثیر مشارکت در اجرای PFM، اجرای برنامه‌های مدیریت مشارکتی در مناطق جنگلی و جنگل‌داری مشارکتی در معیشت پایدار جوامع محلی جنگل‌نشین می‌باشد. برجسته‌ترین و مهمترین یافته در ارزیابی قدرت تببین مدل این پژوهش، مربوط به سازه حفاظت پایدار می‌باشد که مقدار R2 برای آن 857/0 به‌دست آمده است. براساس نتایج به‌دست آمده سطح مشارکت در اجرای برنامه‌های PFM در حفاظت پایدار از جنگل‌ تاثیر آماری مثبت و معنی‌دار دارد. این نتیجه نشان می‌دهد افزایش مشارکت محلی در اجرای برنامه‌های جنگل‌داری مشارکتی موجب بهبود سطح حفاظت پایدار منابع طبیعی می‌شود.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تنوع گیاهان در رویشگاه‌های تخریب‌شده و تخریب نشده انجیلی در غرب گیلان</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122086.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: جنگل‌های هیرکانی به‌عنوان یکی از ارزشمندترین میراث‌های طبیعی ایران نقش مهمی در پایداری اکوسیستم‌های منطقه‌ای و جهانی ایفا می‌کنند. این جنگل‌ها تنوع بالایی از گیاهان آوندی را در خود جای‌داده‌اند و شرایط زیستی گوناگونی را برای گونه‌های گیاهی فراهم می‌سازند. رویشگاه‌های انجیلی به‌عنوان بخشی از جنگل‌های پهن‌برگ خزری، دارای تنوع گیاهی بالا و ویژگی‌های اکولوژیکی منحصربه‌فردی هستند. هدف از این تحقیق مقایسه تنوع گونه های گیاهی در یک توده دست نخورده با یک توده تخریب شده در رویشگاه انجیلی در غرب گیلان است.مواد و روش‌ها: بدین منظور دو رویشگاه انجیلی در حوضه چفرود (تخریب نشده) و حوضه شفارود (تخریب‌شده) انتخاب شدند که دو رویشگاه از نظر شیب، جهت و ارتفاع از سطح دریا مشابه و هر دو رویشگاه خالص بودند. با استفاده از روش نمونه‌برداری انتخابی، در دو رویشگاه چفرود (تخریب نشده) با مساحت 49/57 هکتار و شفارود (تخریب شده) با مساحت 40 هکتار انجام شد و تعداد 40 قطعه‌نمونه 1000 مترمربعی دایره‌ای شکل در هر رویشگاه برداشت شد و سپس در داخل هر قطعه‌نمونه، همه درختان با قطر برابرسینه بیشتر از 5/7 سانتی‌متر اندازه‌گیری و شناسایی شدند. همچینین برای گونه‌های درختچه‌ای نیز نوع گونه و تعداد پایه ها شمارش شدند. در داخل هر قطعه‌نمونه، پنج ریز قطعه‌نمونه چهارمترمربعی به‌صورت منظم برداشت و درصد پوشش تمامی گونه‌های علفی در آن برآورد و ثبت شدند. به‌منظور بررسی شاخص‌های تنوع در لایه درختی، درختچه‌ای و علفی از شاخص‌های تنوع شانون-وینر، غنای مارگالف و یکنواختی اسمیت-ویلسون استفاده شد. همچنین ارزش اهمیت گونه‌های درختی، درختچه‌ای و علفی در هر سه لایه محاسبه شد و نمودار لگاریتمی بر اساس رتبه‌بندی گونه‌های گیاهی در هر لایه ترسیم شد. برای مقایسه شاخص‌های تنوع در دو منطقه در لایه‌های مختلف از آزمون t مستقل استفاده شد. محاسبه شاخص‌های تنوع با استفاده از نرم‌افزار6.0 Ecological Methodology و همه تجزیه‌وتحلیل‌های آماری با استفاده از نرم‌افزار آماری IBM SPSS 22 انجام شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که تعداد در هکتار درختان در رویشگاه‌ انجیلی چفرود 5/462 اصله و در رویشگاه‌ انجیلی شفارود 25/408 اصله در هکتار است. گونه‌های اوجا، ملج، شب‌خسب، گلابی جنگلی و سیب جنگلی تنها در رویشگاه چفرود و دو گونه گیلاس وحشی و شاه‌بلوط فقط در رویشگاه شفارود حضور داشتند. همچنین، نتایج نشان داد که میانگین شاخص‌های تنوع، غنا و یکنواختی در لایه درختی در رویشگاه‌ انجیلی چفرود بیشتر از رویشگاه انجیلی شفارود است و اختلاف معنی-داری بین میانگین شاخص‌های تنوع شانون-وینر و غنای مارگالف بین دو رویشگاه انجیلی چفرود و شفارود مشاهده شد. بررسی گونه‌های درختچه‌ای نشان داد که تعداد نه گونه در هر دو رویشگاه شناسایی شد. گونه سیاه‌توسه و همیشک تنها در رویشگاه چفرود و گونه‌های انار ترش و سیاه‌ال تنها در رویشگاه شفارود حضور داشتند. نتایج شاخص‌های تنوع در لایه درختچه‌ای نشان داد که میانگین همه شاخص‌های تنوع، غنا و یکنواختی در رویشگاه انجیلی چفرود کمتر از رویشگاه شفارود است و اختلاف معنی‌داری بین میانگین همه شاخص‌های تنوع در لایه درختچه‌ای بین دو رویشگاه مشاهده نشد. درمجموع تعداد 95 گونه علفی در دو رویشگاه‌ انجیلی شناسایی شدند که 40 گونه فقط در رویشگاه‌ چفرود و 16 گونه فقط در رویشگاه‌ شفارود حضور داشتند. نتایج شاخص‌های تنوع نشان داد که میانگین شاخص‌های تنوع و غنا (به‌استثنای شاخص یکنواختی) در رویشگاه انجیلی چفرود بیشتر از رویشگاه انجیلی شفارود است و اختلاف معنی‌داری بین میانگین همه شاخص‌های تنوع گونه‌ای گیاهی بین دو رویشگاه در لایه علفی مشاهده شد. نتایج مربوط به ارزش اهمیت گونه‌ها در لایه درختی نشان داد که در هر دو رویشگاه‌ انجیلی چفرود و شفارود به ترتیب دو گونه انجیلی و توت سفید بیشترین و کمترین مقدار ارزش اهمیت گونه‌های درختی را داشتند. همچنین نتایج نشان داد که بیشترین مقدار ارزش اهمیت گونه‌های درختچه‌ای در رویشگاه‌ها انجیلی چفرود و شفارود به ترتیب مربوط به گونه‌های کوله‌خاس و ازگیل و کمترین مقدار نیز در دو رویشگاه به ترتیب مربوط به همیشک و سیاه‌ال بود. در لایه علفی در رویشگاه‌ چفرود دو گونه سیکلامن و شمعدانی پاکبوتری بیشترین و کمترین مقدار ارزش اهمیت گونه‌ها را به خود اختصاص دادند درحالی‌که در رویشگاه‌ شفارود بنفشه معطر و تمشک جنگلی بیشترین و کمترین مقدار را به خود اختصاص دادند. بررسی نمودارها در لایه درختی نشان داد که در هر دو منطقه شکل نمودار‌ها از توزیع لوگ نرمال پیروی می‌کند. همچنین، بررسی نمودار‌ها در لایه درختچه‌ای نشان داد که شکل نمودار‌ها در رویشگاه‌های چفرود و شفارود به ترتیب از منحنی توزیح نرمال و عصای شکسته پیروی می‌کنند. بررسی نمودار‌ها در لایه علفی نشان داد که در هر دو منطقه شکل نمودارها از منحنی لوگ نرمال پیروی می‌کند. نتیجه‌گیری کلی: نتایج این پژوهش نشان داد که فرآیندهای تخریبی نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییر ساختار و تنوع پوشش گیاهی رویشگاه‌های انجیلی جنگل‌های هیرکانی دارند. مقایسه رویشگاه تخریب‌نشده چفرود و رویشگاه تخریب‌شده شفارود نشان داد که تخریب موجب کاهش غنا و تنوع گونه‌های درختی و علفی و تغییر در ترکیب گونه‌های گیاهی شده است؛ به‌طوری‌که گونه‌های حساس عمدتاً در رویشگاه تخریب‌نشده حضور داشتند، در حالی که گونه‌های مقاوم در رویشگاه تخریب‌شده غالب بودند. تداوم این فرآیندها علاوه بر کاهش تنوع گیاهی، توان بازسازی طبیعی و پایداری اکولوژیکی این اکوسیستم‌های ارزشمند را نیز تهدید می‌کند. ازاین‌رو، اجرای مدیریت یکپارچه شامل کنترل بهره‌برداری‌های غیرمجاز، جلوگیری از تغییر کاربری اراضی، مدیریت چرای دام و حفاظت از توده‌های طبیعی، همراه با احیای عرصه‌های تخریب‌شده با گونه‌های بومی و حمایت از زادآوری طبیعی، می‌تواند بازسازی اکوسیستم را تسریع کرده و از گسترش بیشتر تخریب جلوگیری کند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>مدلسازی منحنی‌های پاسخ گونه‌های Crataegus pentagyna و Crataegus microphylla با استفاده از مدلهای HOF در امتداد گرادیان‌های محیطی در شمال ایران</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122087.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: شناخت نحوه پاسخ گونه‌های گیاهی به گرادیان‌های محیطی از مهم‌ترین موضوعات بوم‌شناسی گیاهی است و نقش اساسی در تبیین الگوهای پراکنش، تعیین آشیان بوم‌شناختی و برنامه‌ریزی‌های حفاظتی دارد. در شرایط کنونی که تغییرات اقلیمی و تنش‌های محیطی بر ساختار و پویایی اکوسیستم‌ها تأثیر فزاینده‌ای دارند، بررسی روابط گونه‌ها با عوامل محیطی اهمیت ویژه‌ای یافته است. جنس زالزالک (Crataegus) یکی از عناصر ارزشمند جنگل‌های هیرکانی است که به دلیل نقش بوم‌شناختی، حفاظتی و دارویی از اهمیت زیادی برخوردار است، اما اطلاعات محدودی درباره دامنه تحمل محیطی و تفاوت‌های بوم‌شناختی گونه‌ها و زیرگونه‌های آن وجود دارد. هدف این پژوهش، مدل‌سازی و مقایسه منحنی‌های پاسخ گونه Crataegus microphylla Koch و دو زیرگونه Crataegus pentagyna subsp. pentagyna Waldst. &amp;amp;amp; Kit. و Crataegus pentagyna subsp. pseudomelanocarpa (Popov ex Pojark.) K.I. Chr.در امتداد گرادیان‌های زیست‌اقلیمی، خاکی و توپوگرافی جنگل‌های هیرکانی با استفاده از مدل‌های Huisman&amp;amp;ndash;Olff&amp;amp;ndash;Fresco (HOF) بود. مواد و روش‌ها: اطلاعات پراکنش تاکسون‌های مورد مطالعه از منابع فلوریستیکی معتبر شامل فلور ایرانیکا، فلور ایران و نمونه‌های هرباریومی موجود در هرباریوم مرکزی ایران (TARI) گردآوری شد. پس از کنترل صحت شناسایی نمونه‌ها، مختصات جغرافیایی استخراج و پایگاه داده حضور گونه‌ها تهیه گردید. متغیرهای محیطی شامل متغیرهای زیست‌اقلیمی، ویژگی‌های خاک، شاخص‌های توپوگرافی و تابش خورشیدی از پایگاه‌های WorldClim، SoilGrids و EarthEnv استخراج شدند. به منظور کاهش هم‌خطی میان متغیرها، تحلیل همبستگی انجام و متغیرهای دارای همبستگی بالا حذف شدند. سپس منحنی‌های پاسخ گونه‌ها و زیرگونه‌ها در امتداد گرادیان‌های محیطی با استفاده از مدل‌های HOF برازش و بهترین مدل بر اساس معیار اطلاعات آکائیک (AIC) انتخاب شد. همچنین به منظور تعیین اهمیت نسبی متغیرهای محیطی، از مدل‌سازی تجمعی مبتنی بر الگوریتم‌ها Generalized Linear Models (GLM)، (GAM)Generalized Additive Models ، (RF) Random Forest و (GBM) Gradient Boosting Machine استفاده شد..یافته ها: نتایج نشان داد متغیرهای اقلیمی نسبت به عوامل خاکی و توپوگرافی تأثیر بیشتری بر پراکنش تاکسون‌های مورد مطالعه دارند. در میان متغیرهای بررسی‌شده، دامنه حرارتی سالانه(Bio07)، میانگین دمای خشک‌ترین فصل(Bio09)، فصلی بودن بارش (Bio15) و بارش فصل گرم (Bio18) مهم‌ترین عوامل کنترل‌کننده پراکنش شناخته شدند. منحنی‌های پاسخ بیانگر تفاوت معنی‌دار در دامنه تحمل و الگوی واکنش تاکسون‌ها به گرادیان‌های محیطی بود. زیرگونه C. pentagyna subsp. pentagyna دامنه تحمل محدودتری نسبت به متغیرهای اقلیمی نشان داد، در حالی که زیرگونه C. pentagyna subsp. pseudomelanocarpa از انعطاف‌پذیری بوم‌شناختی بیشتری برخوردار بود. گونه C. microphylla نیز در بسیاری از گرادیان‌های دمایی و بارشی دامنه تحمل وسیع‌تر و پاسخ متعادل‌تری نشان داد. تفاوت‌های مشاهده‌شده بیانگر تمایز آشیان بوم‌شناختی تاکسون‌ها و ظرفیت متفاوت آن‌ها برای سازگاری با شرایط محیطی متغیر است. . نتیجه‌گیری کلی: تایج این پژوهش کارایی مدل‌های HOF را در شناسایی پاسخ‌های غیرخطی گونه‌ها، تعیین آستانه‌های بوم‌شناختی و استخراج دامنه‌های بهینه محیطی تأیید کرد. همچنین مشخص شد که تاکسون‌های مورد مطالعه از نظر میزان تحمل و حساسیت به عوامل اقلیمی تفاوت قابل توجهی دارند و در نتیجه واکنش یکسانی به تغییرات اقلیمی آینده نخواهند داشت. یافته‌های حاصل می‌تواند در پیش‌بینی تغییرات پراکنش گونه‌ها، شناسایی رویشگاه‌های پایدار، تعیین اولویت‌های حفاظتی، مدیریت ذخایر ژنتیکی و برنامه‌ریزی پروژه‌های احیای جنگل‌های هیرکانی مورد استفاده قرار گیرد. این نتایج همچنین مبنایی علمی برای تدوین راهبردهای سازگاری با تغییر اقلیم و مدیریت پایدار اکوسیستم‌های جنگلی شمال ایران فراهم می‌آورد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>تغییرات فصلی شاخص‌های سلامت خاک تحت تأثیر گونه‌های پهن‌برگ جنگل‌های هیرکانی در غرب مازندران</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122088.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: گونه‌های درختی از طریق تفاوت در کیفیت لاشبرگ، بازگردش عناصر غذایی و تغییر ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک، بر سلامت خاک که شامل مجموعه‌ای از ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی مؤثر بر عملکرد اکوسیستم است، تأثیر می‌گذارند. با وجود اهمیت این موضوع، تاکنون اثر هم‌زمان گونه‌های درختی و تغییرات فصلی بر شاخص‌های مختلف سلامت خاک در جنگل‌های هیرکانی، به‌ویژه در قالب ارزیابی یکپارچه کیفیت لاشبرگ، ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی، زی‌توده ریزریشه، فون و فعالیت میکروبی خاک، کمتر بررسی شده است. ازاین‌رو، در پژوهش حاضر چهار گونه پهن‌برگ بومی جنگل‌های هیرکانی شامل بلندمازو (Quercus castaneifolia C.A.Mey.)، لرگ (Pterocarya fraxinifolia (Lam.) Spach.)، پلت (Acer velutinum Bioss.) و ممرز (Carpinus betulus L.)، به‌عنوان گونه‌های شاخص انتخاب شدند تا تفاوت آن‌ها از نظر کیفیت لاشبرگ و زی‌توده ریزریشه و اثر آن‌ها بر ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک، فون خاک (کرم‌های خاکی و نماتدها) و فعالیت میکروبی خاک بررسی شود. مواد و روش‌ها: این پژوهش در جنگل خانیکان در بخش جنوبی شهرستان‌های چالوس و نوشهر اجرا شد. برای هر یک از گونه‌های درختی مورد مطالعه، هشت درخت هم‌قطر (حدود 50 سانتی‌متر) به‌عنوان تکرار انتخاب شد. نمونه‌برداری لاشبرگ و خاک به ترتیب در میکروقطعه نمونه 30&amp;amp;times;30 سانتی‌متر و 15&amp;amp;times;30&amp;amp;times;30 سانتی‌متر در زیرتاج درختان منفرد و در فصل تابستان (مرداد ماه) انجام گرفت. کربن و نیتروژن لاشبرگ، ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک، زی‌توده ریزریشه، جمعیت نماتدها، وفور و زی‌توده گروه‌های اکولوژیکی کرم‌های خاکی (اپی‌ژئیک، آنسئیک و اندوژئیک)، تنفس میکروبی و معدنی‌شدن کربن اندازه‌گیری شد. شاخص‌های زیستی خاک در چهار فصل بهار، تابستان، پاییز و زمستان ارزیابی شدند. داده‌ها با استفاده از تجزیه واریانس (ANOVA)، آزمون دانکن و تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) تجزیه و تحلیل شدند.یافته‌ها: نتایج نشان داد کیفیت لاشبرگ در گونه‌های مختلف مورد بررسی به‌طور معنی‌داری متفاوت بود؛ به‌گونه‌ای که بلندمازو بیشترین کربن و نسبت C/N و کمترین نیتروژن، و ممرز بیشترین نیتروژن و کمترین نسبت C/N را داشت. بیشتر ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک نیز بین گونه‌ها اختلاف معنی‌دار نشان دادند؛ به‌طوری که pH، هدایت الکتریکی، نیتروژن و عناصر غذایی قابل جذب در خاک ممرز بیشترین مقدار، اما کربن آلی و نسبت C/N خاک در بلندمازو بیشترین مقدار را داشت. همچنین، بیشترین زی‌توده ریزریشه در توده‌های لرگ و کمترین مقدار آن در بلندمازو مشاهده شد. تمامی شاخص‌های فون و میکروبی خاک به‌طور معنی‌داری (05/0 &amp;amp;gt; p) تحت تأثیر گونه درختی قرار گرفتند و اثر فصل نیز برای اغلب متغیرها معنی‌دار (05/0 &amp;amp;gt; p) بود. بیشترین وفور و زی‌توده کرم‌های خاکی و جمعیت نماتدها در فصل پاییز و بیشترین تنفس میکروبی و معدنی‌شدن کربن در تابستان ثبت شد، در حالی که کمترین مقادیر اغلب شاخص‌ها در زمستان مشاهده شد. در تمامی فصول، ممرز بیشترین و بلندمازو کمترین مقادیر شاخص‌های زیستی خاک را به خود اختصاص داد. نتایج تحلیل مؤلفه‌های اصلی نیز این الگو را تأیید کرد؛ به‌طوری که مؤلفه اول با تبیین 93/66 درصد از تغییرات، ممرز را در ارتباط با عناصر غذایی، فعالیت میکروبی، کرم‌های خاکی و نماتدها و بلندمازو را در ارتباط با کربن و نسبت C/N لاشبرگ و کربن آلی خاک تفکیک کرد. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان داد گونه‌های درختی از طریق تفاوت در کیفیت لاشبرگ و ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک، مسیرهای متفاوتی در چرخه مواد آلی، پویایی عناصر غذایی و فعالیت زیستی خاک ایجاد می‌کنند. در میان گونه‌های مورد مطالعه، ممرز با فراهم کردن شرایط مناسب‌تر برای فعالیت موجودات خاکزی، تنفس میکروبی و معدنی‌شدن کربن، بیشترین نقش را در بهبود کیفیت زیستی خاک ایفا کرد، در حالی که بلندمازو با تجمع بیشتر ماده آلی و نسبت بالاتر C/N، موجب کاهش سرعت فرآیندهای تجزیه و چرخه عناصر شد. همچنین، تغییرات فصلی، به‌ویژه شرایط مطلوب پاییز و تابستان، نقش مهمی در تنظیم فعالیت موجودات خاکزی و فرآیندهای میکروبی داشتند. این نتایج اهمیت تأثیر گونه‌های درختی را در حفظ سلامت خاک و مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی برجسته می‌کند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>اثرپذیری ویژگیهای ریخت شناسی برگ و بذر بلوط از پدیده زوال (با تاکید بر جهت دامنه)</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122089.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: جنگل‌های زاگرس به عنوان یکی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های جنگلی ایران، نقش حیاتی در حفظ منابع آب و خاک، تنوع زیستی و تعادل بوم‌شناختی منطقه ایفا می‌کنند. با این حال، در دهه‌های اخیر، پدیده زوال و خشکیدگی بلوط (Oak decline) به یکی از جدی‌ترین چالش‌های بوم‌شناختی در این جنگل‌ها تبدیل شده است. این پدیده که تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل تنش‌زای زیستی و غیرزیستی از جمله تغییرات اقلیمی، خشکسالی‌های پی‌درپی، آفات و بیماری‌ها و دخالت‌های انسانی تشدید شده است، سلامت و شادابی پایه‌های بلوط ایرانی را به شدت تهدید می‌کند. ارزیابی مستمر شاخص‌های سلامت تاج درختان و بررسی واکنش‌های فنوتیپی و ریخت‌شناسی (مورفولوژیک) آن‌ها به شرایط محیطی، از جمله تغییرات در ابعاد بذر و سطح برگ، ابزاری کارآمد برای درک دینامیک زوال و پایش وضعیت بوم‌شناختی رویشگاه‌ها به شمار می‌رود. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل مقایسه‌ای شاخص‌های سلامت و شادابی پایه‌های بلوط در دو منطقه جنگلی از زاگرس شمالی (شهرستان مریوان، استان کردستان) شامل رویشگاه‌های &amp;amp;laquo;گاران&amp;amp;raquo; و &amp;amp;laquo;دوله‌ناو&amp;amp;raquo; انجام شده است تا روند تغییرات طی یک دوره چهارساله مورد پایش و ارزیابی قرار گیرد.مواد و روش‌ها: این مطالعه در دو قطعه‌نمونه یک هکتاری در رویشگاه‌های جنگلی گاران (دامنه شمالی) و دوله‌ناو (دامنه جنوبی) واقع در شهرستان مریوان انجام گرفت. در هر قطعه‌نمونه، یک پلات با مساحت شناور که شامل 100پایه درخت بلوط تعیین گشت. پایش سلامت تاج و اندازه‌گیری صفات ریخت‌شناسی طی چهار سال متوالی (از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱) صورت پذیرفت. وضعیت شادابی و سلامت تاج درختان بر اساس درصد خشکیدگی تاج در چهار طبقه سلامت طبقه‌بندی شد. برای بررسی صفات ریخت‌شناسی، از هر درخت سالانه تعداد ۲۰ برگ و ۲۵ بذر در هر جهت جمع‌آوری گردید. داده‌های جمع‌آوری‌شده شامل مساحت برگ و ابعاد بذر بودند. برای تحلیل داده‌ها و مقایسه میانگین‌ها بین سال‌های مختلف و بین دو رویشگاه، پس از بررسی نرمال بودن داده‌ها، از آزمون‌های آماری پارامتریک و ناپارامتریک شامل تحلیل واریانس یک‌طرفه، تحلیل واریانس دوطرفه، آزمون تی مستقل، آزمون کروسکال-والیس و آزمون من-ویتنی در سطح معنی‌داری (p&amp;amp;lt;0.05) استفاده شد.یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان‌دهنده تفاوت‌های معنی‌دار در شاخص‌های ریخت‌شناسی و سلامت تاج بین دو رویشگاه و در طی سال‌های مورد بررسی بود. در بخش صفات بذر، نتایج حاکی از وجود اختلاف معنی‌دار بین دو رویشگاه گاران و دوله‌ناو در هر چهار سال متوالی بود. به‌طور کلی، بذرهای جمع‌آوری‌شده از رویشگاه گاران دارای ابعاد بزرگتری نسبت به رویشگاه دوله‌ناو بودند. همچنین، بررسی روند تغییرات سالانه نشان داد که شرایط اقلیمی به‌ویژه خشکسالی شدید سال ۱۴۰۰ تأثیر منفی بارزی بر عملکرد تولیدمثلی درختان داشته و منجر به کاهش محسوس ابعاد بذر در این سال شده است.در بخش مساحت برگ، نتایج تحلیل واریانس دوطرفه نشان داد که اثر رویشگاه بر میانگین مساحت برگ معنی‌دار است؛ به‌طوری‌که میانگین مساحت برگ در درختان رویشگاه دوله‌ناو به‌طور کلی بیشتر از گاران بود. با این حال، تفاوت معنی‌داری در سطح برگ بین سال‌های مختلف در داخل هر رویشگاه مشاهده نشد. در رویشگاه گاران، بیشترین سطح برگ در سال ۱۳۹۹ و کمترین میزان آن در سال خشکسالی ۱۴۰۰ ثبت شد. در مقابل، در رویشگاه دوله‌ناو، بیشترین مساحت برگ مربوط به سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ و کمترین آن مربوط به سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ بود. افزایش سطح برگ، با نظریه &amp;amp;laquo;تخصیص منابع&amp;amp;raquo; (Resource Allocation) قابل تبیین است؛ به این معنا که درختان تحت تنش با کاهش تعداد برگ، منابع خود را صرف تولید برگ‌های بزرگ‌تر برای حفظ ظرفیت فتوسنتزی می‌کنند.در خصوص وضعیت سلامت و شادابی تاج، آزمون کروسکال-والیس در رویشگاه گاران اختلاف معنی‌داری را بین طبقات مختلف سلامت نشان داد. همچنین، آزمون من-ویتنی تفاوت معنی‌داری در وضعیت سلامت تاج بین سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ در این رویشگاه به اثبات رساند که نشان‌دهنده نوسانات در شادابی درختان است. این در حالی است که در رویشگاه دوله‌ناو، روند تغییرات سلامت تاج در طی این چهار سال از ثبات بیشتری برخوردار بود و اختلاف معنی‌داری بین سال‌های مختلف مشاهده نگردید.نتیجه‌گیری: یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که اگرچه پدیده زوال و خشکیدگی به‌طور کامل و با شدت بالا در رویشگاه‌های مورد مطالعه (گاران و دوله‌ناو) مستقر نشده است، اما درختان این مناطق به‌ویژه در برابر نوسانات اقلیمی نظیر خشکسالی سال ۱۴۰۰ تحت تنش قرار دارند. تفاوت‌های مشاهده‌شده در ابعاد بذر و سطح برگ بین دو رویشگاه، نمایانگر تأثیر شرایط خرد اقلیمی (میکروکلیمایی) و جهت دامنه (شمالی در برابر جنوبی) بر استراتژی‌های رشد و تخصیص منابع درختان بلوط است. واکنش‌های فنوتیپی جبرانی، نظیر تغییر در سطح برگ در پایه‌های تحت استرس، نشان‌دهنده تلاش درخت برای سازگاری با شرایط نامساعد محیطی است. با توجه به اهمیت و ارزش اکولوژیک این توده‌های جنگلی، پیشنهاد می‌شود پایش‌های میدانی و ارزیابی شاخص‌های سلامت تاج و صفات ریخت‌شناسی در سال‌های آتی نیز تداوم یابد. همچنین، ارزیابی دقیق‌تر شاخص‌های بوم‌شناختی، مطالعه عوامل محرک زوال Drivers of dieback)) و بررسی نقش عوامل تخریب انسانی برای درک بهتر مکانیسم‌های زوال ضروری است. پیاده‌سازی برنامه‌های مدیریت علمی و مبتنی بر شواهد می‌تواند ضمن کاهش فشارهای محیطی، به ارتقای سلامت توده‌ها و تضمین پایداری طولانی‌مدت جنگل‌های زاگرس کمک شایانی نماید.</description>
    </item>
    <item>
      <title>رابطه گرادیان ارتفاعی و جهت دامنه بر غنا و تنوع گیاهان علفی جنگل‌های زاگرس شمالی (مطالعه موردی: شهرستان بانه)</title>
      <link>https://jfrd.urmia.ac.ir/article_122095.html</link>
      <description>مقدمه و هدف: تنوع گونه‌ای گیاهان علفی از مؤلفه‌های مهم ساختار جوامع جنگلی است و تحت تأثیر عوامل فیزیوگرافی و شرایط محیطی قرار دارد. در جنگل‌های زاگرس، ناهمگنی ارتفاعی و تفاوت جهت دامنه می‌تواند شرایط متفاوتی از نظر دما، رطوبت و تابش ایجاد کند و بر ساختار پوشش علفی اثر بگذارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات غنای گونه‌ای، تنوع شانون_وینر و یکنواختی پیلو گیاهان علفی در امتداد گرادیان ارتفاعی و دو جهت دامنه شمالی و جنوبی در جنگل‌های زاگرس شمالی شهرستان بانه انجام شد.مواد و روش‌ها: نمونه‌برداری در چهار طبقه ارتفاعی شامل 1400&amp;amp;ndash;1100، 1700&amp;amp;ndash;1400، 2000&amp;amp;ndash;1700 و 2300&amp;amp;ndash;2000 متر و دو جهت دامنه شمالی و جنوبی انجام شد. در مجموع 81 قطعه‌نمونه برداشت و در هر قطعه، پنج ریزقطعه‌نمونه یک مترمربعی برای ثبت گونه‌های علفی بررسی شد. غنای گونه‌ای، شاخص شانون_وینر و یکنواختی پیلو محاسبه شدند. برای مقایسه طبقات ارتفاعی از تجزیه واریانس و آزمون توکی، برای مقایسه دو جهت دامنه در هر طبقه ارتفاعی از آزمون t مستقل و برای بررسی اثر همزمان ارتفاع، جهت دامنه و اثر متقابل آن‌ها از مدل خطی تعمیم‌یافته استفاده شد. همچنین، منحنی‌های ریرفکشن برای مقایسه غنای گونه‌ای و ارزیابی کفایت نمونه‌برداری ترسیم شدند.یافته‌ها: میانگین غنای گونه‌ای از 18/94 گونه در طبقه ارتفاعی 1400&amp;amp;ndash;1100 متر به 29/11 گونه در طبقه 2300&amp;amp;ndash;2000 متر افزایش یافت و تفاوت بین طبقات ارتفاعی معنی‌دار بود (F=6.68, P&amp;amp;lt;0.01). همچنین، میانگین شاخص شانون&amp;amp;ndash;وینر از 1/33 در پایین‌ترین طبقه ارتفاعی به 1/9 در ارتفاع 2300&amp;amp;ndash;2000 متر افزایش یافت و اثر طبقه ارتفاعی بر این شاخص نیز معنی‌دار بود (F=3.82, P&amp;amp;lt;0.05). در مقابل، یکنواختی پیلو روند مشخصی با افزایش ارتفاع نشان نداد، اما اختلاف بین طبقات ارتفاعی از نظر آماری معنی‌دار بود (F=4.56, P&amp;amp;lt;0.01). همچنین، هر سه شاخص غنای گونه‌ای، شانون&amp;amp;ndash;وینر و یکنواختی پیلو در دامنه‌های شمالی به‌طور معنی‌داری بیشتر از دامنه‌های جنوبی بودند به ترتیب (P=0.032, P=0.001, P=0.004). نتایج آزمون مدل خطی تعمیم یافته (GLM) نشان داد که اثر ارتفاع از سطح دریا و جهت دامنه برای شاخص‌های تنوع زیستی معنی‌دار بود، همچنین اثر متقابل ارتفاع&amp;amp;times;جهت دامنه فقط برای یکنواختی پیلو معنی‌دار شد.نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان دادند که ارتفاع و جهت دامنه، هر دو در تغییرات تنوع و ساختار جامعه گیاهان علفی در جنگل‌های زاگرس شمالی نقش دارند، اما پاسخ شاخص‌های مختلف یکسان نیست. دامنه شمالی در بخش عمده گرادیان از غنای گونه‌ای بالاتری برخوردار بود، درحالی‌که یکنواختی جامعه بیشتر به اثر متقابل ارتفاع و جهت دامنه پاسخ نشان داد. بنابراین، بررسی همزمان عوامل ارتفاع و جهت دامنه برای تبیین الگوی تنوع گیاهان علفی در جنگل‌های زاگرس شمالی ضروری است. این الگوها اهمیت شرایط توپوگرافی را در شکل‌گیری تنوع پوشش علفی منطقه نشان می‌دهند.</description>
    </item>
  </channel>
</rss>
